पार्टीभित्र लोकतान्त्रिक अभ्यास र स्वतन्त्र विचारको अभिव्यक्तिमाथि अंकुश लगाउने प्रवृत्ति
What you should know
जनयुद्धको पृष्ठभूमिबाट आएको माओवादीले लोकतान्त्रिक मूल्य, स्वतन्त्रता र समानताको वकालत गर्दै सशस्त्र विद्रोहलाई शान्तिपूर्ण राजनीतिमा रूपान्तरण गरेको इतिहास बोकेको छ ।
तर, हालैका गतिविधिले यो पार्टीभित्र लोकतान्त्रिक अभ्यास र स्वतन्त्र विचारको अभिव्यक्तिमाथि अंकुश लगाउने प्रवृत्ति बढ्दै गएको संकेत देखिएको छ ।
माओवादी केन्द्रको स्थायी समिति बैठकले सार्वजनिक मञ्चमा पार्टी र नेतृत्वको आलोचना नगर्ने निर्णय गर्नु र गुट–उपगुट बनाउने प्रवृत्तिलाई नियन्त्रण गर्ने नाममा व्यक्तिगत स्वतन्त्रतामाथि बन्देज लगाउने प्रयासले गम्भीर प्रश्नहरू उब्जाएको छ । यो प्रवृत्ति तानाशाही मानसिकताको संकेत हो कि भनेर चिन्ता व्यक्त गर्नुपर्ने अवस्था आएको छ ।
लोकतन्त्रको आधारस्तम्भ भनेको स्वतन्त्र विचारको अभिव्यक्ति र आलोचनात्मक बहस हो । कुनै पनि राजनीतिक दलले आफूलाई लोकतान्त्रिक दाबी गर्छ भने उसले आन्तरिक असहमति र आलोचनालाई स्वीकार गर्न सक्नुपर्छ । माओवादीको पछिल्लो निर्णयले पार्टीभित्रको आलोचनालाई दबाउने र एकल नेतृत्वको वर्चस्व कायम गर्ने प्रयासलाई संकेत गर्छ । सार्वजनिक मञ्चमा नेतृत्वको आलोचना गर्न निषेध गर्नु भनेको कार्यकर्ता र नेताहरूलाई आफ्ना विचार स्वतन्त्र रूपमा राख्नबाट वञ्चित गर्नु हो । यो कदमले पार्टीको आन्तरिक लोकतन्त्रलाई कमजोर बनाउनुका साथै नेतृत्वलाई जवाफदेही बनाउने प्रक्रियामाथि पनि प्रश्न उठाउँछ । उपमहासचिव शर्माले पार्टी एकताबद्ध बनाउने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेका छन्, जुन सकारात्मक सुनिन्छ । तर, एकता भनेको विचारको एकरूपता होइन, बरु विविध विचारलाई समेटेर साझा लक्ष्यतर्फ अघि बढ्ने प्रक्रिया हो ।
गुट वा उपगुट बनाउने प्रवृत्तिलाई नियन्त्रण गर्ने नाममा व्यक्तिगत स्वतन्त्रता र फरक मतलाई दबाउन खोज्नुले माओवादीको क्रान्तिकारी पहिचानमाथि नै प्रश्न उठेको छ । इतिहास हेर्दा, माओवादीले जनयुद्धका दौरान समाजमा रहेका तानाशाही संरचनाविरुद्ध लड्ने नारा दिएको थियो । तर, आज आफैँभित्र यस्तो प्रवृत्ति देखिनु विडम्बनापूर्ण हो ।
नेपालको संविधानले अभिव्यक्ति स्वतन्त्रताको ग्यारेन्टी गरेको छ । माओवादीले आफूलाई संविधानको परिधिभित्र रहने लोकतान्त्रिक दलको रूपमा प्रस्तुत गर्दै आएको छ । यस्तो अवस्थामा, पार्टीभित्रै अभिव्यक्ति स्वतन्त्रतामाथि अंकुश लगाउने निर्णयले उसको विश्वसनीयतामाथि प्रश्न उठ्छ । नेतृत्वले यो कुरालाई गम्भीरतापूर्वक लिनुपर्छ कि आलोचनालाई दबाउन खोज्दा पार्टी कमजोर मात्र होइन, जनताको नजरमा पनि उसको साख गिर्न सक्छ ।
नेतृत्वले कार्यकर्ताको आवाजलाई सम्मान गर्दै खुला बहस र आलोचनालाई प्रोत्साहन गर्नुपर्छ । यही बाटोले मात्रै माओवादीले आफूलाई साँचो अर्थमा लोकतान्त्रिक र गतिशील शक्तिको रूपमा स्थापित गर्न सक्छ । अन्यथा, तानाशाही प्रवृत्तिको यो बाटोले माओवादीको पहिचान र प्रासंगिकता दुवैलाई संकटमा पार्नेछ ।
– सन्तोष सिम्खडा, टोकियो, जापान
