जेनेभा — रुस–युक्रेनबीचको युद्ध अन्त्यका लागि अमेरिकाको मध्यस्थतामा स्विट्जरल्यान्डको जेनेभामा भएको वार्ता बिना निष्कर्ष टुंगिएको छ । दुवै पक्षबीच मंगलबार र बुधबार दुई चरणमा कुराकानी भए पनि कुनै निष्कर्ष निस्किएन ।मंगलबार लामो समय त्रिपक्षीय वार्ता चलेको थियो । तर, बुधबार भने दुई घण्टामात्रै छलफल भयो ।

यद्यपि अमेरिकी दूत स्टिभ विटकफले वार्ताले निकास दिने सम्भावना कायमै रहेको आशा व्यक्त गरे । तर, रुसको टोलीको नेतृत्व गरेका भ्लादिमिर मेडिन्स्कीले वार्ता कठिन बन्दै गएको बताए । युक्रेनका वार्ताकार रुस्तेम उमरोभले भने महत्त्वपूर्ण छलफल भएको र केही विषयमा प्रगति भएको बताए । तर, उनले विस्तृत विवरण भने खुलाएका छैनन् ।

बीबीसीसँगको कुराकानीमा युक्रेनी कूटनीतिक स्रोतले युद्धविराम र अन्तिम सीमा तय गर्ने विषयमा केही प्रगति भएको बताएको छ ।

रुसी वार्ताकार भ्लादिमिर मेडिन्स्कीले वार्ता चुनौतीपूर्ण भए पनि चाँडै अर्को वार्ता हुने विश्वास व्यक्त गरे । रुसी र युक्रेनी प्रतिनिधिमण्डलहरूबीच यसअघि गत जनवरीमा अबुधाबीमा अमेरिकी मध्यस्थतामा वार्ता भएको थियो । उक्त वार्तापछि दुई देशले युद्ध बन्दीहरूलाई आदानप्रदान गरेका थिए ।

डोन्बास क्षेत्रको मुद्दा पेचिलो

जेनेभामा जारी वार्तामा डोन्बास क्षेत्रको मुद्दामा भने कुनै प्रगति भएको छैन । पूर्वी युक्रेनको डोबान्समा रुसी समर्थित युक्रेनी पृथकतावादी बहुल क्षेत्र हो ।

रुसले सन् २०१४ देखि नै डोन्बास क्षेत्रमा सैन्य हस्तक्षेप गर्दै आएको छ । सन् २०२२ मा यही क्षेत्रलाई कारण देखाउँदै उसले युद्ध सुरु गरेको थियो । ७ मे २०१४ मा डोनेत्स्क सहरले आफू युक्रेनबाट अलग भएको दाबी गर्दै ‘जनगणतन्त्र डेनेत्स्क’ घोषणा गरेको थियो । त्यसको पाँच दिनपछि ‘जनगणतन्त्र लुहान्स्क’ घोषणा भयो । यी सबै काम रुसको इसारामा भएको आरोप लगाउँदै युक्रेन र बाँकी विश्वले यसलाई मान्यता दिएनन् । रुसी राष्ट्रपति पुटिनले सन् २०२२ मा जनगणतन्त्र डोनेत्स्क र जनगणतन्त्र लुहान्स्कलाई स्वतन्त्र देशको मान्यता दिँदै यसको रक्षार्थ रुसी सेना परिचालन गरिएको दाबी गरेका थिए । यस्तो दाबीसँगै रुस–युक्रेन युद्ध सुरु भयो ।

पूर्वी युक्रेनको डोनेत्स्कमा झन्डै ७५ प्रतिशत र लुहान्स्कमा झन्डै ७० प्रतिशत रुसी भाषी छन् । यी दुई क्षेत्रलाई डोन्बास भन्ने गरिन्छ । कोइला र खनिजको भण्डार, उर्वर कृषियोग्य भूमिका लागि यो क्षेत्र चिनिन्छ । गहुँ, धान, सूर्यमुखी फूल र मकै उत्पादनका लागि कहलिएको यही क्षेत्रले युद्ध सुरु हुनुपूर्व युक्रेनलाई विश्वकै ठूलो खाद्य निर्यातकर्तामध्ये एक बनाएको थियो । २० औं शताब्दीमा यस क्षेत्रमा ठूलो संख्यामा युक्रेनी उद्योगहरू थिए । विशेषगरी स्टिलको उत्पादनका लागि यो क्षेत्र चिनिएको थियो ।

युद्धकै दौरान यहाँ सन् २०२२ सेप्टेम्बरमा रुसले एकतर्फी रूपमा जनमतसंग्रह गराएको थियो । अन्तर्राष्ट्रिय वैधता नपाएको जनमतसंग्रहमा डोनेत्स्कका ९९ दशमलव २३ र लुहान्स्कका ९८ दशमलव ४२ प्रतिशतले रुसमा गाभिने फैसलाको पक्षमा मतदान गरेका थिए । यसबीच रुसले डोन्बास क्षेत्रको झन्डै ८० देखि ९० प्रतिशत भूभाग कब्जा गरिसकेको छ । बाँकी भूभागबाट युक्रेनी सेना हट्नुपर्ने माग वार्ताका दौरान रुसले राखेको छ ।

युक्रेनको संविधानले उसलाई आफ्नो सार्वभौम इलाका परित्याग गर्न दिँदैन । जनमतसंग्रहले मात्रै यस्तो निर्णय लिन सक्छ । तर, युक्रेनी राष्ट्रपति जेलेन्स्कीले जनमतसंग्रहले आफ्नो देश टुक्र्याउने निर्णय लिनै नसक्ने बताएका छन् । मंगलबार अमेरिकी मिडिया एक्सिअससँगको अन्तर्वार्तामा पनि उनले यही कुरा दोहोर्‍याएका छन् ।

जेलेन्स्कीले भविष्यको रुसी आक्रमण रोक्नका लागि युरोपेली देश तथा अमेरिकाले बलियो सुरक्षा ग्यारेन्टीहरू प्रदान गर्नुपर्ने माग गरेका छन् । वार्तामा जापोरिझिया आणविक भट्टीको विषय पनि प्रमुख मुद्दा बनेको छ । युरोपको सबैभन्दा ठूलो ऊर्जा उत्पादन गर्ने यो आवणिक भट्टी मार्च २०२२ देखि रुसी नियन्त्रणमा छ । किभले यसलाई फिर्ता गर्नुपर्ने माग राखेको छ । तर मस्कोले भने त्यसलाई अस्वीकार गर्दै आएको छ । जेलेन्स्कीले अमेरिकासँग मिलेर यसको सुरक्षा गर्ने घोषणा गरिसकेका छन् । जसले रुसलाई थप झस्काएको छ ।