काठमाडौँ — जब निर्वाचन आउँछ मतपत्र च्यातिएको दुई घटनाले चर्चा पाउँछन् । त्यस्ता घटनाले देशव्यापी चर्चा पाएसँगै निर्वाचन आयोगलाई पाठ पनि सिकाएको छ । २०७४ र २०५४ मा सालमा भएका मतपत्र च्यातिएको घटनाबाट पाठ सिकेर आयोगले  हरेक पटक मतगणनास्थलमा नयाँ-नयाँ सुधार गर्दै आएको छ ।

यसपटकको प्रतिनिधिसभा निर्वाचनका मतपत्र गणनाका लागि विगतका भन्दा परिष्कृत र सुरक्षित व्यवस्था गरिएको कार्यवाहक प्रमुख निर्वाचन आयुक्त रामप्रसाद भण्डारीले बताए । विगतका सबै घटनाबाट पाठ सिकेर आयोगले निर्वाचन प्रणाली र अभ्यासमा सुधार गरेको दाबी गर्दै यस पटक झन् परिस्कृत र सुरक्षित बनाइएको भण्डारीको भनाइ छ । 

यसपटकको प्रतिनिधिसभा निर्वाचनका मतगणनास्थल बलियोसँग निर्माण गरिएको भण्डारीको भनाइ छ । जसलाई तारजालीले बेरेर सुरक्षितस्थल बनाएको उनको तर्क छ । मतगणना गर्ने र उम्मेदवारका प्रतिनिधि बस्ने ठाउँ छुट्टै बनाइएको छ । उनीहरूले मतगणना हेर्न पाउँछन् तर गणकको छेउमा पुग्न भने नपाउने व्यवस्था गरिएको छ । 

मतगणनास्थलमा दलका प्रतिनिधि बस्ने ठाउँ छाडेर तारजालीसहितको फलामको बार राखिएको छ । प्रतिनिधिले मतगणना गरेको हेर्न मिल्ने गरी जालीसहितको फलामको बार बनाइएको निर्वाचन आयोगले जनाएको छ ।

हरेक मतगणनास्थलमा कम्तीमा  ८ वटा सीसीटीभी क्यामेरा जडान गरिएको छ । ठूलो मतगणनास्थलमा अझै धेरै सीसीटीभी क्यामेरा हुनसक्ने निर्वाचन आयोगले जनाएको छ ।

भरतपुरमा मतपत्र च्यातिएको घटनाबाट पाठ सिक्दै निर्वाचन आयोगले यसपटक देशभरका मतगणनास्थलमा सीसी‍टीभी क्यामेरा अनिवार्य गरिएको र त्यसलाई मुख्य निर्वाचन अधिकृतसहित निर्वाचन आयोगले समेत केही क्षेत्रको हेर्नसक्ने बनाइएको छ ।

निर्वाचन आयोगका अनुसार मतगणना हरेक जिल्लाको निर्वाचन कार्यालयमा हुनेछ । मतदान सकिएलगत्तै मतपेटिका संकलन कार्य सुरु भएको छ । मतपेटिका जिल्ला निर्वाचन कार्यालयमा जम्मा गरिने क्रम सुरु भएको छ । तर, काठमाडौंका मतपत्र भने १० निर्वाचन क्षेत्रमा नै गणना गर्ने व्यवस्था मिलाइएको छ । 

अन्य जिल्लाका निर्वाचन कार्यालयमा जम्मा गरिएपछि मतपेटिकालाई गणना गर्नुअघि सबै राजनीतिक दलको सर्वदलीय बैठक बस्छ । सर्वदलीय बैठकमा मतगणना देखि बदर र सदरसम्मको लागि नियम निर्धारण गरिनेछ । निर्वाचन कानुन,विगतको अभ्यासदेखि आइपर्ने समस्यासम्मका बारेमा पहिल्यै निर्णय हुँदैछ । त्यसपछिमात्र मतगणना सुरु हुन्छ । कार्यवाहक प्रमुख निर्वाचन आयुक्त भण्डारीले पहिला प्रत्यक्षतर्फको मतगणना हुने अनि समानुपातिक तर्फ गणना गरिने बताएका छन् । भण्डारीले प्रत्यक्षतर्फ गणना थालेको २४ घन्टाभित्रै नतिजा दिने दाबी गर्दै आएका छन् ।  निर्वाचन आयोगले एक साताभित्र अन्तिम मतपरिणाम सार्वजनिक गर्ने देखिन्छ ।  

निर्वाचन आयोगले दुर्गम १५ जिल्लाका विकट क्षेत्रबाट हेलिकप्टरमार्फत मतपेटिका ढुवानी गरिने बताएको छ । कार्यवाहक प्रमुख आयुक्त भण्डारीले बिहीबार मतदान सकिएपछि आयोझना गरेको पत्रकार सम्मेलनमा मतदान कार्यको समाप्तिसँगै मतपेटिका सुरक्षित रूपमा संकलन भएपछि मतगणना कार्य तत्काल सुरु हुने जानकारी दिए ।

हेलिकोप्टरमार्फत मतपेटिका ढुवानी गरिने जिल्लामा ताप्लेजुङ, रसुवा, दोलखा, बझाङ र रुकुम (पूर्वी भाग) का सम्पूर्ण मतपेटिका आजै सम्बन्धित मतगणना स्थलमा पुर्‍याउने लक्ष्य रहेको उनले बताए भने संखुवासभा, सोलुखुम्बु, गोरखा र रुकुम (पश्चिम भाग), मनाङ तथा बाजुरा र हुम्लाका मतपेटिका शुक्रबार बिहानसम्म सम्बन्धित मतगणना स्थलमा पुऱ्याइने उनले बताए ।  

के थियो भरतपुर घटना ?

२०७४ सालको स्थानीय निर्वाचनमा भारतपुर महानगरपालिका माओवादी केन्द्रबाट रेणु दाहाल मेयरको उम्मेदवार थिइन् ।  उनको प्रतिस्पर्धीमा नेकपा एमालेबाट देवी ज्ञवाली थिए । दुवै चर्चित भएका र कडा प्रतिस्पर्धा भइरहेको थियो ।  जेठ १४ गते राति वडा नम्बर १९ को मतगणना हुँदै थियो । मतगणना चलिरहँदा एमाले र माओवादीका प्रतिनिधिका बीचमा विवाद सुरु भएको थियो । विवादकै बीचमा नेकपा (माओवादी केन्द्र) का प्रतिनिधिले मतपत्र च्याते ।

मतपत्र च्यातिएपछि निर्वाचन परिणाम स्वीकार गर्ने कि नगर्ने लामो विवाद भयो । यो विवाद सर्वोच्च अदालतसम्म पुग्यो ।  जिल्ला अदालत चितवनले मतपत्र च्यात्ने द्रोण शिवाकोटी र मधु न्यौपानेलाई एक/ एक लाख जरिवाना सजाय पनि सुनायो । सो निर्वाचनमा कांग्रेस र तत्कालीन माओवादी केन्द्रले गठबन्धनको उम्मेदवारको रुपमा  दाहाललाई सर्मथन गरेको र  एमालेले ज्ञवालीलाई उम्मेदवार बनाएको थियो ।  

पुनः मतदानपछि माओवादीका दाहाल ४३ हजार १२७ मत ल्याएर मेयरमा विजयी भए । निकटम प्रतिद्वन्द्वी एमालेका देवी ज्ञवालीले ४२ हजार ९२४ मत ल्याएका थिए ।

ज्ञवाली  २०३ मतले पारजित भएसँगै मतपत्र च्यातिएको विषय राष्ट्रियस्तरमा आलोचनाको विषय बनेको थियो । उक्त घटनापछि निर्वाचन आयोगले मतगणनाका क्रममा मतपत्रको सुरक्षाका लागि मतगणनास्थलमा तारजाली लगाउन थालेको हो । २०७४ मै भएको प्रतिनिधिसभाको निर्वाचनमा मतगणनाका क्रममा चितवनसहित विभिन्न जिल्लामा तारजालीले घेरेर मतगणना गरिएको थियो । 

२०७४ मा मात्र हैन २०५४ सालमा पनि  मतपत्र च्यातिएको थियो । तत्कालीन समयमा बाग्लुङमा मतपत्र च्यातिएको थियो । त्यसबेला एमाले कार्यकर्ताले मतपत्र च्यातेका थिए । तत्कालीन अमलाचौर गाविस हालको बाग्लुङ नगरपालिका १२ मा मतगणना हुँदै गर्दा एमाले प्रतिनिधिले मतपत्र च्यातेपछि पुनः मतदान भएको थियो ।

काठमाडौंमा १० वटै निर्वाचन क्षेत्रमै मतगणनास्थल निर्माण

निर्वाचन आयोगले काठमाडौंका १० वटै निर्वाचन क्षेत्रमा मतदान पछि मतगणना गर्ने व्यवस्था मिलाएको छ । सम्बन्धित क्षेत्र जहाँ हो त्यहीँ मतगणना हुने व्यवस्था मिलाइएको निर्वाचन आयोगका प्रवक्ता नारायणप्रसाद भट्टराईले बताए । उनले काठमाडौंमा सहज भएको र प्रतनिधिसभा निर्वाचन क्षेत्रको हुने भएकाले अपनत्व पनि हुने तथा नतिजा पनि छिटो आउने भएकाले निर्वाचन क्षेत्रमै मतगणनाको व्यवस्था मिलाइएको उनले बताए । 

काठमाडौंमा पनि मतगणनास्थलमा तारबार र सीसीटीभी क्यामेरा जडान गरिएको प्रवक्ता भट्टराईले बताए । काठमाडौंमा मतदान सकिएको केही घण्टामै मतपेटिका संकलन हुने सर्वदलीय बैठक बसेर मतगणना सुरु गरिने भएको छ । मतगणनाका क्रममा कुनै पनि अवाञ्छित गतिविधि हुन नदिन सुरक्षा व्यवस्था चुस्त राखिएको आयोगका प्रवक्ता भट्टराईले बताए ।  

कसरी जानकारी पाइन्छ मतपरिणाम

निर्वाचन आयोगले करिब एक साताभित्र सबै क्षेत्रको अन्तिम मतपरिणाम सार्वजनिक गर्ने तयारी गरेको छ । कार्यवाहक प्रमुख निर्वाचन आयुक्तले मतगणना सुरु भएको २४ घन्टाभित्र मतपरिणाम सार्वजनिक गर्ने दाबी गरेपनि प्रत्यक्षतर्फ तीन देखि चार दिन लाग्ने र त्यसको तीन दिनपछि समानुपातिक तर्फको मतगणना गरिसक्ने निर्वाचन आयोगको योजना छ । काठमाडौंसहित सुगम स्थानहरूमा आजै मतपेटिका संकलन गरी सर्वदलीय बैठकको सहमतिमा मतगणना सुरु गरिने र सम्भव नभए शुक्रबार बिहानदेखि मतगणना सुरू हुने आयोगले जनाएको छ ।