पोखरा — एक निर्दोष विद्यार्थीलाई फसाइएको भन्दै पोखरा महानगरपालिका–२६ अर्घौंमा रहेको सिर्जना बहिरा आवासीय विद्यालयका विद्यार्थी आन्दोलनमा उत्रिएका छन् ।

आक्रोशित विद्यार्थी र अभिभावकले विद्यालय प्रशासनविरुद्ध आइतबारदेखि आन्दोलन सुरु गर्दै प्रधानाध्यापकसहित पाँचजना शिक्षक र कर्मचारीमाथि कारबाहीको माग गरेका हुन् ।

घटनाको सुरुवात गत वर्ष पुस १४ देखि भएको हो । कक्षा ११ का विद्यार्थी विजय विश्वकर्मालाई अभिभावकलाई कुनै जानकारी नदिइकन अकस्मात् प्रहरी बोलाएर कास्की प्रहरी कार्यालयमा पठाइएको थियो । उनीमाथि विद्यालयकी एक १७ वर्षीया विद्यार्थीलाई जबर्जस्ती करणी गरेको आरोप लगाइएको थियो । विजयका बुबा प्रवीण विश्वकर्मा भन्छन्, ‘साँझ ७ बजे कास्की प्रहरीले मलाई फोन गरेर तपाईंको छोरा यहाँ प्रहरीमा आएको छ, तपाईं अहिले नै आउनुहोस् भने ।’

पुस १७ सम्म पनि विद्यालयले घटनाबारे अभिभावकलाई कुनै औपचारिक जानकारी दिएन । उनले भने, ‘विद्यालयलाई सोध्दा उनीहरूले हामीलाई थाह छैन भन्छन् । तपाईंहरूलाई थाह नभएर कसलाई थाह हुन्छ भनेर सोध्दा जवाफ पाइनँ ?’

२५ दिन जिल्ला प्रहरी कार्यालयको हिरासत बसेपछि माघ १० गते विजयलाई जिल्ला अदालतमा पेस गरियो । अदालतले उनलाई पुर्पक्षका लागि कारागार पठायो । सात महिना कारागारमा बसेर उनले कक्षा ११ को परीक्षा दिए र उत्तीर्ण भए । उनको डीएनए जाँचका लागि तीनपल्ट नमुना संकलन गरिए पनि रिपोर्ट अदालतमा बुझाइएको थिएन ।  

साउन १३ गते अदालतको पेसीको दिन नाटकीय घटना भयो । आरोप लगाउने छात्रा आफैं अदालतमा उपस्थित भएर न्यायाधीश सामु बयान दिइन् । उनले भनिन्, ‘यो दोषी छैन, अर्कै मान्छे हो । मलाई विद्यालयका प्रधानाध्यापकलगायत केही शिक्षकले हो कि हो भन, यसलाई हो भन भन्न लगाएर जबर्जस्ती लेख्न लगाएका हुन् । वास्तवमा यो दोषी छैन ।’ उनले आमासँग काठमाडौं जाने क्रममा आफूमाथि केही युवाले जबर्जस्ती गरेको बयान उनले दिएकी थिइन् । त्यसै दिन साँझ ५–६ बजेतिर विजयलाई निर्दोष साबित गरी सफाइ दिइयो । 

विजयका बुबा प्रविण विश्वकर्माका अनुसार, उनले पहिलेदेखि नै विद्यालयको कुशासन, भ्रष्टाचार र अनियमितताविरुद्ध आवाज उठाउँदै थिए । उनले अख्तियार र अन्य सरकारी निकायमा समेत विद्यालयमा भइरहेको अनियमितता विरुद्ध उजुरी दिएका थिए । ‘मेरो यही सक्रियताको प्रतिशोधमा मेरो छोरालाई फसाइएको हो,’ उनले आक्रोश पोख्दै भने । उनले गत चैतमा प्रधानाध्यापकलाई विद्यार्थीले नै कालो मोसो दलेको घटना सम्झाउँदै यो सबै राजनीतिक पहुँच र शक्तिको आडमा भएको बताए । उनले थपे, ‘म एक साधारण मानिस, छोराछोरीको भविष्य देखेर मलाई यो सबै बेथिति सहृय भएन, त्यसैले बोल्न बाध्य भएँ । आज बोल्दा मेरो छोरा फसाइएको छ, भोलि अरूको छोराछोरीलाई पनि यही अवस्था नहोस् भनेर हामी आन्दोलनमा छौं ।’ उनले चैत ०८० मा अख्तियारमा उजुरी दर्ता गराएको र त्यो अहिले पनि विचाराधीन रहेको जानकारी दिए । 

गण्डकी बहिरा संघका अध्यक्ष किसान तामाङले पनि विद्यालय प्रशासनमाथि गम्भीर आरोप लगाएका छन् । उनका अनुसार, बहिरा विद्यार्थीको भविष्य सुनिश्चित गर्न ०४४ मा संघले नै स्थापना गरेको यो विद्यालय अहिले राजनीतिक खेलको मैदान बनेको छ । ‘हामीले पटकपटक पत्र पठाउँदा पनि व्यवस्थापन समितिले कुनै जवाफ दिएन,’ दोभाषे अञ्जली विकको सहयोगमा उनले भने, ‘उनीहरूले पीडित बालिकालाई पनि लुकाएर, दबाबमा राखेर बयान दिन लगाएका थिए ।

उनका अनुसार, प्रधानाध्यापक सुनिल भण्डारीको नियुक्तिमा पनि राजनीतिक चलखेल भएको थियो । पहिलेकी प्रधानाध्यापक अनिता सिग्देललाई दबाब दिएर हटाएपछि भण्डारीलाई ल्याइएको थियो । विद्यार्थीहरूको इच्छाविपरीत सुन्ने व्यक्तिलाई प्रधानाध्यापक बनाउँदा बहिरा विद्यार्थीको मनोभावना बुझिएको छैन । उनी भन्छन्, ‘हामीले प्रधानाध्यापकको घरमै गएर बहिरा व्यक्तिलाई नै प्रअ राख्नुपर्छ भनेका थियौं, तर उहाँले हाम्रो कुरा सुन्नुभएन । अहिले यही लापरबाहीको परिणाम हामीले भोगिरहेका छौं ।’

आइतबार बिहानैदेखि विद्यार्थीहरू प्रदर्शनमा उत्रिएका थिए । उनीहरूले प्रधानाध्यापक सुनील भण्डारी, सहायक प्रधानाध्यापक सावित्री बराल पराजुली, शिक्षिका प्रमिला थकाली, छात्रावासका कर्मचारी उदय भट्ट र धनमाया श्रेष्ठलाई विद्यालयबाट हटाउनुपर्ने माग राख्दै वडा कार्यालय र विद्यालयमा प्रदर्शन गरेका थिए । पाँचजनाको सरुवा नहुँदासम्म आन्दोलन नरोकिने विद्यार्थी तथा अभिभावकको भनाइ छ ।

आन्दोलनको नेतृत्व गरिरहेका कक्षा १२ का विद्यार्थी भेषराज ढकालले बहिरा विद्यार्थीको भविष्य अन्धकार भएको बताए । ‘हामी बहिराहरू बोल्न सक्दैनौं, हाम्रो आवाज दोभाषे हुन् । तर यहाँ दोभाषेहरूले नै गल्ती गर्दा निर्दोष साथीहरू फसेका छन्,’ उनले सांकेतिक भाषामा भने, ‘आज विजय फस्यो, भोलि हामी पनि फस्न सक्छौं भन्ने डर छ ।’ प्रहरी र अदालत समक्ष प्रधानाध्यापक सहितका शिक्षक र कर्मचारीले ती बालिकाको सांकेतिक भाषालाई गलत व्याख्या गरेर विजयलाई फसाइएको उनको आरोप छ । 

उनले ५ जना शिक्षक कर्मचारीलाई सरुवाको माग राख्दै भने, ‘यो बहिरा विद्यालय हो, हामीलाई सुन्ने प्रधानाध्यापक चाहिँदैन । बहिरा विद्यालयभित्र बसेर सुन्ने व्यक्तिले बहिराको मानवअधिकारको हनन गरेका छन् ।’ विद्यार्थीका अनुसार, प्रधानाध्यापकको लापरबाहीका कारण बहिरा विद्यार्थीको परीक्षाका उत्तरपुस्तिका नजाँचीकन नतिजा प्रकाशित गर्ने, खानाको गुणस्तर घटाउने र छात्रवृत्तिमा समेत लोभ गर्ने जस्ता कार्य भएका छन् ।

एक अर्की अभिभावकले पनि आफ्नो सन्तानको भविष्य अन्धकारा देखेपछि चुप लागेर बस्न नसकेको बताइन् । ‘म यहाँ मर्छु कि लड्छु भन्ने अवस्थामा छु,’ उनले भावुक हुँदै भनिन्, ‘हामी टाढा–टाढाबाट आएर छोराछोरीको भविष्यको लागि यहाँ आएका छौँ, तर यहाँ उनीहरूले पाइरहेको पीडा देखेर मन भाँचिएको छ ।’ उनले विद्यालयको चरम लापरबाही र अन्यायका कारण विद्यार्थीको भविष्यमाथि खेलबाड भएको आरोप लगाइन् ।