सर्लाही — नेकपाका प्रभावशाली नेता नारायणकाजी श्रेष्ठले यस पटक प्रतिनिधिसभा निर्वाचनका लागि सर्लाही–३ बाट उम्मेदवारी दिएका छन् । २०७९ को निर्वाचनमा गोरखाबाट चुनावी प्रतिस्पर्धा गर्ने तयारी गरे पनि दलबीच गठबन्धनका कारण श्रेष्ठ वञ्चित बनेका थिए । त्यसपछि उनी राष्ट्रिय सभा सदस्य बने । यस पटक प्रत्यक्ष निर्वाचनमार्फत जनअनुमोदित हुन मधेश झरेका हुन् ।

कांग्रेस सभापति गगन थापाले निरन्तर जित्दै आएको काठमाडौं–४ छाडेर सर्लाही नै किन रोजे भन्ने प्रश्न अहिले श्रेष्ठमाथि पनि तेर्सिने गरेको छ । २०७० को पहिलो संविधानसभा सदस्य निर्वाचनमा पनि यस क्षेत्रबाट उम्मेदवार बन्न श्रेष्ठमाथि दबाब थियो । उनले इच्छा नदेखाएपछि तत्कालीन पार्टीले भरतकुमार थापालाई उम्मेदवार बनाएको थियो । थापा एमालेका हरि उप्रेतीसँग पराजित भए । त्यसपछि थापा बागमती नगरपालिकाको प्रमुख बने । 

सर्लाही–३ मा आएर नेतृत्व गरिदिन त्यस बेला पार्टी र मतदाताको ठूलो हिस्साले भने पनि आफूले अस्वीकार गरेको श्रेष्ठले बताए । ‘विकासका दृष्टिकोणले मधेश अहिले पनि पछि छ । जनसंख्या बढ्दै छ,’ श्रेष्ठले भने, ‘शिक्षा, स्वास्थ्य, कृषिको क्षेत्रमा धेरै सुधार गर्नुपर्ने देखिएको छ । मिटरब्याजीको समस्या उत्तिकै छ । म यसको सुधारमा लाग्छु ।’ मधेशमा सबै वर्गबीच सामाजिक एकताका निम्ति बलियो आधार तयार पार्न आफ्नो उम्मेदवारी रहेको उनले सुनाए । सुरक्षित स्थान खोजी गर्दै सर्लाही आएको नभई समग्र मधेशको विकासका लागि आएको उनको दाबी छ । 

श्रेष्ठले सर्लाही–३ रोज्नुका पछाडिको ठोस कारण सुरक्षित क्षेत्रको खोजी नै रहेको राजनीतिक विश्लेषक बताउँछन् । गएको निर्वाचनमा यस क्षेत्रमा तत्कालीन माओवादी केन्द्रको समानुपातिक मत राम्रो थियो । एकीकृत समाजवादीसँगको एकता र वर्तमान सत्ता गठबन्धनको बलमा यस क्षेत्रलाई उनले ‘सेफ जोन’ मानेका छन् । मधेशसँगको सम्बन्ध विस्तार र मधेशको मुद्दा र राजनीतिमा पकड जमाउन सर्लाही–३ उनका लागि परीक्षण र अवसर दुवै रहेको विश्लेषकको भनाइ छ । यस क्षेत्रमा एमालेबाट हरिप्रसाद उप्रेती उम्मेदवार छन् । उप्रेती पूर्वरक्षामन्त्री पनि हुन् । कांग्रेसका विनोदकुमार खनाल, राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) का नरेन्द्र साह कलवार र उज्यालो नेपालका त्रिभुवनकुमार सिंह यहाँ उम्मेदवार छन् । उनीहरूसित प्रतिस्पर्धाका क्रममा श्रेष्ठले आफ्नो ‘हेभिवेट’ व्यक्तित्वको लाभ लिन खोजेको देखिन्छ । तर विपक्षीले उनलाई ‘टुरिस्ट उम्मेदवार’ को संज्ञा दिएका छन् । 

निर्वाचनको मिति नजिकिँदै गर्दा यहाँका भित्री गाउँमा रौनक देखिँदैन । २०५६ देखि बसोबास गरे पनि अहिलेसम्म लालपुर्जा हातमा नपरेको बागमती–१२ का विनोद साहले गुनासो पोखे । प्रत्येक चुनावमा लालपुर्जाको कुरा उठाउँदा उम्मेदवारले आश्वासन बाँड्ने गरेको सुनाए । ‘नेताहरू चुनावमा आउँछन्, जितेपछि फर्किन्नन्,’ उनले भने । 

श्रेष्ठका लागि आफ्ना एजेन्डा स्थानीयस्तरमा बुझाउनु र बाहिरी नेताको छाप मेटाउनु मुख्य चुनौती छ । प्रायः उम्मेदवारले शिक्षा, स्वास्थ्य, बाटो र किसानले भोगिरहेका समस्याको समाधानलाई चुनावको मूल नारा बनाएका छन् । गाउँमा स्तरीय क्याम्पससमेत नभएको बरहथवा–६ मुसैली टोलका शिवजी महतोले दुखेसो पोखे । बागमती–१२ स्थित सुकुम्बासी बस्तीमा एउटै विद्यालय छैन । तीन सय परिवार रहेको बस्तीका बालबालिका २ किलोमिटर टाढा मंगलपुर वा कमैया पढ्न जानुपर्ने बाध्यता रहेको स्थानीय सानो तामाङले जनाए । 

सर्लाही–३ को चुनावी गणित रोचक छ । २०७९ मा एमालेका उप्रेतीले ७ सय ७० मतान्तरले तत्कालीन माओवादीका नरेन्द्र साह कलवारलाई पराजित गरेका थिए । उप्रेतीले ३२ हजार ९ सय ३८ मत पाउँदा तत्कालीन पाँचदलीय गठबन्धनका उम्मेदवार कलवारले ३२ हजार १ सय ६८ मत पाए । पहिलो पटक प्रतिनिधिसभाको चुनाव जितेपछि उप्रेती ३ माघ २०७९ देखि १६ फागुनसम्म रक्षामन्त्री बनेका थिए । दोस्रो कार्यकालमा २३ फागुन २०८० देखि २० असार २०८१ सम्म रक्षामन्त्री थिए । आफूहरूले जिताएर पठाएका उप्रेती मन्त्री बनिसकेपछि पनि फर्किएर नआएको गुनासो स्थानीयको छ । यसपालि पनि उम्मेदवार रहेका उप्रेती विरासत जोगाउनुपर्ने दबाबमा छन् । यस पटक कलवार नेकपा त्यागेर राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) बाट उम्मेदवार बनेका छन् । जसले गर्दा मत विभाजन हुने सम्भावना देखिन्छ । कलवार युवा र असन्तुष्ट मत तान्ने दाउमा छन् । श्रेष्ठ २०७० मा मकवानपुर–२ र २०७४ मा गोरखा–२ बाट चुनाव लडेर पराजित भएका थिए । 

सर्लाही–३ अन्तर्गतको बागमती नगरपालिकामा तत्कालीन माओवादीको पकड छ । यहाँका नगर प्रमुख भरतकुमार थापाले २०७४ र २०७९ को स्थानीय तह निर्वाचनमा लगातार जितेका थिए । उनले गरेका विकास निर्माण र पर्यटकीय कामको स्थानीयस्तरमा पार्टीको प्रभाव राम्रो छ । यही कारण सुरक्षित आधार इलाका बुझेर श्रेष्ठले यो क्षेत्र रोजेको मान्नेहरू धेरै भेटिने गरेका छन् । 

यस क्षेत्रमा २०४८ यताको इतिहास हेर्दा कांग्रेसका रामहरि जोशीले २०४८ र २०५१ मा चुनाव जितेका थिए । २०५६ मा राप्रपाका रामचन्द्र रायले जिते भने २०६४ मा तमलोपाकी सुमित्रादेवी यादवले जितिन् । २०७० मा एमालेका उप्रेतीले जिते । २०७४ मा राप्रपा छाडेर तत्कालीन माओवादीबाट चुनाव लडेका रामेश्वर रायले जिते । २०७९ मा उप्रेतीले पुनः जिते । 

२०७४ मा वाम गठबन्धनका उम्मेदवार राय यादवले कांग्रेसका हरेशकुमार महतोलाई पराजित गरेका थिए । तेस्रा बनेका कलवार तराई मधेश लोकतान्त्रिक, स्वतन्त्र र माओवादी हुँदै अहिले रास्वपा प्रवेश गरेर चुनावी मैदानमा छन् । यस क्षेत्रमा २०७० को दोस्रो संविधानसभा निर्वाचनमा एमालेका उप्रेतीले जितेका थिए । उप्रेतीले माओवादीका थापालाई पराजित गरेका थिए । भ्रष्टाचार, अकुत सम्पत्ति आर्जन गरेको आरोपमा थापाविरुद्ध अख्तियारले मुद्दा दर्ता गरेपछि निलम्बनमा परेका छन् । २०६४ को पहिलो संविधानसभा निर्वाचनमा तमलोपाकी यादव विजयी भएकी थिइन् । 

सर्लाही–३ एमाले, माओवादी र कांग्रेसबीच प्रतिस्पर्धा हुने क्षेत्र हो । २०४८ यताको निर्वाचनमा २ पटक कांग्रेस, २ पटक एमाले र राप्रपा, तमलोपाले एक/एक पटक जितेका थिए । २०६४ को पहिलो संविधानसभा निर्वाचनपछि भने कहिले एमाले त कहिले माओवादी पल्लाभारी हुँदै आएको छ । २०७९ को निर्वाचनमा तत्कालीन माओवादीले सर्लाहीमा सबैभन्दा बढी ४७ हजार ३ सय २९ समानुपातिक मत पाएको थियो । त्यसमा पनि सर्लाही–३ मा १५ हजार ४ सय ७१ समानुपातिक मत थियो ।