काठमाडौँ — प्रगतिशील लोकतान्त्रिक पार्टी (प्रलोपा) ले वैकल्पिक शक्तिको रुपमा उदाएका दल लोकप्रियतावाद र महानायकवादको पछि कुद्नु चिन्ताजनक भएको निष्कर्ष निकालेको छ । वैकल्कि राजनीतिक शक्ति निर्माणमा लागेको प्रलोपाले नयाँ दलहरु ‘पपुलिज्म र हिराइज्म’ को पछि लाग्नु चिन्ताजनक भएको भन्दै वैकल्पिक राजनीतिक शक्तिको नेतृत्व ‘अलौकिक र रहस्यमय पात्र’ नभएको जनाएको छ  । 

केन्द्रीय समितिबाट पारित राजनीतिक प्रतिवेदनमा लोकप्रियतावादलाई बढी महत्व दिँदा दीर्घकालीन रूपमा राजनीतिक शक्ति नहुने उल्लेख गरिएको छ । राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी र जनमत पार्टीतिर संकेत गर्दै प्रलोपाले यो विश्लेषण गरेको हो ।

‘नेपालमा र विश्वका विभिन्न देशहरूमा नयाँ र वैकल्पिक शक्तिको रूपमा उदाएका दल र नेतृत्वको प्रवृत्ति प्रायः पपुलिज्म र हिरोइज्मतिर उद्यत भइरहेको देखिनु चिन्ताजनक छ,’ प्रतिवेदनमा भनिएको छ, ‘आफ्नो देश र समाजका बहुआयामिक संरचनात्मक समस्याहरूलाई वस्तुनिष्ठ, वैज्ञानिक र अग्रगामी ढंगले पहिचान र समाधान गर्नुको सट्टा आम जनताको असन्तुष्टि र आवेगात्मक आक्रोशलाई केही सांकेतिक मुद्दाहरूमा केन्द्रित गरेर शक्ति आर्जन गर्नु र वास्तविक समस्याको दिगो समाधान नगर्नु पपुलिज्म वा लोकप्रियतावादको चारित्रिक विशेषता हो ।’

पूर्व प्रधानमन्त्री बाबुराम भट्टराई संरक्षक, पूर्व माओवादी उपमहासचिव जनार्दन शर्मा नेता र अध्यक्ष परिषद्‌मा रास्वपाका पूर्वप्रमुख सचेतक सन्तोष परियार, दुर्गा सोब, ओजस्वी भट्टराई र सुदन किराँती सदस्य छन्।प्रलोपाले संक्रमणको बेला उदाउने लोकप्रियतावाद र बहादुरी प्रवृत्तिमा असहमति जनाएको हो।

‘एक युग वा ऐतिहासिक चरणबाट अर्को युग वा ऐतिहासिक चरणमा संक्रमणको बेला यस्तो प्रवृत्तिले टाउको उठाउने गर्छ । पपुलिज्म अक्सर राष्ट्रवाद, धार्मिक आस्था, आर्थिक संकट, भ्रष्टाचार आदि लोकप्रिय मुद्दाहरूको आड लिएर आउने गर्छ,’ प्रलोपाको प्रतिवेदनमा भनिएको छ, ‘आफ्नो छुट्टै र दिगो आर्थिक–सामाजिक आधार नभएका चलायमान वा चलनचल्तीको भाषामा “भुइँफुट्टा” समूह पपुलिज्मको मुख्य आधारशिला भएको मानिन्छ ।’

कुनै व्यक्तिविशेषलाई अलौकिक र रहस्यमय पात्रको रूपमा प्रस्तुत गरेर जनअसन्तोष भजाउने र शक्ति आर्जन गर्ने ‘हिरोइज्म’ (महानायकवादी) प्रवृत्ति पनि प्रकारान्तरमा सामाजिक अग्रगमनका निम्ति हानिकारक हुने विश्लेषण गरिएको छ ।

‘क्षमतावान, दूरदर्शी, इमानदार, क्रियाशील र लोकप्रिय नेतृत्व कुनै पनि अभियान, आन्दोलन वा दलका निम्ति आवश्यक र महत्वपूर्ण हुन्छ,’ प्रतिवेदनमा भनिएको छ, ‘तर नेतृत्वलाई सामूहिकताको केन्द्रीकृत अभिव्यक्तिका रूपमा भन्दा अलौकिक, सर्वशक्तिमान निजी “हिरो” का रूपमा स्थापित गरियो भने त्यो अवैज्ञानिक र हानिकारक दुवै हुन्छ ।’

वैकल्पिक राजनीतिक शक्तिहरूले ‘पपुलिज्म र हिरोइज्म’ प्रवृत्तिबाट जोगिँदै राजनीतिक गतिविधि अगाडि बढाउनुपर्ने प्रलोपाको भनाइ छ ।

‘खासगरी भीड जुटाउने वा चुनाव जित्ने नाममा गणतन्त्र, संघीयता, धर्मनिरपेक्षता, समावेशी लोकतन्त्र, समाजवादजस्ता आधारभूत मुद्दाहरू (कोर इस्यु) मा अडान स्पष्ट नगरी सन्ध्या भाषामा कुरा गर्दा क्षणिक रूपमा प्रतिगामी र ढुलमुल शक्तिहरूको भोट वा साथ–सहयोग त मिल्न सक्छ, तर त्यसले अन्ततः देश र जनताको हितमा प्रतिकूल असर पार्न सक्छ,’ प्रलोपाले चेतावनी दिएको छ, ‘यसले नयाँ र वैकल्पिक राजनीतिक शक्तिलाई पुरानै यथास्थितिवादी वा प्रतिगामी शक्तिमा रूपान्तरण र प्रदूषित गरिदिन सक्छ ।’

दलहरूमा दोहोरो प्रवृत्ति हाबी

प्रलोपाले नेपालमा दुई प्रवृत्तिका दल रहेको जनाएको छ । केन्द्रीय समितिले पारित गरी कार्यान्वयनका लागि तल्ला समितिमा पठाएको राजनीतिक प्रतिवेदनमा कांग्रेस, एमाले र नेपाली कम्युनिस्ट पार्टीलाई पहिलो प्रवृत्ति र प्रतिगमनको पक्षपोषण गर्नेहरूलाई दोस्रो प्रवृत्ति भनिएको छ । वैकल्पिक राजनीतिक शक्तिले नै यी दुई प्रवृत्तिको विश्लेषण गर्नुपर्ने प्रलोपाको निष्कर्ष छ ।

‘नेपालमा अहिले दुई प्रकारका सोच भएका राजनीतिक दलहरू क्रियाशील छन् : पहिलो, अहिलेकै मरणासन्न गणतन्त्र, खास धर्मको पोषण गर्ने धर्मनिरपेक्षता र नेताहरूको मनमाफिक चल्ने समावेशी प्रजातन्त्रसँगै अहिलेकै राजनीतिक संस्कृति, सोच र शैली जोगाइ राख्न चाहने यथास्थितिवादीहरू । दोस्रो, यही प्रणालीअन्तर्गत आम जनतालाई प्राप्त थोरै अधिकारहरूको पनि अपहरण गरी पुरानै निरङ्कुशतन्त्र फर्काइ ल्याउने पश्चगामीहरू,’ प्रलोपाको भनाइ छ, ‘हामी तेस्रो कित्ताकाट गर्ने पक्षमा छौँ ।’