एजेन्सी — अमेरिकाको ओक्लाहोमा राज्यस्थित टुल्सा शहरमा १९२१ मा भएको नरसंहारमा बाँचेका थोरै साक्षीमध्येकी एक भायोला फोर्ड फ्लेचरको १ सय ११ वर्षको उमेरमा निधन भएको छ ।

अमेरिकी इतिहासकै एक दर्दनाक र रंगभेदी घटनामा पीडित भएकाहरुलाई न्याय दिलाउन उनले निरन्तर आवाज उठाएकी थिइन् ।

‘आज हाम्रो शहरले मदर भायोला फ्लेचरलाई गुमाएको छ । उनी हाम्रो शहरको इतिहासको अध्येरों कालखण्डमा पनि बाँचेकी थिइन् ,’ टुल्साका मेयर मोन्रोई निकोल्सले फेसबुकमा लेखेका छन्, ‘आमा फ्लेचरले १ सय ११ वर्षसम्म सत्य, धैर्यता र  करुणा बोकिन् । हामी सबै आउनुपर्छ र जानुपर्छ भन्ने स्मरण उनले गराएकी छिन् ।’

टुल्सा नहरसंहारको समय फ्लेचर ७ वर्षकी मात्रै थिइन् । यस राज्यमा तत्कालीन समय विभाजनकारी व्यवस्था ‘जिम क्रो’ प्रणाली कायमै थियो ।

सन् १८०० को अन्त्यदेखि १९६० को जनाधिकार आन्दोलन सफल हुनअघिसम्म दक्षिणी राज्यहरुमा कार्यान्वयनमा रहेकोे यस प्रणालीअन्तर्गत श्वेत र अश्वेतहरुका लागि स्कुल, सार्वजनिक स्थल र पार्कहरुको व्यवस्था अलग–अलग थियो ।

३१ मेइ, १९२१ मा प्रहरीले १९ वर्षका अश्वेत युवा डिक रोल्यान्डलाई पक्राउ गरेसँगै तुल्सा शहरमा श्वेत र अश्वेतबीच विवाद चुलिएको थियो । अमेरिकी न्यायिक विभागका अनुसार श्वेत महिलामाथि दुव्र्यवहार गरेको आरोपमा उनी पक्राउ परेका थिए । 

अदालत सामुन्ने उभिएर श्वेत पुरुषहरुले रोल्यान्डलाई फाँसी दिनुपर्ने माग राखेका बेला उनीहरु नजिकै रहेका अश्वेतहरुले उनलाई रिहा गर्नुपर्ने नारा लगाएका थिए ।

यसपछि दुई दिनभित्रै सुरक्षाकर्मीहरुको समुहले तुल्सा ग्रिनउड जिल्लामा रहेका ३५ वटा ब्लकमा लुटपाट र आगजनी गरेका थिए । जो, तत्कालीन समय अमेरिकामा रहेका अश्वेत समुदायमध्येका धनाढ्यहरुको आवास थियो ।

सन् २०२४ मा ब्युरो अफ लेबरले सार्वजनिक गरेको तथ्याङ्कअनुसार अहिलेको मूल्यसँग तुलना गर्दा तत्कालीन क्षति झन्डै ३२ दशमलव २ मिलियन डलर बराबर हुन आउँछ । 

कम्तिमा ३ सय मानिसहरु मारिएको र ७ सय जना घाइते भएको तत्कालीन दस्तावेजहरुले देखाएका छन् । यद्यपी, धेरैजनालाई गोप्य रुपमा गाडिएकाले वास्तविक संख्या धेरै हुनसक्छ । 

घटनामा बाँचेका फ्लेचर र उनको परिवार अन्यत्र सरेको थियो । त्यसपछि उनीहरु अरुको जग्गामा खेती गरेर बसे । जहाँ, उनीहरुले आफुलाई पुग्ने अन्तपात राखेर बाँकी सबै जमिनदारलाई बुझाउनुपरेको थियो । 

रोल्यान्डमाथि कहिल्यै आधिकारीक अभियोग लागेन । किनकी, उनले दुव्र्यवहार गरेको भनिएकी महिला सराह पेजले अभियोजन दर्ता गर्ने कुनै इच्छा नरहेको बताइन् ।