खडेरीका कारण तराई तथा देशका विभिन्न भागमा रोपाइँ हुन सकेको छैन
What you should know
अहिले जलवायु परिवर्तनको असर विश्वमा पर्दै आइरहेको छ । नेपाल पनि यसबाट अछुतो रहेन । कैयौं दिनदेखि खडेरीका कारण तराई तथा देशका विभिन्न भागमा रोपाइँ हुन सकेको छैन ।
नेपाल जल, जमिन, जंगल, जडीबुटी र जनावर प्रशस्त पाइने देश भनिए तापनि यसको सही सदुपयोग नहुनाले देशको अर्थतन्त्रमा व्यापक रूपमा असर परेको छ । असारमा मानो रोपेर मंसिरमा मुरी उब्जाउने भनिए तापनि खराब तथा बेमौसमका कारण किसानले धान रोप्न पाएका छैनन् र अझै पनि कैयौं टार र खेतबारी बाँझै छन् ।
देशका केही स्थानमा सिँचाइ त भएको छ तर अझै पनि तराई, पहाडको बीचमा रहेका टार तथा उपत्यका, खोँच तथा बेंसीहरूमा पानीको अभावका कारण रोपाइँ हुन सकिरहेको छैन । खडेरीको प्रकोपले गर्दा पहाडदेखि तराईसम्म सिँचाइ अभाव देखिएको छ । विशेषतः प्रशस्त नदीनाला भए पनि अव्यवस्थाका कारण वर्षाको भरमा बाली लगाउनुपर्ने बाध्यता छ । साउन महिना पनि घर्किन लागिसक्यो तर सुक्खा मौसमका कारण विशेषगरी तराईका किसान मारमा परेको अवस्था छ ।
एकातिर प्रशस्त नदीनाला अविरल रूपमा बहिरहेका छन् भने अर्कोतिर नदीको बहावबाट नजिक रहेका टार तथा फाँटहरू बाँझै छन् । यो दुःखद् पक्ष हो । नेपाल कृषिप्रधान देश हो र यसलाई पहिला उत्पादनशील जमिनको खानी भनेर पनि चिनिन्थ्यो तर अहिले बसाइँसराइ, बेरोजगारी, आधुनिक कृषि प्रणाली र तालिमको कमी, सरकारी नीतिमा दीर्घकालीन सोचको अभाव, कृषि क्रान्ति भनिए तापनि खल्तीका योजना आदिका कारणले गर्दा कृषि क्षेत्र पछाडि परेको छ ।
विज्ञका सुझावअनुसार टार तथा फाँटको केही तल रहेका नदी तथा तलाउबाट गुरुत्वबलको प्रयोग गरी पानी ल्याएर ड्रिप प्रणालीमार्फत जमिन भिजाउने सस्तो उपाय हुन सक्छ । यसमा पम्पको आवश्यकता पर्दैन । नेपालका प्रायःजसो स्थानमा यो सम्भव छ । त्यसैगरी सौर्य पम्प सिँचाइ प्रणालीअन्तर्गत विद्युत्को पहुँच नपुगेको ठाउँमा सौर्य ऊर्जा प्रयोग गरेर पानी तान्ने प्रविधि प्रयोग गर्न सकिन्छ । अर्को विकल्पका रूपमा नदी किनाराबाट प्लास्टिकको पाइप बिछ्याएर खेतमा सिँचाइ गर्न सकिन्छ । त्यसैगरी वर्षाको पानी संकलनका लागि पोखरी निर्माण गर्न सकिन्छ र पछि आवश्यक परेको समयमा प्रयोग गर्न सकिन्छ ।
– खिमराज गिरी, काठमाडौं
