विश्व जनसंख्या दिवसको दिन राष्ट्रिय जनसंख्या नीति २०८२ सार्वजनिक गर्दै प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले युवकयुवतीलाई २० वर्षमा बिहे गरेर ३० वर्षभित्रै तीन सन्तान जन्माउन उर्दी जारी गरे ।

उनले ‘सुन साइँली चालीस कटेसी रमाउँला’ बोलको गीतलाई संकेत गर्दै ‘चालीस कटेसी के रमाउनू ! त्यतिन्जेल महिलाको प्रजनन क्षमता घटिसकेको हुन्छ । रमाउने त २० देखि ३० वर्षभित्रै हो’ भन्दै युवकयुवतीलाई ‘आफ्नो करिअर भनेर नबस, बरु बेलैमा सन्तान जन्माएर हुर्काऊ, दुई सन्तानको नीति खारेज भइसक्यो, जति जन्माए पनि हुन्छ’ भन्ने अभिव्यक्ति दिए । उनको यस्तो हास्यास्पद अभिव्यक्ति खासमा छोरीहरूतर्फ लक्षित थियो ।

विगत दस वर्षमा कुल प्रजनन दर प्रतिमहिला २.६ प्रतिशतबाट १.९४ प्रतिशतमा झरेपछि सरकारले जनसंख्या र प्रजनन दरबीच सन्तुलन ल्याउन जनसंख्या नीतिमा सुधार गर्ने कुरा राष्ट्रिय जनसंख्या नीति २०८२ मार्फत उद्घोष गरेको छ । यसअघिको दुई सन्तानको नीतिमा परिवर्तन गर्दै महिलाको प्रजनन दर बढाउने र त्यस अनुसार प्रजनन हक दम्पतीमा छोडिदिने नीति ल्याएको छ । जस अनुसार दुईभन्दा बढी जतिवटा सन्तान जन्माए पनि हुने बरु राज्यले जन्मेका जति सबै सन्तानलाई सेवा सुविधा दिनुपर्ने भनिएको छ । 

यस्तै विगत एक दशकमा १५ वर्षमुनिका बालबालिकाको संख्या ३४.९ प्रतिशतबाट घटेर २७.८ प्रतिशतमा झरेको छ भने ६० वर्षभन्दा माथिको जनसंख्या बढेर ८.१ प्रतिशतबाट १०.२१ प्रतिशत पुगेको छ । यसर्थ अहिलेको जनसंख्या नीतिले मातृ तथा शिशु मृत्युदर शून्यमा झार्ने र आमा र शिशुको स्वास्थ्यमा जोड दिँदै ‘सन्तान बेलैमा जन्माऊ, हुर्काऊ र उत्पादनमूलक काममा लगाऊ’ भनेको छ ।

‘जनसंख्या घट्यो त्यसैले बेलैमा बिहे गर, बेलैमा सन्तान जन्माऊ र हुर्काएर उत्पादनमूलक काममा लगाऊ’ रे ! कति सजिलो ! मानौं सन्तान जन्माउनु, हुर्काउनु र काममा लगाउनु जादुको छडी नचाएजस्तो हो । यता राज्यको नीति यस्तो छ, उता प्रधानमन्त्री भन्छन्– २० देखि ३० वर्षभित्रै रमाउँदै सन्तान जन्माऊ । उनी ठान्छन्, रमाउनु भनेको छिटो बिहे गर्नु र सन्तान जन्माउनु हो । सन्तान जन्माउनु र हुर्काउनुको आनन्द मात्र होइन, त्यस दौरानमा दम्पतीले भोग्नुपर्ने अभाव, कष्ट र उतारचढाव यसको अनुभव नै नभएका प्रधानमन्त्रीलाई के 

थाहा ! अनि आज पनि उनलाई लाग्छ– मानौं छोरीहरू भनेका सन्तान जन्माउने मेसिन हुन् । उनीहरूले योभन्दा अरू कुरा सोच्नै हुँदैन । 

प्रधानमन्त्री ओली भन्छन्, ‘२० वर्षपछि तुरुन्तै बिहे गरिहाल र ३० वर्षमा ३ वटा सन्तान जन्माऊ अनि बल्ल करियर बनाऊ, रोजगारीमा लाग ।’ त्यति सजिलो छ र छोरीहरूलाई बिहे गरेर सन्तान जन्माएर हुर्काएपछि रोजगारमा लाग्न ? बिहेपछि छोरीहरूमा पारिवारिक दायित्व थपिनु मात्र होइन, हाम्रो जस्तो समाजमा बिहेपछि निर्धक्क भएर आफ्नो पढाइलाई निरन्तरता दिन र रोजगारीमा लाग्न सहज वातावरण अपवादका रूपमा मात्र छ । त्यसैले पनि आजका छोरीहरू पहिले करिअर, रोजगारीको सुनिश्चितता अनि मात्र बिहे र सन्तान भन्छन् । 

सामान्यतः अहिलेका छोराछोरीले २० वर्षमा स्नातकको पढाइ पूरा गरेका हुन्छन् अनि उच्च शिक्षा सबैको चाहना हुन्छ । एकातिर राज्यका हरेक क्षेत्र, सेवा र सुविधामा समान लैंगिक हक भन्ने अनि अर्कोतिर छोरीहरूलाई जति सक्छौ सन्तान जन्माएर बस भन्ने ? 

विगत एक दशकमा देशको जनसंख्या वृद्धिदर किन कम भयो ? किन ६० वर्षमाथिको संख्या धेरै छ देशमा ? यसतर्फ किन ध्यान जान सकेन, हाम्रा प्रधानमन्त्रीको ? गत वर्ष रुस–युक्रेन युद्धमा धेरै संख्यामा रुसी सैनिकको मृत्यु भएपछि रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनले रुसी महिलालाई सम्बोधन गर्दै धेरै सन्तान जन्माउन आदेश दिएका थिए । ती आमाहरू, जसको काख रित्याएर युवाहरूलाई युद्धको आगोमा झोस्दै फेरि अरू सन्तान जन्माऊ भन्न कसरी सकेको ? युद्ध रोकेर देशलाई शान्तिको मार्गमा लैजाने कि ‘तिमी सन्तान जन्माउँदै जाऊ, म तिनलाई युद्धमा होम्दै जान्छु’ भन्ने ? के ओली पनि पुटिनबाट दीक्षित भएका हुन् ? 

बढ्दो महँगी, सन्तानका असीमित आवश्यकता र सीमित आयस्रोतका कारण दुई सन्तान जन्माएर हुर्काउन पनि हम्मेहम्मे परेर आज अधिकांश दम्पतीले एउटै सन्तानमा चित्त बुझाउन थालेका छन् । प्रधानमन्त्रीज्यू ! देशभित्रै अड्याउने व्यवस्था गरिदिनुहोस् न ती युवकयुवतीलाई । किन अझै पनि युवाहरूलाई निर्यात गर्न बिनाधितो ऋण दिने व्यवस्था गर्दै हुनुहुन्छ ? बरु देशमै उद्यम गर्ने वातावरण बनाइदिनुहोस् ।