एक्काइसौं शताब्दीको उत्तरआधुनिक (पोस्ट–मोडर्न), उत्तरवैचारिक (पोस्ट–आइडियोलोजी) तथा सत्योत्तर (पोस्ट–ट्रुथ) युगमा राजनीतिक वाद, विचारधारा, सिद्धान्तको सान्दर्भिकता र औचित्य कति छ भन्ने प्रश्न स्वयं राजनीतिशास्त्रीका बीचमा बहस र विवादको विषय हो । सन् १९६० मा प्रकाशित ‘द इन्ड अफ आइडियोलोजी’ पुस्तकका लेखक अमेरिकी राजनीतिशास्त्री ड्यानियल बेलले वाद र विचारधाराको अन्त्य भएको विचार व्यक्त गरेपछि नयाँ बहसको प्रारम्भ भएको थियो ।

सन् १९९२ मा अर्का अमेरिकी राजनीतिशास्त्री फ्रान्सिस फुकुयामाको बहुचर्चित पुस्तक ‘द इन्ड अफ हिस्ट्री’ मा कम्युनिस्ट विचारधारा पराजित भई उदार लोकतन्त्रको विजय भएको घोषणाले नयाँ तरंग सिर्जना गरेको थियो । अहिले त झन् विश्वव्यापी रूपमै राज्य, सरकार, संस्थापन, मूलधार, मध्यमार्गीविरोधी सशक्त जनमत सिर्जना भएको छ भने उग्रराष्ट्रवादी, पपुलिस्ट, अनुदारवादी, दक्षिणपन्थी पार्टी, प्रवृत्ति र भाष्य हाबी हुँदै गएको देखिन्छ । 

नेपालका राजनीतिक पार्टीको वाद, विचारधारा, सिद्धान्तसँग अन्योन्याश्रित तर अन्तरविरोधपूर्ण सम्बन्ध भएको देखिन्छ । एकातिर पार्टी र नेताहरूले उदारवाद, समाजवाद, पुँजीवाद, मार्क्सवाद, साम्यवाद, जनवाद, विकासवादजस्ता बहुप्रचलित राजनीतिक जार्गनका आधारमा ठूला, कोरा र अमूर्त भाषण गर्दै आइरहेका छन् । तर अर्कोतिर सत्ताका लागि ती सबै विचारधारा, सिद्धान्त, नीतिलाई तिलाञ्जली पनि दिँदै आएका छन् ।

त्यसैले लोकतान्त्रिक आन्दोलनको गौरवशाली इतिहास भए पनि कांग्रेस, एमालेलगायतका मूलधारका पार्टी कमजोर र अलोकप्रिय हुँदै गएका छन् भने नयाँ, उग्रराष्ट्रवादी, पपुलिस्ट र अनुदारवादी पात्र, प्रवृत्ति र पार्टीको आकस्मिक लहर आएको देखिन्छ । पार्टी र विचार निर्माणको आधार र आयाम परिवर्तन भएका हुन् कि मूलधारका पार्टी असान्दर्भिक हुँदै गएका हुन् भन्ने स्वाभाविक प्रश्न उठेका छन् । यो लेखमा राष्ट्रिय–अन्तर्राष्ट्रिय परिवर्तित सन्दर्भमा वाद र विचारधाराको सान्दर्भिकता, पार्टी निर्माण तथा रूपान्तरणका अवसर र चुनौतीबारे वस्तुनिष्ठ विश्लेषण गरिएको छ ।

सैद्धान्तिक–वैचारिक पुनरावलोकन किन ? 

बीसौं शताब्दीको अन्त्यसम्म कुनै पनि पार्टी निश्चित राजनीतिक दर्शन, विचारधारा, सिद्धान्त र वर्गीय आधारमा निर्माण हुने पद्धति थियो । नेपालका कांग्रेस र कम्युनिस्ट मात्रै होइन, अमेरिकाका रिपब्लिकन र डेमोक्रेटिक, बेलायतका लेबर र कन्जरभेटिभ, भारतका बीजेपी र कंग्रेसलगायत सबै पार्टी सोही सैद्धान्तिक–वैचारिक आधार र प्रक्रियाबाट निर्माण भएका हुन्  । तर एक्काइसौं शताब्दीजस्तो उत्तरवैचारिक युगमा पार्टी निर्माणका परम्परागत पद्धति विघटन भई नवीन मानक स्थापित भएका छन् ।

अहिले वाद, विचारधारा र सिद्धान्तभन्दा पनि विचार, नीति र कार्यक्रम पार्टी निर्माणका प्रमुख आधार भएका छन् । यद्यपि सिद्धान्त र विचारविहीन पार्टी र नेतृत्वको वकालत र परिकल्पना पंक्तिकारको उद्देश्य होइन, पार्टी निर्माणका विश्वव्यापी लहर र नयाँ प्रवृत्तिका आधारमा विश्लेषण गरिएको मात्रै हो । यसको निष्कर्ष सिद्धान्त, निष्ठा र नीतिको राजनीति समाप्त भएको होइन, डेलिभरीको युग प्रारम्भ भएको मात्रै हो । 

कुनै पनि पार्टीका आदर्श, विचारधारा, सिद्धान्त धार्मिक ग्रन्थ वा पवित्र मन्त्र होइनन् । समाजको गति, चेतनाको विकास, राजनीतिक–आर्थिक परिवेश र जनताको भावनाअनुसार सुधार, अद्यावधिक र विकसित हुँदै जान्छन् । किनभने आदर्श, विचारधारा, सिद्धान्त गतिशील हुन्छन् । लोकतन्त्र र उदारवाद चिरस्थायी हुनुको प्रमुख कारण गतिशीलता हो । त्यसैले पार्टीका सिद्धान्त, विचार, नीति पनि अपडेटेड (अद्यावधिक) हुनुपर्छ । यदि अपडेटेड भएनन् भने आउटडेटेड (असान्दर्भिक) हुन्छन् । बेलको निष्कर्ष जस्तै राजनीति अब कोरा विचारधारा र सिद्धान्तको द्वन्द्व, बहस तथा आरोप–प्रत्यारोपबाट नीति, योजना र एजेन्डाको दिशातर्फ उन्मुख भएको भएको छ, जुन सकारात्मक हो । 

उन्नाइसौं र बीसौं शताब्दीभन्दा एक्काइसौं शताब्दीका समस्या जटिल र चुनौतीपूर्ण छन् । दिगो तथा हरित विकास, पर्यावरणीय असन्तुलन, आर्थिक असमानता, जलवायु परिवर्तन, तापक्रम वृद्धि, बेरोजगारी, आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स, गिग अर्थतन्त्र, डिजिटलाइजेसन, आप्रवासन, सहरीकरण जस्ता नयाँ विषय, समस्या र चुनौती सिर्जना भएका छन् । शास्त्रीय सिद्धान्त र नीतिले यी समस्या समाधान हुने सम्भावना छैन । यदि देश र जनताका समस्या समाधान गर्ने नीति र कार्यक्रममा रूपान्तरित नभए कोरा सिद्धान्त र अमूर्त विचारधाराको औचित्य छैन ।

जनतालाई शास्त्र र सिद्धान्तभन्दा पनि एक्काइसौं शताब्दीका यस्ता चुनौती सामना गर्ने स्पष्ट दृष्टिकोण र ठोस मार्गचित्र चाहिएको छ र डेलिभरी गर्ने सरकार चाहिएको छ । त्यसैले अब शास्त्रीय सिद्धान्तवादीभन्दा गतिशील विचार र नीतिप्रधान पार्टीको सान्दर्भिकता र भविष्य छ । जुन पार्टीले समयसापेक्ष जनमुखी नीति अनुसरण गर्छन्, ती जीवन्त हुन्छन्, लोकप्रिय हुन्छन् र सान्दर्भिक हुन्छन् । तर, जुन पार्टीले समयसापेक्ष नीति अनुसरण गर्न सक्दैनन्, ती अलोकप्रिय हुन्छन्, जनताले विस्थापित गरिदिन्छन् र इतिहासको गर्तमा बिलाउँछन् । त्यसैले कुनै पनि पार्टीको विचार, सिद्धान्त र नीतिहरू समयानुकूल परिमार्जित, अद्यावधिक र विकसित गर्दै जानुपर्छ ।

आइडियोलोजी गतिशील, पार्टी यथास्थितिवादी 

कांग्रेस र कम्युनिस्टका आदर्श पुरुषहरू बीपी र मार्क्स गतिशील र प्रगतिशील थिए तर यथास्थितिवादी थिएनन् । तर कांग्रेसले बीपीलाई, कम्युनिस्टले मार्क्सलाई र माओवादीले माओलाई यथास्थितिवादी तथा जडसूत्रवादीका रूपमा व्याख्या गर्दै आएका छन् र बीपी, मार्क्स र माओलाई गायत्री मन्त्रजस्तै जप्दै आएका छन् ।

त्यसैले कांग्रेस, एमाले, माओवादीलगायतका मूलधारका पार्टीहरू सैद्धान्तिक–वैचारिक दृष्टिले यथास्थितिवादी भएका छन् । यदि जनताको भावनाअनुसार गतिशील, जीवन्त र सान्दर्भिक पार्टीका रूपमा विकसित गर्दै जाने हो भने कांग्रेसले बीपी, एमालेले मार्क्स र माओवादीले माओलाई पुनः अध्ययन (रिभिजिट) र पुनर्विचार वा पुनरावलोकन (रिथिंक) गर्नु आवश्यक देखिएको छ । यसैगरी बीपी, मार्क्स र माओका विचारधारा, आदर्श र मूलभूत सिद्धान्तलाई निरन्तरता दिँदै समयानुकूल पुनः परिभाषा (रिडिफाइन) वा पूरक व्याख्या गर्नु अपरिहार्य देखिएको छ ।

मार्क्सले राज्यविहीन, वर्गविहीन र शोषणरहित समाज अर्थात् साम्यवादको परिकल्पना गरेका थिए । मार्क्सवादका अनुसार निजी सम्पत्तिको अन्त्य शोषणरहित समाज स्थापनाको पूर्वसर्त थियो । तर हालसम्म साम्यवाद पनि स्थापना भएन र निजी सम्पत्तिको पनि अन्त्य भएन । राजनीतिक र आर्थिक दुवै दृष्टिले मार्क्सवादको यो ठूलो असफलता हो ।

सन् १९८९ मा बर्लिनको पर्खाल ढलेर पूर्वी र पश्चिम जर्मनी एकीकरण तथा ७० वर्षभन्दा लामो कम्युनिस्ट सत्ता भएको पूर्वसोभियत संघ पनि विघटन भएपछि मार्क्सवाद र कम्युनिस्ट सिद्धान्त असफल भएको पुष्टि भइसकेको छ । तर सन् १९०७ मा नै मार्क्सवादी प्लेखानोभले ‘फन्डामेन्टल प्रब्लम अफ मार्क्सिजम’ पुस्तकमा मार्क्सवादका मूलभूत समस्या औंल्याएका थिए ।

माओको नेतृत्वमा सशस्त्र जनयुद्धमार्फत कम्युनिस्ट शासन स्थापना गरिएको चीनमा कम्युनिस्ट प्रणाली त छ । तर माओवादको कारणले होइन, उदारवादी अर्थनीति (कम्युनिस्टका शब्दमा पुँजीवादी) अनुसरण गरेको कारणले मात्रै चीनमा कम्युनिस्ट शासन टिकेको वास्तविकता घाम जत्तिकै छर्लंग छ । यो वास्तविकतालाई नेपालका कम्युनिस्ट पार्टीहरूले आत्मसात् गर्नु अपरिहार्य छ । 

विशेषगरी कांग्रेस, एमाले, माओवादीलगायतका पार्टीले हालसम्म अनुसरण गर्दै आएको अर्थनीति र विकास मोडलबारे पुनर्विचार गरी समयानुकूल उपयुक्त नीति अवलम्बन गर्नु आवश्यक देखिएको छ । कांग्रेस–एमालेको सरकारले केही आर्थिक तथा शासकीय सुधार गर्न गरेको पहल सकारात्मक छ । कांग्रेस–एमालेको बलियो सरकारले केवल सामान्य सुधार मात्रै होइन, दोस्रो चरणको आर्थिक सुधार (सेकेन्ड जेनेरेसन रिफर्म) को प्रक्रियालाई दृढतापूर्वक अगाडि बढाउनुपर्छ ।

अब गौरवशाली र संघर्षपूर्ण इतिहास मात्रै पर्याप्त छैन । अतीतमुखी होइन, भविष्यमुखी विचार, पार्टी र नेतृत्व आजको आवश्यकता हो । जनताले शासक होइन, सेवक खोजेका छन् । शासन होइन, सुशासन खोजेका छन् र सरकार होइन, डेलिभरी खोजेका छन् । जुन प्रणाली जनताको जीवन पद्धति बन्न सक्दैन र जुन पार्टीले डेलिभरी दिन सक्दैन, त्यसको भविष्य छैन । 

बीपी र मदन भण्डारीको वैचारिक योगदान 

बीपीले कांग्रेस र मदन भण्डारीले एमालेको मार्गनिर्देशक सिद्धान्तलाई समय र आवश्यकताअनुसार पुनः व्याख्या गरी पार्टीको सिद्धान्त र संगठनलाई पुनर्जीवन दिएका थिए । २००३ सालमा कांग्रेसको स्थापना गरेको मात्रै होइन, वैचारिक प्रणेता र सिद्धान्तकार नै बीपी हुन् । स्वतन्त्रता, नागरिक सर्वोच्चता, लोकतन्त्र, उदारवाद, बहुलवाद, मानव विकास, समुन्नति, समतामूलक समाज र सामाजिक न्यायलाई बीपीले कांग्रेसका मूलभूत सिद्धान्तका रूपमा स्थापित गरेका छन् ।

लोकतान्त्रिक समाजवाद कांग्रेसको स्थापनाकालीन मार्गनिर्देशक सिद्धान्त होइन । तत्कालीन राष्ट्रिय–अन्तर्राष्ट्रिय अर्थराजनीतिक परिदृश्यलाई आत्मसात् गर्दै २०१२ मा भएको वीरगन्ज महाधिवेशनबाट लोकतान्त्रिक समाजवादलाई मार्गनिर्देशक सिद्धान्तका रूपमा अंगीकार गरेको थियो । गतिशील सिद्धान्तकार भएको कारणले बीपीले तत्कालीन सन्दर्भमा लोकतान्त्रिक समाजवादलाई मार्गनिर्देशक सिद्धान्तका रूपमा स्थापित गर्न नेतृत्वदायी भूमिका निर्वाह गरेका थिए । 

समाजवादबारे थप गहन अध्ययन गरेर नेपालका लागि उपयुक्त, स्पष्ट नीति र कार्यक्रमसहितको ठोस दस्ताबेज प्रकाशित गर्ने चाहना अधुरो रहेकोप्रति बीपी स्वयंले आत्मवृत्तान्तमा पश्चाताप गरेका छन् । राजनीतिक तथा सामाजिक चेतनाको स्तर न्यून भएको कन्जरभेटिभ समाज भए पनि समयको गति र जनताको भावना बुझ्ने दूरदर्शी बीपीकै सैद्धान्तिक तथा वैचारिक नेतृत्वको कारणले कांग्रेस लोकतन्त्रवादी, उदारवादी, प्रगतिशील र जनताप्रति उत्तरदायी पार्टीका रूपमा स्थापित भएको थियो । त्यसैले नेपालमा लोकतन्त्र, बहुलवाद, उदारवाद, संविधानवाद र सार्वभौमसत्ता सम्पन्न जनताको जग बीपीकै कारणले बसेको हो, कांग्रेसको बलियो सैद्धान्तिक, वैचारिक र वर्गीय आधारशिला बीपीकै कारणले बनेको हो । 

नेकपा (माले) का तत्कालीन महासचिव मदन भण्डारीले नेपालको कम्युनिस्ट आन्दोलनलाई लोकतन्त्रीकरण गर्न ऐतिहासिक भूमिका निर्वाह गरेका थिए । शास्त्रीय कम्युनिस्ट सिद्धान्तलाई पुनः परिभाषित गर्दै जनताको बहुदलीय जनवाद (जबज) लाई उनले मार्गनिर्देशक सिद्धान्तका रूपमा स्थापित गरेका थिए । सशस्त्र संघर्षबाट सत्ता कब्जा गर्ने कम्युनिस्ट सिद्धान्त त्यागेर जबजमार्फत लोकतान्त्रिक र संसदीय प्रणाली स्वीकार गर्ने नयाँ सिद्धान्त अंगीकार गरेका थिए ।

तत्कालीन सन्दर्भमा पुराना पुस्ताका नेता र जडसूत्रवादीले ‘संशोधनवादी तथा संसदीय भासमा भासिएको’ आरोप लगाउँदै तीव्र आलोचना गरेका थिए । तर उनले स्थापित गरेको नीति युगसापेक्ष भएको कारणले एमालेले परिवर्तित सन्दर्भमा पुनर्जीवन पाएको थियो । यदि भण्डारीले सैद्धान्तिक–वैचारिक रूपान्तरण नगरेको भए एमाले पनि माओवादी जस्तै अर्को उग्रवामपन्थी हुन सक्ने जोखिम कायमै थियो । 

पार्टी निर्माण वा पुनर्निर्माणको नयाँ पद्धति 

पार्टी निर्माणका प्रमुख आधार सिद्धान्त, विचार, संगठन र नेतृत्व हुन् । उन्नाइसौं र बीसौं शताब्दीसम्म नेता तथा कार्यकर्ताले पार्टीका सिद्धान्त, विचार, नीति लिएर जनतासमक्ष जान्थे । त्यही आधारमा संगठन गरिन्थ्यो, जनमत हासिल गरिन्थ्यो । कुनै पनि पार्टीका जनतासँग जाने माध्यम भनेका केही हदसम्म सार्वजनिक सञ्चारमाध्यम भए पनि मूलभूत रूपमा नेता र कार्यकर्ता मात्रै थिए । तर अब त्यस्तो परम्परागत पद्धति, प्रक्रिया र शैलीबाट पार्टी निर्माणको सम्भावना पनि छैन र आवश्यकता पनि छैन । अब परम्परागत होइन, गैरपरम्परागत पद्धतिले पार्टी निर्माण हुन्छन् । त्यसैले सबैभन्दा पहिले पार्टी निर्माण वा पुनर्निर्माण प्रक्रियालाई नै पुनः परिभाषित गर्नुपर्ने परिवेश सिर्जना भएको छ । 

अहिलेको डिजिटल युगमा पार्टी निर्माणका पद्धति, प्रक्रिया र शैली मौलिक परिवर्तन भएका छन् । शैक्षिकस्तर, चेतनाको विकास, सूचना प्रविधि तथा सामाजिक सञ्जालको विकासको कारणले पार्टी निर्माणको नवीन अध्याय सुरु भएको छ । स्पष्ट भिजन र ठोस नीति, योजना, एजेन्डा र कार्यक्रम भएको भिजनरी नेताको दृष्टिकोण र सार्वजनिक छविका आधारमा पार्टी निर्माण हुने प्रक्रिया विकसित हुँदै गएको छ ।

सार्वजनिक सञ्चारमाध्यम, सामाजिक सञ्जाल र डिजिटल माध्यममार्फत प्रत्यक्ष रूपमा जनतासमक्ष जान सकिन्छ । अहिले यही प्रक्रियामार्फत पार्टी, नेतृत्व र कार्यकर्ताले जनतासमक्ष प्रत्यक्ष संवाद, अन्तर्क्रिया र विचार आदानप्रदान गरिरहेका छन् । राजनीतिक सञ्चार र संवादका दृष्टिले यो सबैभन्दा प्रभावकारी र लोकप्रिय माध्यम भएको छ । 

सार्वजनिक सञ्चारमाध्यम, सामाजिक सञ्जाल तथा डिजिटल प्ल्याटफर्ममार्फत प्रत्यक्ष संवाद गरी जनताको समर्थन र सहयोग हासिल गर्न सक्ने लोकप्रिय पात्र नेताका रूपमा स्थापित हुने डिजिटल परिवेश सिर्जना भएको छ । हिजोसम्म संगठनमा पकड भएको तथा नेतृत्वको विश्वास अर्थात् आशीर्वाद प्राप्त पात्र नेतृत्वमा पुग्ने वा पुर्‍याउने अभ्यास र प्रक्रिया थियो । तर अब केवल नेता र कार्यकर्ताको मात्रै होइन, जनताको विश्वास हासिल गरेको पात्र नेतृत्वमा पुग्ने जस्तो नेतृत्व विकासको नयाँ पद्धति र प्रक्रिया विकसित हुँदै गएको छ । त्यसैले अब नीति, सिद्धान्त र एजेन्डाका आधारमा पार्टी तथा भिजन र छविका आधारमा नेतृत्व विकसित हुने युग सुरु भएको छ । पार्टी निर्माण र नेतृत्व विकासको दृष्टिले यो उल्लेखनीय उपलब्धि हो । 

अब केवल नेता–कार्यकर्ताले पार्टीको नीति तथा कार्यक्रम प्रभावकारी रूपमा जनतामा सम्प्रेषण गर्न सक्ने सम्भावना छैन । किनभने नेता–कार्यकर्ताको सार्वजनिक छवि यति नकारात्मक छ कि सकारात्मक सन्देश लिएर गए पनि जनताले विश्वास नगर्ने परिस्थिति सिर्जना भएको छ । बौद्धिक तथा व्यावसायिक, सेलिब्रेटी, सामाजिक सञ्जालका ‘इन्फ्लुएन्सर’ स्वतन्त्र नागरिकमार्फत विचार निर्माण तथा न्यारेटिभ स्थापित हुने परिस्थिति सिर्जना हुँदै गएको छ । पार्टीका संगठन विभागभन्दा सामाजिक सञ्जाल विभाग शक्तिशाली र प्रभावशाली हुँदै गएका छन् । सार्वजनिक सञ्चारमाध्यम, डिजिटल मिडिया तथा सामाजिक सञ्जाल व्यवस्थापन गरी निर्वाचनमा विजय हासिल गर्ने तथा प्रतिस्पर्धी पार्टीलाई कमजोर बनाउने नयाँ अभ्यास र रणनीति प्रारम्भ भएको छ । 

राज्य सञ्चालनका दृष्टिले जनता सार्वभौम छन् भने पार्टीमा कार्यकर्ताको सार्वभौमिकता पनि स्थापित हुँदै गएको देखिन्छ । केवल नयाँ पार्टी निर्माणका लागि मात्रै होइन, मूलधार वा पुराना पार्टीलाई पुनर्निर्माण तथा रूपान्तरण गर्नका लागि पनि यही नयाँ पद्धति र प्रक्रिया अनुसरण गर्नु अपरिहार्य छ । होइन भने पुराना वा मूलधारका पार्टीले पुनर्जीवन पाउने सम्भावना क्षीण हुँदै गएको देखिन्छ । 

लेबर र कम्युनिस्ट पार्टी रूपान्तरणको शिक्षा

अहिले बेलायतमा कन्जरभेटिभभन्दा लेबर पार्टी उदार र प्रगतिशील छ । तर इतिहासको कुनै कालखण्डमा कन्जरभेटिभभन्दा पनि सैद्धान्तिक–वैचारिक दृष्टिले लेबर पार्टी कन्जरभेटिभ थियो । विशेषगरी अर्थनीतिको कारणले लेबर पार्टी असान्दर्भिक र अलोकप्रिय हुँदै गएको थियो । तर परिवर्तित राष्ट्रिय–अन्तर्राष्ट्रिय परिवेश बुझेका भिजनरी नेता टोनी ब्लेयरले परम्परागत राज्य नियन्त्रित अर्थतन्त्र पक्षधर नीति मौलिक रूपमा परिवर्तन गरी उदारवादी र प्रगतिशील अर्थनीति स्थापित गरे ।

ब्लेयरले लेबरलाई परम्परागत लोकतान्त्रिक समाजवादीबाट सामाजिक लोकतन्त्रवादी पार्टीका रूपमा रूपान्तरण गरे । सैद्धान्तिक–वैचारिक दृष्टिले शास्त्रीय लेबरलाई ब्लेयरले ‘न्यु लेबर’ का रूपमा रूपान्तरण मात्रै गरेनन्, पार्टीको संगठन प्रणालीमा समेत आमूल परिवर्तन गरे । त्यसैले सन् १९९७ को निर्वाचनमा लोकप्रिय जनमतका साथ लेबरले विजय हासिल गरेको थियो । लेबरले अनुसरण गरेको नयाँ अर्थनीति र संगठन प्रणालीका कारण लगातार तीन पटक विजय भई प्रधानमन्त्री बनेका ब्लेयरले बेलायतको अर्थतन्त्र र अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धलाई नयाँ उचाइमा पुर्‍याएका थिए । 

सन् १९७८ मा माओको निधनपछि देङ स्याओपिङ सत्तामा आए । सर्वहारा वर्गको अधिनायकत्व स्थापित गरिएको कठोर कम्युनिस्ट सत्ता भए पनि देङ स्याओपिङले चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीको मार्गनिर्देशक सिद्धान्त समयानुकूल पुनः परिभाषित गर्ने युगान्तकारी तर जोखिमपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेका थिए । विशेषगरी राज्य नियन्त्रित अर्थतन्त्र उपयुक्त नभएको तर्क गर्दै उदार तथा खुला अर्थनीतिलाई मार्गनिर्देशक सिद्धान्तका रूपमा स्थापित गराउन सफल भएका थिए । देङ स्याओपिङले स्थापित गरेको नीतिको कारणले नै चीनले आर्थिक विकासका दृष्टिले उल्लेखनीय फड्को मार्दै आएको छ । चीन अहिले विश्वको दोस्रो ठूलो अर्थतन्त्र भएको छ भने निकट भविष्यमा नै पहिलो अर्थतन्त्र हुने प्रक्षेपण गरिएको छ । चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीको इतिहासमै यो सैद्धान्तिक–वैचारिक रूपान्तरण ऐतिहासिक कोसेढुंगा भएको छ । 

भिजनरी नेतृत्वको आवश्यकता 

सैद्धान्तिक–वैचारिक र सांगठनिक दृष्टिले रूपान्तरण गरेर मात्रै पनि नेपालका पार्टीको समस्या समाधान हुँदैन । किनभने सबैभन्दा ठूलो समस्या नेतृत्वमा छ । लामो समयदेखि पार्टीको नेतृत्वमा रहेका तथा पटकपटक अवसर पाएर पनि डेलिभरी गर्न नसकेकाले कांग्रेस, एमाले, माओवादीलगायतका पार्टीका शीर्ष नेतृत्व पंक्ति असफल भइसकेका छन् ।

यस्तो असफल नेतृत्व पंक्तिप्रति जनतामा व्यापक असन्तुष्टि, आक्रोश र वितृष्णा भएकाले ती पार्टीसमेत अलोकप्रिय हुँदै गएका छन् । यस्तो असफल र अलोकप्रिय नेतृत्व परिवर्तन नभई मूलधारका पार्टीप्रति जनताको विश्वास पुनः स्थापित हुने सम्भावना क्षीण देखिन्छ । जति छिटो त्यस्तो नेतृत्वबाट मुक्ति पाउँछन्, त्यति नै छिटो ती पार्टीहरूले पुनर्जीवन पाउनेछन् । होइन भने उनीहरूकै भविष्य र औचित्यमाथि समेत प्रश्नचिह्न खडा हुनेछ ।