गोवा, भारत — नेपाली महिला फुटबल टोलीले अहिलेसम्म कुनै पनि उपाधि जित्न सकेको छैन । यसपालिको साफ च्याम्पियनसिप पनि अपवाद हुन सकेन । अझ यसपल्ट त नेपाल सेमिफाइनलमै रोकियो । त्यसको अर्थ नेपालले आफ्नो सदाबहार उत्कृष्ट दोस्रो टिमको छवि पनि गुमाएको छ । वुमन्स साफ च्याम्पियनसिप इतिहासमा नेपाल सेमिफाइनलमै रोकिएको यो दोस्रो पटक मात्र हो । यसअघि सन् २०१६ पछि पहिलो पटक अन्तिम चारमै रोकिएको थियो । 

त्यसैले नेपाली महिला राष्ट्रिय टिमको यसपालिको भारत भ्रमण विश्लेषण गर्ने हो यसलाई असफल मान्नुपर्ने हुन्छ । यसको असर टिममा कति धेरै थियो भने खेलपछि खेलाडीहरूले जवाहरलाल नेहरु स्टेडियम छाड्दा सबैको शिर झुकेको थियो । कोही पनि एक आपसमा बोलिरहेका थिएनन् । विशेषतः प्रशिक्षक नवीन न्यौपाने स्तब्ध जस्तै देखिए । अरू बेला अलिकति लजाएर जहिल्यै मुहारमा हाँसो देखाउने ‘भलाद्मी प्रशिक्षक’ न्यौपाने पनि अवाकजस्तै थिए । 

यस्तोमा प्रश्न हुन्छ, भयो के त ? सन् १९८६ देखि नेपालले अन्तर्राष्ट्रिय महिला फुटबल खेल्न थालेको हो भने अब यसले चार दशक छुने क्रममा छ । अहिलेसम्म यस अवधिमा नेपालले एउटै प्रतियोगिता जित्न सकेको छैन । अधिकांश समय टिमको नियति भन्नु नै फाइनल पुगेर हार्नु मात्र रहेको छ । सम्भवतः पछिल्ला तीन संस्करण घरमै हुँदा नेपालसामु उपाधि जित्ने बलियो अवसर थियो । अझ काठमाडौंमै भएका दुई संस्करण नेपालले जित्नुपर्ने नै थियो । 

तर नेपाल निर्णायक नकआउट चरणको खेलमा लगातार पराजित छ । अब भने के लाग्न थालेको छ भने यसले टिममा एक प्रकारको दबाब सिर्जना गर्न थालेको छ । यो मानसिक र शारीरिक दुवै खाले रहेको छ । अब भने उपाधि जित्न नसक्ने ‘जिंक’ ले नेपाली टिमलाई नै पिरोल्न थालेको छ । प्रत्येक प्रतियोगिताअघि टिमको एउटै दाबी रहने गरेको छ, नेपाल उपाधि जित्नका लागि आएको हो । अब सायद यो मानसिकताबाट मुक्त हुनु आवश्यक छ । 

प्रत्येक चरणका लागि नयाँ लक्ष्य हुनुपर्ने देखिन्छ । भारत उड्नु अगाडि नेपालको तयारी नै कहाँ राम्रो रह्यो र ? घरेलु फुटबल विवादका कारण टिमको तयारी नै ठीकसँग भएन भन्दा हुन्छ । यसमा दोष धेरै हदसम्म फुटबलको सर्वोच्च निकाय एन्फाको संस्थापन पक्षको पनि रह्यो । तर विरोधी पक्षले पनि महिला टिमको तयारीमा बाधा पुग्नु हुन्न र प्रशिक्षण कार्यक्रम सुमधुर हुनुपर्छ भनेर कहिल्यै भनेनन् । सायद नेपाली फुटबल मैदानी खेलमा भन्दा बढी मैदानबाहिरको राजनीतिमा केन्द्रित हुन थालेको छ । 

नेपाली महिला टिमका खेलाडीलाई अनौपचारिक रूपमा कुराकानी गर्ने हो भने सबैले यो तथ्यमा असन्तोष जनाउन थालेका छन् । धेरैको एउटै भनाइ छ, फुटबल राजनीति आफ्नो ठाउँमा छ, तर त्यसको असर हाम्रो खेलमा किन त ? भारत उड्नुअघि नेपालले कुनै मैत्रीपूर्ण खेल पनि खेलेन । अझ थाइल्यान्डमै भएको फिफाको एउटा औपचारिक प्रतियोगिता पनि गुमाएको थियो । यो तथ्यमा नेपाली खेलाडीले हाकाहाकी निराशा व्यक्त गरेका थिए । 

पछिल्लो पाँच वर्षमा नेपाली टिमको वास्तविक कप्तान को हुन् भनेर पनि अन्योल छाउन थालेको छ । अझ भनौं, कप्तानी विवादले पनि टिममा असर परे देखिन्छ । यो यस्तो मुद्दा हो, जसको समाधान जतिसक्दो चाँडै गर्नुपर्छ । अब त्यस्तो खेलाडीलाई कप्तान नबनाऔं, जसको सुरुआती ११ मा स्थान निश्चित नहोस् । अहिलेका कप्तान एन्जिला सुब्बाले सन् २०२२ मा पहिलो पटक टिमको नेतृत्व पाएकी थिइन्, जतिबेला प्रशिक्षक कुमार थापाले उनलाई यो अवसर साफ च्याम्पिनयसिपमै दिएका थिए । 

त्यसपछि विवादास्पद स्थितिमा प्याट्रिक डे वाइल्डले कप्तानी भूमिका सावित्रा भण्डारीलाई दिए । जति बेला एन्जिला र सावित्रा भएनन्, कप्तान कसलाई दिने भन्ने काम सजिलो छ, किनभने टिममा अनुभवी रेनुका नगरकोटेका रूपमा एउटा खेलाडी छँदै छ । यहाँनिर यी तीनै खेलाडीको न आलोचना आवश्यक छ न त तिनले टिममा पुर्‍याएको योगदानप्रति शंका छ । कुरा यत्ति हो, कप्तान तिनै खेलाडी हुनुपर्छ, जो निर्विवाद रूपमा पहिलो रोजाइको खेलाडी हुनुपर्छ । 

वर्तमान टिम संरचनामै फर्कने हो भने यसको अग्रपंक्ति र रक्षापंक्तिबारे पनि पुनर्विचार आवश्यक छ । पछिल्लो समय जहाँ नेपाली टिमको डिफेन्समा केही खास–खास कमजोरी देखिन थालेका छन्, त्यहीं अग्रपंक्तिले गोल निकाल्न बिर्सिए जस्तो देखिन्छ । धेरैले प्रश्न गर्न थालेका छन्, गोल कता हरायो ? यसपल्टको साफमा नेपालको कमजोर प्रदर्शनको एउटा ठोस कारण सावित्राको अनुपस्थिति प्रशिक्षक न्यौपानेले स्पष्ट रूपमै मानेका छन् । 

तिनै प्रशिक्षक न्यौपानेको नेतृत्वमा नेपालले ७ खेल खेलेको छ । त्यसमा ४ हार रहेको छ अनि तीन जितमात्रै । राष्ट्रिय टिमको प्रदर्शनमा जितमाथि हारको प्रतिशत बढेको स्थिति हो यो । यसबीच नेपालले ७ गोल गरेको छ, त्यहीं ९ गोल खाएको छ । यसले तथ्यले पनि भन्छ, टिममा पक्कै केही समस्या छ । प्रशिक्षक न्यौपानेले पनि लाचारी देखाएका छन्, गोल नै हुन सकिरहेको छैन । 

नेपाली टिम गोवाबाट फर्किनेबित्तिकै आलोचना मात्र गरेर समाधान हुने चाहिँ केही होइन । नेपाली महिला फुटबलमा धेरै ठूलो कायापलट पनि आवश्यक छैन । फुटबलको दर्शनले के भन्छ भने यो खेलको विकासका लागि कुनै अचुक उपाधि कोहीसँग छैन, न हुनेछ । सबैभन्दा पहिले आधारभूत तथ्यमै ध्यान दिनुपर्छ । जस्तो एकेडेमीको स्थापनादेखि नियमित प्रतियोगिता, ग्रासरुट लेभलको फुटबलमा जोड दिनेदेखि ठूला प्रतियोगिता अगाडि ठोस तयारी आवश्यक छ । 

धेरै अघि होइन, सन् २०२५ मै फर्कने हो भने त्यतिबेला नेपालले प्रशिक्षक डे वाइल्डको नेतृत्वमा एसिया कप छनोटमा बबाल फुटबल खेलेको थियो, त्यो आक्रामक थियो अनि आकर्षक पनि । तास्केन्दमा त्यही टिमको प्रदर्शन राम्रो थियो भने अहिले लगभग उही टिम किन केही सुस्त देखियो त ? सन् २०२४ को वाफ च्याम्पियनसिपमा पनि नेपाली टिमको प्रदर्शन धेरै हदसम्म राम्रो थियो ।