विराटनगर — मोरङको बबियाबिर्ताको एउटा साधारण किसान परिवारमा जन्मे–हुर्केका थिए, चक्र साउदेन लिम्बू । परिवारमा दुई छोरीपछि जन्मिएको ‘छोरो’ भएकैले उनलाई सानैदेखि परिवारको लाडप्यार थियो । तर हुर्किंदै जाँदा उनीभित्र यस्तो परिवर्तन देखिन थाल्यो, जसले परिवार र समाजलाई चकित पार्‍यो ।

छोरीहरूसँग मात्र घुलमिल, उनीहरूकै कपडा–गरगहना–लिपिस्टिकप्रति आकर्षण थियो । यो परिवर्तन एकातिर कौतुहल, अर्कातिर पीडाको कारण बन्दै गयो । स्कुलमै साथीहरूले अपमान गर्न थाले । यो अपमान लामै समय सहनुपर्‍यो । क्याम्पस जीवनमा यो दुर्व्यवहार रोकिने ठाउँ थिएन, बरु अझै बढ्यो ।

अपमानका कारण कहिलेकाहीँ त उनी जीवन नै समाप्त पार्ने बाटोतिर पनि उन्मुख हुन पुग्थिन् । तर, उनको जीवनमा नयाँ घुम्ती आयो । सन् २००८ मा उनी लैंगिक तथा यौनिक अल्पसंख्यक अधिकारका क्षेत्रमा काम गर्ने एक संस्थासँग जोडिइन् । आफैंलाई पहिचान गर्ने बाटोमा उभिँदै आफूलाई सम्हाल्ने माध्यम पाइन् ।

समाज र परिवारको अपेक्षा थियो– छोरोले वंश चलाउने, जिम्मेवारी निभाउने । तर, चक्र छोराभित्रको छोरी थिइन् । तेस्रोलिंगी पहिचानलाई खुला रूपमा स्विकार्ने साहस जुटाउन उनलाई वर्षौं लाग्यो । संस्थासँगको सहकार्यले उनलाई बलियो बनायो, जीवन जिउने कला सिकायो । अन्ततः सन् २०१४ मा थाइल्यान्ड पुगेर उनले लिंग परिवर्तन गराइन् । चक्र साउदेन लिम्बूबाट नुमा लिम्बू ‘चञ्चला’ बनिन् ।

चञ्चला १८ वर्षयता लैंगिक तथा यौनिक अल्पसंख्यक समुदायको अधिकारका आवाज उठाउँदै आएकी छन् । झापाको दमकस्थित ‘लिड नेपाल’ संस्थाकी संस्थापक कार्यकारी निर्देशकका रूपमा उनले सयौं युवालाई पहिचान खोज्ने बाटो देखाइन् ।

त्यही सोच, त्यही पीडा र दशकौंको संघर्षबाट जन्मियो– समावेशी समाजवादी पार्टी । जसको चुनाव चिह्न ‘श्रीवत्स’ अर्थात् अनन्त गाँठो छ । ८ महिनादेखि काठमाडौंमै रहँदै आएकी नुमाको पार्टी खोल्ने पुरानै सपना थियो । उनी काठमाडौंमै बसेर दल दर्ताको मनस्थितिमै थिइन् । संयोगले जेन–जी विद्रोह भयो, जसले उनलाई थप उत्साहित बनायो । तेस्रोलिंगी अध्यक्षको नेतृत्वमा निर्वाचन आयोगमा दर्ता भएको नेपालको पहिलो यस्तो दल, जसको केन्द्रमा लैंगिक तथा यौनिक अल्पसंख्यक, अपांगता भएका नागरिक, मनोरञ्जन व्यवसायमा संलग्न महिला र अन्य वर्षौंदेखि राज्यबाट ओझेलमा पारिएकाहरू छन् ।

नयाँ दलका रूपमा २७ कात्तिकमा निर्वाचन आयोगमा दर्ता भयो, १४ मंसिरमा प्रमाणपत्र हात पर्‍यो । दल दर्ताको प्रेरणादायी शक्ति थिए– नेपालमा पहिलो पटक समलिंगी–तेस्रोलिंगी पहिचानलाई संविधानमा मान्यता दिलाउने लडाइँका अगुवा, पूर्वसंविधानसभा सदस्य सुनीलबाबु पन्त । मूलधारका दलले वर्षौंसम्म आफूहरूलाई ‘भोट बैंक’ मात्र ठानेर धोका दिएको अनुभूति अहिले चञ्चला र उनका साथीहरूसँग निको नभएको घाउझैं बाँकी छ ।

२४ कात्तिकमा काठमाडौंमा सम्पन्न राष्ट्रिय भेलाले चञ्चलालाई अध्यक्ष बनायो र समुदायलाई नयाँ राजनीतिक दिशातर्फ धकेल्यो । पार्टीमा २१ केन्द्रीय सदस्य छन् । जसमा पार्टीको नामझैं समावेशी सहभागिता छ । आदिवासी, जनजाति, दलित, मधेशी, मुसलमान, अपांग, पिछडिएको क्षेत्र– सबै अटाएका छन् । पार्टी प्रवक्ता प्रतीक्षा चापागाईं दृष्टिविहीन हुन् ।

उनी भन्छिन्, ‘हामी कमाउन हैन, अस्तित्व र पहिचानका खातिर राजनीतिमा उभिएका हौं ।’ उनका अनुसार २१ फागुनको निर्वाचनमा उनीहरूको पार्टीले पनि भाग लिनेछ । जसका लागि उनीहरू चुनावी तयारीमा जुटेका छन् । ‘पुराना दलहरूले भोट बैंक मात्रै बनाए,’ नुमाले सुनाइन्, ‘अब चुनावमा जितेर आफ्ना अधिकारका लागि आफैं तयार हुन्छौं ।’