विगतमा भियतनाम, अफगानिस्तान तथा इराक युद्धमा अमेरिका–बेलायतले मिलेर यस सैन्य अड्डाबाट हवाई आक्रमण गरेका थिए
काठमाडौँ — इरानले शुक्रबार हिन्द महासागरमा रहेको टापु डिएगो गार्सियामा मिसाइल प्रहार गरेको आरोप बेलायतको रक्षा मन्त्रालयले लगाएको छ । इरानी अधिकारीहरूले मिसाइल प्रहारमा आफ्नो संलग्नता स्विकारिसकेका छैनन् । तर, आशंका इरानमाथि नै छ ।
अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले अमेरिकासम्मै मार हान्नसक्ने मिसाइल इरानसँग रहेको दाबी गरेका थिए, जो अहिलेसम्म पुष्टि भइसकेको छैन ।
तर, आक्रमणमा संलग्नता पुष्टी भएमा इरानले आफैं दाबी गरेभन्दा शक्तिशाली हतियार ऊसँग रहेको संकेत मिल्छ । यसअघि इरानसँग २ हजार किलोमिटर परसम्म मार हान्नसक्ने ब्यालेस्टिक मिसाइल रहेको अनुमान सुरक्षाविद्हरूले गरेका थिए । तर डिएगो गार्सिया इरानबाट ४ हजार किलोमिटर पर पर्छ ।
हिन्द महासागरबीचमा रहेका चागोस द्वीपसमूहका ६० भन्दा बढी टापुहरूको शृंखलामध्ये डिएगो गार्सिया एक हो । यी टापुहरु माल्दिभ्स र मोरिससको बीचमा पर्छन् । डिएगो गार्सियामा एक र चागोस द्वीपसमूहको अर्को एक टापुमागरी कुल दुई मिसाइल प्रहार भएको बेलायतको आरोप छ ।
तर, मिसाइल यस टापुसम्मै पुग्यो वा केही नजिक खसे भन्ने स्पष्ट छैन । बेलायतले यस आक्रमण असफल भएको दाबी गरेको छ । डिएगो गार्सिया टापुमा बेलायत र अमेरिकाको संयुक्त सैन्य हवाई अड्डा छ । यस अड्डामा झन्डै २ सय जना कर्मचारी कार्यरत छन् ।
विगतमा भियतनाम, अफगानिस्तान तथा इराक युद्धमा अमेरिका–बेलायतले मिलेर यस सैन्य अड्डाबाट हवाई आक्रमण गरेका थिए । यस टापुमा रहेको सैनिक विमानस्थलले एशिया-प्यासेफिक, पश्चिम एशिया, दक्षिण एशिया तथा अफ्रिकासम्म प्रभूत्व कायम राख्न सघाउँछ । त्यहीकारण पनि यसलाई महत्वपूर्ण मान्ने गरिएको छ ।
गत वर्ष अमेरिकाले यमनका हुथी विद्रोहीहरुमाथि हवाई आक्रमण गर्दा पनि यस टापुबाट आणविक क्षमता भएका बी–२ स्पिरिट बमवर्षकहरू पठाइएको थियो ।
इरानमाथि अमेरिका–इजरायलले २८ फेब्रुअरीमा आक्रमण सुरु गरेका थिए । युद्ध सुरु भएको केही दिनमै अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले बेलायत–अमेरिकामा स्वामित्वमा रहेको यस विमानस्थललाई युद्धमा प्रयोग गर्ने इच्छा व्यक्त गरेका थिए । तर, बेलायतले प्रयोग गर्न दिएन ।
त्यसपछि अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले बेलायतका प्रधानमन्त्री केर स्टार्मरको ठूलो आलोचना गरे । दबाबमा आएका स्टार्मरले केही दिनअघिमात्रै डिएगो गार्सिया टापु र यससँगै जोडिएको अर्को एक टापुमा रहेको विमानस्थल अमेरिकालाई प्रयोग गर्न दिने बताएका थिए ।
इरानका आणविक केन्द्रहरुमा आक्रमण गर्नका लागि अमेरिकालाई यस विमानस्थल प्रयोग गर्न दिइने बेलायतले बताएको थियो । उसले यस्तो कदमलाई रक्षात्मक भनेर व्याख्या गरेको छ । यद्यपी, इरानले यस कदमको विरोध गर्दै बेलायत युद्धमा प्रत्यक्ष संलग्न भएको आरोप लगाएको थियो । यस कदमले बेलायतीहरुको जीवन जोखिममा परेको आरोप पनि उसले लगाएको थियो ।
डिएगो गार्सिया चागोस द्वीपसमूहको एक हिस्सा हो, हिन्द महासागरबीचमा रहेका ६० भन्दा बढी टापुहरूको शृंखलामध्ये डिएगो गार्सिया एउटा टापु हो । यी टापुहरु माल्दिभ्स र मोरिससको बीचमा पर्छन् । सन् १८१४ मा फ्रान्सले यस टापु छाडेसँगै बेलायतीहरुले नियन्त्रणमा लिए ।
१९६० र १९७० को दशकमा, बेलायतले डिएगो गार्सियाबाट २,००० जना स्थानीयले हटायो । त्यसपछि यहाँ अमेरिकी सेनाले संयुक्त सैन्य विमान बनायो ।
यसरी जर्बजस्ती स्थानीयलाई हटाउने कामको लामो समयदेखि आलोचना हुँदै आएको छ । संयुक्त राष्ट्र संघ र अन्तर्राष्ट्रिय न्याय अदालतले बेलायतलाई चागोस द्वीपसमूहका टापुहरूमा खडा गरिएको उपनिवेश अन्त्य गर्न र मोरिसियसलाई यी टापुहरु हस्तान्तरण गर्न आग्रह गर्दै आएका छन् ।
लामो वार्तापछि, बेलायत सरकारले गत वर्ष मोरिसियसलाई टापुहरूको सार्वभौमिकता हस्तान्तरण गर्ने सम्झौता गरेको थियो । उक्त सम्झौतालगत्तै मोरिसियससँग ९९ वर्षका लागि डिएगो गार्सिया विमानस्थल भाडामा लिने र सञ्चालन गर्ने बेलायतको योजना थियो । यसले कानुनी चुनौतीहरुबाट बच्न सहज हुने बेलायत सरकारको बुझाई छ । तर, बेलायतका विपक्षी राजनीतिज्ञहरुले यी टापुहरुमा बेलायतले स्वामित्व त्याग गर्दा चीन र रूसले हस्तक्षेप गर्नसक्ने दाबी गरेका छन् ।
चागोस द्वीपसमूहअन्तर्गतका टापुबाट बिस्थापित भएका व्यक्ति तथा उनीहरुका सन्तानले टापु हस्तान्तरण गर्दा आफुलाई नसोधिएको बताएका छन् । उनीहरुले भविष्य आफ्नो मातृभूमी फर्कन पाउने विषय सम्झौतामा समावेश नभएकाले आफुहरु अन्यौलमा परेको बताएका छन् ।
मोरिसियसलाई टापु हस्तान्तरण गर्ने निर्णयको सुरुवातमा अमेरिकाले स्वागत गरेको थियो । तर, अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले गत जनवरीमा आफ्नो विचार परिवर्तन गर्दै यसलाई ‘मूर्खतापूर्ण हर्कत’ भने ।
यसअघि इरान युद्धमा डिएगो गार्सिया टापु प्रयोग गर्न नदिएपछि ट्रम्प बेलायतसँग थप चिढिएका थिए ।
