त्रिविको ५० औं स्वर्ण दीक्षान्त समारोहमा एमए अर्थशास्त्रमा सर्वोत्कृष्ट नतिजा ल्याएर पदक र पुरस्कार पाउने छात्रा श्रीज्या काफ्लेसँग गरिएको कुराकानी

सर्वोत्कृष्ट नतिजा ल्याएर गोल्ड मेडललिस्ट हुँदाको अनुभव कस्तो रह्यो ?

मेरो लागि खुसीको क्षण हो । मेरो सपना नै थियो । अरु बाँकी लक्ष्यहरु पूरा गर्न यो गोल्ड मेडल मेरो लागि प्रेरणा हो । यो खुसीलाई पहिले परिवारसँग साटें । सबै जना खुसी हुनुभयो । मेरो खुसी झन् बढ्यो । पहिलो पटक गोरखापत्रमा नाम देख्नेबित्तिकै भावुक भएछु । मेरो नाम त्यसरी आउने अपेक्षा नै गरेको थिइनँ ।

पढ्ने तरिका, पढेको कुरा सम्झने, परीक्षाको तयारी गर्ने केही टिप्स हुन्छन् ?

हामीले परीक्षामात्रै भनेर पढेर हुँदैन । आन्तरिक नम्बर पनि गणना हुन्छ । टम पेपर र असाइनमेन्टहरु हुन्थ्यो । यी काममा पनि म निकै मिहिनेत गर्थे । चाहे २ नम्बरको होस्, चाहे १० नम्बरको होस् । मैले सतप्रतिशत नै दिन्थे । परीक्षाका लागि पहिलेदेखि नै बुझेरमात्रै पढ्ने मेरो बानी थियो । कण्ठ गरेर कहिले पनि पढिनँ । कन्सेप्टहरु बुझने गर्थे । बुझ्न सकिए भने साईड लगाउने अनि फेरि एकछिनमा पढ्ने गरेँ । एउटै विषय लगातार कहिले पनि पढ्न सकिनँ ।

माइक्रो इकोनोमी दुई घण्टा पढें भने त्यसपछि अर्को विषय पढ्थें । मेरो लागि चाहिँ लेखेर पढ्नु पर्थ्यो । पढेको कुरा लेखेन भने बिर्सन्थे । पढेको बुझेपछि लेख्न थाल्थें । अर्थशास्त्रमा सैद्धान्तिक कुरा धेरै हुन्छ । फिगर बनाउनुपर्ने हुन्छ । एउटा अर्कोसँग मिल्दो जुल्दो भएर कन्फ्युजन हुन सक्छ । धैरै वटा सिद्धान्तहरु एकै पटक पढेको हुन्छ । पहिला त्यसको परिचय दिने, त्यससम्बन्धी चार्ट बनाउने गर्नुपर्छ । त्यसलाई व्याख्या गर्न सक्ने हुनुपर्छ । लेख्न र परीक्षा तयारीका लागि यति भएपछि प्रर्याप्त हुन्छ ।

प्लस टुमा साईन्स पढ्नु भयो । विज्ञान विषय लिएर पढ्नेको रोजाई प्राय: डाक्टर, इन्जिनियरतिर हुन्छ । तपाईं किन अर्थशास्त्रमा आकर्षित हुनु भयो ?

स्कुल पढ्दादेखि नै पछि साइन्स पढ्छु भन्ने थियो । साईन्समा पनि बायोलोजी पढे पनि डाक्टर, इन्जिनियर दुवैतर्फ जान पाउँछु । मेरो क्षेत्र पनि बृहत् हुन्छ जस्तो लाग्थ्यो । पढ्दै जाँदा उमेर पनि बढ्यो गयो । डाक्टर बन्न मन लागेन । काममात्रै गरिरहेन विषय पढ्न मन लागेन । मलाई पढ्नेमात्रै होइन । रमाइलो पनि गर्नुपर्छ । इन्जिनियरिङ पढ्न पुल्चोक क्याम्पसमा इन्ट्रास दिएको थिए । धेरै इच्छाचाहिँ थिएन । पास त भईयो तर त्यसअघि नी बीबीएमा भर्ना भइसकेको थिए । मेरो दिदीले पनि बीबीए पढ्नु भएको थियो । उहाँले बीबीएको सम्भावना देखाएर त्यही पढ्न सल्लाह दिनुभयो । केयूमा पढ् भन्नु भयो । त्यही पढें । अर्थशास्त्र विषय रोजें । त्यसमैमा विशेषज्ञता हासिल गर्दै जान थालें । अर्थशास्त्र हाम्रो दैनिक जीवनमा पनि प्रयोग हुने हुँदा धेरै रमाइलो पढाई भयो । अर्थशास्त्र सानो परिवारदेखि देशसँग पनि जोडिएको हुन्छ । त्यसलाई पढ्दै जाँदा रोचक अनुभव गरे ।

पहिलो र जेठो त्रिभुवन विश्वविद्यालयमा नै किन रोज्नु भयो ?

मेरो स्कुलिङ सेन्ट मेरिटदेखि सेन्ट जेभियर हुँदै भएको हो । निजी स्कुल, कलेजमा नै पढ्दै आएँ । अर्थशास्त्रमा एमए गर्न काठमाडौं विश्वविद्यालयमा रोजेको विषय पाइनँ । बिजनेस इकोनोमिक्स त्यहाँ अहिले मात्र सुरु भएको छ । कुरेर बस्न मन लागेन । पढाईमा ग्याप राख्ने कुरा पनि भएन । टीयूमा पढाइ चाहिँ राम्रो छ । प्रशासनिक समस्या हुनसक्छ भन्ने सुनेको थिएँ । अलिअलि दुःख त पाइएला तर टीयूको अर्थशास्त्र राम्रो रहेको थाहा भएपछि अरु केही पनि सोचिनँ । टीयूमा नै भर्ना भए । समस्याहरु भए । कक्षा निरन्तर हुन चाहिँ सकेन । कोभिड पनि थियो । बेकार भर्ना भएछु जस्तो महसुस पनि भयो । पढाई अघि नै बढ्दैन । परीक्षा पनि हुँदैन । टीयूलाई मात्र दोष दिनु पनि हुँदैन । कोभिडले पनि हो । अनलाइन कक्षा पनि भयो । यो सकारात्मक कुरा पनि हो । केही समस्याहरु भए पनि अनुभव राम्रो गर्न पाइयो ।

त्रिविबाट डिग्री लिनु भयो । समग्रमा पाठ्यक्रम, पठनपाठन शैली, परीक्षा प्रणाली, अनुसन्धानको पाटो चाहिँ कस्तो छ ?

दुई वटा विश्वविद्यालयमा पढ्दा मैले फरक पाए । काठमाडौं विश्वविद्यालयमा सबै कुरा सिष्टममा हुन्थ्यो । अनुसन्धानतर्फ हेर्ने हो भने टीयूमा एकदमै धेरै सम्भावना रहेको छ । त्यहाँ अन्तर्राष्ट्रिय एक्सपोजर पनि मैले पाए । अन्तर्राष्ट्रिय जर्नलमा आटिक पब्लिस हुने गरी एक्सपोजर पाएको थिएँ । त्यो भनेको ठूलो उपलब्धि हो । त्यसैले टीयू रिर्सचका लागि एकदमै राम्रो छ ।

फ्याकेल्टीहरु पनि एकदम सहयोगी हुनुहुन्छ । धेरै राम्रो नै भन्छु । तर इन्टनसिप चाहिँ टीयूमा देखिन । अर्थशास्त्रमा पोलेसी रिर्सच गर्नुपर्ने हुन्छ । अरु फिल्डमा पनि रुची छ भने ३ महिना जति इन्टर्नसिप गर्नुपर्ने हुनुपर्ने थियो । त्यो पाइनँ । त्यसले एउटा अनुभव पनि हुन्थ्यो । मैले आफ्नै हिसाबले गरे । त्यो व्यवस्था विश्वविद्यालयमा भएको भए विद्यार्थीले लाभ प्राप्त गर्न सक्थें । त्यो अपुग लाग्यो । थिंकट्यांकहरुसँग संलग्न भएर काम गर्ने मौका पाइएन । अर्थशास्त्रमा झन् त्यो अनिवार्य थियो । त्रिविले त सरकारसँग मिलेर पनि त्यो काम गर्न सक्छ । स्रोत पनि छ । राष्ट्रिय तहमा त्यो गर्न सक्यो भने अझ राम्रो हुन्छ ।

पाठ्यक्रममा पनि परीक्षामा प्रश्न सोध्दा केशमासम्बन्धी भएर सोध्ने भए राम्रो हुन्थ्यो होला । प्रश्नपत्रहरु व्यवहारिक रुपमा सोध्ने अभ्यास पनि गर्नुपर्छ होला । सिद्धान्तको कुरामात्रै भन्दा पनि त्यसबाट अघि अगाडि बढ्नुपर्छ । कोर्ष पनि त्यसै नै डिजाइन गर्नुपर्छ । पाठ्यक्रम राम्रो भए पनि प्रश्नपत्र बनाउने कुरामा टीयूले परिवर्तन गर्नुपर्छ । शिक्षालाई सिपमूलक बनाउने कुरा विद्यार्थी पनि निर्भर हुन्छ । म स्कुल पढ्दादेखि नै चित्रकला, नृत्य, संगीतमा अभ्यस्त हुन थाले । हरेक स्कुलले पढाइको अतिरिक्त त्यसतर्फ पनि सोच्नुपर्छ । 

बालबालिकालाई के मनपर्छ । त्यो छनोट गर्न दिनुपर्छ । हाम्रो स्कुलमा स्काउट र ब्यान्ड हुन्थ्यो । विद्यार्थी जो जता मन पर्छ त्यतै जान्थे । स्कुलहरु नै त्यसै गरी डिजाइन गर्नुपर्छ । विद्यार्थीले आफूले मन परेको विषय र क्षेत्रमा भविष्य रोज्न पाउनुपर्छ । विद्यार्थी म्युजिकतर्फ लाग्ने कि पढाइतर्फ अघि बढ्ने कि अरु केही रोज्ने स्कुलबाटै विद्यार्थीलाई छान्ने अवसर दिँदै जानुपर्छ ।

टीयूको केन्द्रीय विभागबाट शैक्षिक उपाधि प्राप्त गर्नु भयो । त्यहाँको आकर्षक पक्षचाहिँ के पाउनु भयो ?

ग्राउण्डमा, बगैंचामा पनि सुतेर पढिराखेको देख्दा रमाइलो लाग्थ्यो । सबैतिर मान्छेहरु पढिराखेको देख्दा मेरो लागि पनि प्रेरणा नै भयो । पुस्तकालयदेखि जताततै पढे लेखेको मात्र भेटिने । फ्याकल्टीहरु सधैं अघि बढ्न प्रोत्साहन गर्ने खालको हुनुहुन्छ । कसैलाई अनुसन्धानतर्फ रुची छ भने सहजीकरण गर्ने वातावरण पनि मैले पाए । त्रिविको परिसरभित्र जाँदा नै पढाइको लागि उत्प्रेरणा दिने वातारण भएको छ । सानो कुचुक्क परेको हो-होल्ला हुने खालको छैन । विद्यार्थीले खोज्ने भनेको फ्याकल्टीको सहयोग हो । त्यो कुरा मैले त्रिविबाट पाए । पढाई, बुझाईमा समस्या परेपछि उहाँहरुले प्रशस्त समय दिने यो पनि सुन्दर पक्ष लाग्यो ।

पछिल्लो समय धेरै विद्यार्थी विदेश जान थालेका छन् । खासमा नेपालको शिक्षाको गुणस्तर नै नभएर गएका हुन् कि सुरक्षित भविष्यका लागि पनि गएका हुन् ?

नेपालमा गुणस्तर नभएर हो जस्तो लाग्दैन । जाने त यहाँको डिग्रीले नै बाहिरको परीक्षाहरु पास गरेर जाने हो । यहाँको सर्टिफिकेट कामै लाग्दैन भन्ने चाहिँ होइन । म वा अरु कोही बाहिर पढ्न जाँदा त्यहाँ पढेको कुराले त्यहाँको परीक्षा पास गरेर जाने हो । त्यसैले यहाँको पढाइ काम नलाग्ने छ भन्ने हुँदै होइन ।

अन्तर्राष्ट्रियस्तरमा प्रतिस्पर्धा गर्न सक्ने विद्यार्थी नेपालको शिक्षा प्रणालीले तयार पारिराखेको छ । तर यहाँ अवसर धेरै छैन । कम्तीमा डिग्री लिएपछि जागिर त पाउनु पर्‍यो नि ! होइन भने किन डिग्री लिनु ? पढाइमा समय, पैसा खर्च गर्ने भनेको अन्तिममा त आम्दानी गर्नलाई नै हो । अर्थशास्त्रको सिद्धान्त पनि यही हो । तर यहाँ कमाई गर्न प्लेटफर्म भेटिएन भने विद्यार्थी विदेश जान्छन् । त्यसको कमी नेपालमा छ ।

शिक्षा सुधार गर्न तपाईंको सुझाव के छ ?

धेरै पुराना पाठ्यक्रमको आधारमा पठनपाठन भइरहेको छ । पाठ्यक्रम परिवर्तन गरिनुपर्छ । टीयूको परीक्षामा प्रश्नपत्र दोहोरिने, उत्तरपुस्तिका हराउने हुन्छ । यो भनेको चरम लापरबाही हो । विद्यार्थीको भविष्यमाथि खेलबाड गर्नु हुँदैन । शिक्षा र परीक्षा भनेको संवेदनशील विषय हो । यसमा नियन्त्रण गर्नुपर्छ । दोषीलाई कारबाही पनि गर्नुपर्छ । हाम्रै व्याचमा पनि गत वर्षको प्रश्न हुबहु दोहोरियो । त्यसमा को जिम्मेवार छ । सजाय दिनुपर्छ । यस्तो लापरबाही गर्दा पनि कारबाही नगर्नु भनेको त जे गर्दा पनि हुन्छ भने जस्तो भयो । 

टीयूलाई सुधार गर्ने हो भने त्यो गर्नुपनै पर्छ । विद्यार्थीलाई जागिरसँग जोड्ने क्रियाकलाप पनि गर्न सक्नुपर्छ । विद्यार्थीहरुलाई अवसर दिने वातावरण बनाउनुपर्छ ।

तपाईंको आगामी शैक्षिक भविष्य कस्तो होला ?