चार दशकअघि दार्जिलिङको सरकारी कलेजमा स्नातक तह दोस्रो वर्ष अध्ययन गर्दाताका प्राध्यापकहरूले हामी विज्ञान संकायका तीस जनाको समूहलाई तीनदिने शैक्षिक भ्रमणका लागि मिरिक लैजानुभएको थियो । भ्रमणताका कहिले नदेखेको मिरिकको ताल र तालको बीचमा कृत्रिम कमलको फूल तथा फूलको मध्यभागबाट निस्कने पानीको फोहोरा सम्झँदा मन अझै प्रफुल्लित हुन्छ । भ्रमणताका घुमेका नौला ठाउँ र विभिन्न नौला परिकारको स्वाद लिन पाएको त्यो क्षण मेरो मानसपटलमा अझै ताजै छ । यसरी आफूले विद्यार्थीकालमा गरेको शैक्षिक भ्रमणको सम्झनालाई ताजा बनाइराख्न केही वर्षयता शैक्षिक सत्रको अन्तिम साता हामी शिक्षक तथा कर्मचारीहरू शैक्षिक भ्रमणमा जान थालेका छौं ।

विगतमा आन्तरिक पर्यटन प्रवर्द्धनका लागि हामी धनकुटाको हिले तथा इलाम गएका थियौं । चैतको उखरमाउलो गर्मीबाट राहत पाउन तथा तराईमा पुस, माघको जाडोयामको अनुभव दिलाउने हिलेसम्मको यात्रालगायत आसपासको पर्यटकीय स्थलको भ्रमण हाम्रा लागि सुखद र अविस्मरणीय रह्यो । त्यस्तै भ्रमणताका गुराँसको राजधानी कहलिएका तीनजुरेलगायत सिधुवा, वसन्तपुर, आठपहरिया संग्रहालयलगायत घुमेको क्षणले हामी शिक्षकलाई उत्साहित मात्र बनाएन, अबदेखि वर्षैंपिच्छे शैक्षिक भ्रमण गर्नुपर्छ भन्ने महसुस गरायो । यसैले गर्दा गतवर्ष इलामको तीनदिने भ्रमणताका हामीले त्यहाँको पर्यटकीय स्थलहरू घुम्ने अवसर मात्र पाएनौं, कन्याम, इलाम, माइपोखरी, पानीटार घुम्दै जाँदा हामी मेरो मावली घरनजिकै पुगेछौं । कस्तो संयोग, बाल्यकालमा बेलाबखत मावल जाँदा अनकन्टार लाग्ने घरको आँगनसम्मै गाडी पुग्दाको रमाइलो क्षण बिर्सिनसक्नु छ । कहिले पहाड नदेखेका मेरा मधेशी समुदायका शिक्षक तथा कर्मचारीहरू करेसाबारीमा तरकारीसँगै चियापत्तीको बोट देख्दा आश्चर्यमा परे ।

यस वर्षको शैक्षिक भ्रमणको गन्तव्यस्थल मैले भारतको पश्चिम बंगाल राज्यको जलपाइगुडी जिल्लाअन्तर्गत पर्ने बानरहाट बनाएँ । यसपालिको पाँचदिने शैक्षिक भ्रमणको दोस्रो दिन हामी झन्डै छ दशकभन्दा बढी समयदेखि लाग्ने बानरहाटको आइतबारे हाटबजार घुम्यौं । बानरहाट बजारको चारैतिर चियाकमान र बस्ती भएकाले आइतबारका दिन त्यहाँको साप्ताहिक बजारमा कतिपय सामान चियाकमान र बस्तीमा उत्पादित खाद्यान्नहरू किनबेच गरिन्छ । मलगायत भाइ र बहिनीले स्कुले शिक्षा हासिल गरेको आदर्श विद्या मन्दिर विद्यालय पुग्यौं । विद्यालयनजिकै सार्वजनिक पार्क थियो । पार्क घुम्दा लाग्यो– ‘विराटनगरमा पनि यस्ता सार्वजनिक पार्क भइदिए कति राम्रो हुन्थ्यो ?’ 

रमाइलो यात्रा गर्दै हासिमारा पुग्यौं र स्कर्पियो जस्तै नौसिटे सिटी सफारीमा जयगाउँ बजारको सिमानासँगै जोडिएको भुटानको फुञ्चोलिङको गेटसम्म पुग्यौं । खासमा भुटान सानो देश भए पनि भुटान सरकारले सिमानामा अन्य देशका मात्रै हैन छिमेकी देशका नागरिकहरूलाई समेत आवश्यक कागजात देखाएर मात्रै प्रवेश गर्न दिने गर्छ । 

समग्रमा यस्तो शैक्षिक भ्रमणताका सँगालेका अविस्मरणीय क्षणहरूले हामी शिक्षकहरूलाई मात्र हैन, विद्यार्थीलाई समेत वर्षभरि उत्साहित बनाउँछ । ऊर्जावान तथा सिर्जनशील बनाइराख्न मद्दत गर्छ । यस्तै भ्रमणताका सँगै घुम्दा, बस्दा र एउटै भान्सामा मिलीजुली काम गर्दा शिक्षक तथा कर्मचारीबीच आत्मीयता बढ्ने मात्र हैन, एकअर्काको भावना बुझ्न पनि मद्दत गर्छ । गत वर्ष हामीले इलामको तीनदिने शैक्षिक भ्रमणताका बेलुकीको समयमा हाम्रो विद्यालयमा साप्ताहिक रूपमा हुने दुईघण्टे शिक्षक संवाद आयोजना गरेका थियौं । यसरी दिनभरिको थकाइलाई बिर्साउने शिक्षक संवादमा हामीले ज्ञानगुनका कुरा मात्र गरेनौं, गीतसंगीतको धुनमा रम्ने अवसर पायौं । यस्तै यसपालि पनि हामीले भ्रमणबाट फर्केपछि हाम्रो शिक्षक संवादमा लिखित रूपमै भ्रमणताका अनुभव गरेका कुरा प्रस्तुत गर्‍यौं ।

त्यति मात्र हरेक वर्ष भ्रमणताका सँगालेका अनुभव र अनुभूतिहरू हामीले विद्यार्थीमाझ बाँड्दै आएका छौं । हाम्रा अभिभावकहरूलाई पनि अभिभावक भेलामा भ्रमणका कुराहरू सुनाउने गरेका छौं । शैक्षिक भ्रमणले शिक्षक–शिक्षक तथा विद्यार्थी–विद्यार्थीबीच आत्मीयता मात्र बढ्दैन, उनीहरूबीचको सम्बन्ध अझ प्रगाढ बनाउन मद्दत गर्छ । उनीहरूबीचको यस्तो सम्बन्धले शिक्षण सिकाइसमेत जीवन्त हुन्छ । यसरी शैक्षिक भ्रमणले पार्ने चौतर्फी सकारात्मक प्रभावबारे अझै पनि बहुसंख्यक विद्यालयका प्रधानाध्यापक, सञ्चालकलगायत शिक्षकहरूले बुझेको देखिँदैन ।