काठमाडौँ — पछिल्लो समय एकजना युवा आफ्ना विलासी शैलीका तस्बिरहरू अपलोड गरेर सामाजिक सञ्जालमा भाइरल छन् । एउटा फोटोमा उनी प्राइभेट जेटमा देखिन्छन्, फोटोको क्याप्सनमा ‘वेलकम अबोर्ड एयर रोशन’ लेखिएको छ । उनले रेन्ज रोभर र कोर्भेटजस्ता महँगा गाडीहरूसँगै उभिएर स्याम्पेनको चुस्की लिँदै गरेका फोटोहरू हालेका छन् । नेपाल र नेपाली प्रवासी समुदायहरूमा चर्चित बनेका यी तस्बिर र ती युवाको विलासी जीवन र उपलब्धि झट्ट हेर्दा प्रेरणादायी लाग्छ । सामाजिक सञ्जालमा भेटिने केही भिडियोमा उनले ठूलो संघर्ष गरेर यहाँसम्म आइपुगेको बताएका छन् । 

इन्स्टाग्राम पोस्टहरूमा देखिने उनी हुन् २९ वर्षीय रोशन अधिकारी । क्लिभल्याण्डको एक स्वास्थ्य कम्पनीका प्रमुख सञ्चालन अधिकृत (सिओओ) रहेका उनको कम्पनीले अमेरिकी सरकारको ‘मेडिकेड’ कार्यक्रममार्फत सरकारसँग पैसा लिने गर्छ । अमेरिकाको एक कन्जर्भेटिभ सञ्चारमाध्यमले यतिबेला यिनै नेपालीभाषी भुटानी युवालाई अर्बौं डलर दुरुपयोग गर्ने सञ्जालका प्रमुख व्यक्तिका रुपमा चित्रित गरिरहेको छ । ओहायोका भुटानी–नेपाली र सोमाली समुदायमाझ निकै गहिरोसँग फैलिएको भनिएको उक्त सञ्जालमाथि अमेरिकाका सबैभन्दा असहाय नागरिकहरूको हेरचाहका लागि लक्षित कार्यक्रमको दुरुपयोग गरेको आरोप लगाइएको छ ।

विशेषगरी अमेरिकी तल्लो सदन (हाउस अफ रिप्रेजेन्टेभ्स) कार्यदलले गत बुधबार ओहायोको मेडिकेड प्याकेजका विषयमा पहिलो सार्वजनिक सुनुवाइ गरेपछि यो मुद्दा यो थप चर्किएको छ । ओहायोको घरेलु स्वास्थ्य सेवा कार्यक्रममा ठगी भएको र त्यसमा भुटानी–नेपाली समुदायका केही व्यक्तिहरू संलग्न रहेको तथ्यहरूले देखाएका छन् । यस घटनाले मूलधारको अमेरिकी राजनीतिमा ठूलो तरङ्ग ल्याएको छ, अमेरिकी आप्रवासन इतिहासकै चुनौतीपूर्ण अवस्था सामना गरिरहेका शरणार्थी र आप्रवासी समुदायमाथि चौतर्फी दबाब बढेको छ ।

आखिर यो घटना के थियो ? यस विषयमा विस्तारमा बुझौं । 

मेडिकेड के हो ?

निम्न आय भएका नागरिकका लागि अमेरिकी सरकारले सञ्चालन गरेको एक विशेष स्वास्थ्य बीमा कार्यक्रम नै ‘मेडिकेड’ हो ।

यसका लागि अमेरिकी संघीय सरकार र त्यहाँका विभिन्न राज्य सरकारहरूले संयुक्त रुपमा रकम छुट्टाउँछन् । यो कार्यक्रममा समेटिएका नागरिकहरूले निःशुल्क वा निकै सस्तो शुल्कमा उपचार पाउँछन् । मेडिकेडले समेट्ने विभिन्न सेवाहरूमध्ये ‘होम एन्ड कम्युनिटी–बेस्ड सर्भिसेज’ सहुलियत कार्यक्रम पनि एक हो । अहिलेको यो घोटाला काण्डको मुख्य विवाद यही कार्यक्रममा केन्द्रित छ । 

यस कार्यक्रमअन्तर्गत मेडिकेडमा आबद्ध भएका बिरामीहरूलाई घरमै पुगेर खाना पकाइदिने, सरसफाइ गरिदिने, दैनिक काममा सघाइदिने र सुख दुःखमा साथ दिनेजस्ता व्यक्तिगत हेरचाहका काममा घरेलु स्वास्थ्य प्रदायक खटाइन्छन् । ती काम बापतको आवश्यक रकम भने मेडिकेड कोषले व्यहोर्ने गर्छ । जेष्ठ नागरिक वा अपांगता भएकाहरूलाई नर्सिङ होम वा स्याहार केन्द्र जानुको सट्टा घरमै सुविधा उपभोग गर्ने वातावरण बनाइदिन यो योजना ल्याइएको हो । परिवारका सदस्यहरूले नै मेडिकेडमा दर्ता भएर आफ्ना नातेदारको हेरचाह गर्न घरेलु स्वास्थ्य प्रदायकका रुपमा त्यसबापत् भत्ता लिन पाउँछन् । कार्यक्रमको यही डिजाईनमा नै टेकेर शंकास्पद ठगी भएको देखिन्छ । 

भुटानी र नेपाली समुदाय कसरी अमेरिकाको ओहायो राज्य पुगे ? 

सन् १९८० को दशकको अन्त्यतिर भुटान सरकारले ल्होत्साम्पा भनिने हजारौँ नेपाली भाषी भुटानी नागरिकहरूलाई देश निकाला गरेको थियो । विस्थापित भएपछि ती परिवारहरूले एक दशकभन्दा बढी समय पूर्वी नेपालको झापा र मोरङका संयुक्त राष्ट्रसंघीय शरणार्थीसम्बन्धी आयोग (यूएनएचसीआर) द्वारा सञ्चालित शिविरहरूमा बिताए । 

सन् २००७ मा अमेरिकाले नेपालमा रहेका करिब एक लाख भुटानी शरणार्थीहरूलाई आफ्नो देशमा पुनर्स्थापना गर्ने सहमति जनायो । अमेरिकाका धेरै स्थानमा भुटानीहरूलाई पुनर्वासीका रुपमा पुगे । ओहायो राज्य ठूलो संख्यामा भूटानीहरूलाई पुनर्वास गराइएका स्थानमध्येको एक हो । अहिले ओहायोका कोलम्बस, क्लिभल्यान्ड र एक्रनजस्ता सहरहरूमा ठूलो संख्यामा भुटानी–नेपाली समुदायको स्थायी बसोबास छ । यहाँ धेरैजसो ज्येष्ठ नागरिकहरू छन, जो राम्रोसँग अंग्रेजी बोल्न सक्दैनन् । उनीहरू संयुक्त परिवारमा बस्छन् र मेडिकेडजस्ता सरकारी सहायता कार्यक्रमहरूमा आबद्ध छन् । 

त्यसो भए ठ्याक्कै आरोप के छ ?

‘द डेली वायर’का रिपोर्टर लुक रोजियाकले सार्वजनिक रूपमा उपलब्ध मेडिकेड भुक्तानी तथ्याङ्कहरूको विस्तृत विश्लेषण गरी ओहियो राज्यमा ठगीका दुईवटा फरक तरिका फेला पारेका छन् । त्यसमध्ये ठगीको एउटा तरिका, ‘कागजी कम्पनी’ खडा गरेर गरिने वित्तीय अनियमितताको सञ्जाल हो । 

पत्रकार रोजियाकले कोलम्बस सहरमा एउटै ठेगानामा २८८ वटा घरेलु स्वास्थ्य सेवा प्रदायक कम्पनीहरू दर्ता भएको तथ्य उजागर गरेका छन् । यसमध्ये धेरैजसो कम्पनीको कार्यालय ‘स्टेट रुट १६१’ मा रहेका सातवटा खाली कार्यालय भवनहरूमा छ । उनले ती भवनहरूको स्थलगत भ्रमण गर्दा त्यहाँका कोठाहरू सुनसान थिए । त्यहाँ कुनै कर्मचारी नभएको, महिनौँ पुराना चिठ्ठीपत्रहरू थुप्रिएको र ढोकामा ‘खानाका लागि बाहिर गएको’ लेखिएका बोर्डहरू मात्र झुण्डिएको देखे । यी सबै कागजी कम्पनीहरूले सन् २०१८ देखि २०२४ को बीचमा अमेरिकी सरकारलाई मेडिकेड कोषअन्तर्गत पठाएको बिल जोड्दा २५ करोड अमेरिकी डलरभन्दा बढी हुन आउँछ । रोजियाकको दाबी छ, यस्ता कम्पनीहरू धेरैजसो आप्रवासीहरूले स्थापना र सञ्चालन गरेको हुन् र यसका सञ्चालकहरूमा भुटानी–नेपाली समुदायका मानिस पनि छन् । 

ठगीको दोस्रो तरिका, ‘पारिवारिक हेरचाहकर्ता’ योजनासँग सम्बन्धित छ । भुटानी र सोमाली समुदायका परिवारहरूले स्वास्थ्य सेवा वा विशेष स्याहार नै आवश्यक नपरेका आफ्ना नातेदारहरूको नाममा नक्कली कागजात बनाई घरेलु स्वास्थ्य प्रदायकका रूपमा दर्ता हुने र र मेडिकेड कोषबाट रकम बुझ्ने गरेको रोजियाकको आरोप छ । कुनै सेवा नै नदिई बजेट सिधैं खल्तीमा हाल्ने र त्यस्तो नक्कली कामका लागि कागजात प्रमाणित गरिदिने स्वास्थ्यकर्मीहरूलाई उल्टै अवैध कमिसन बुझाउने गरेको आरोप रोजियाकले ती मानिसहरूमाथि लगाएका छन् । 

यी दुवै योजनामार्फत ओहायो राज्यमा मात्रै कुल १.२ अर्ब अमेरिकी डलर बराबरको घोटाला भएको दाबी यतिबेला अमेरिकाको तल्लो सदन (हाउस) मा जोडतोडका साथ उठाइएको छ ।

के यी दाबीहरूको स्वतन्त्र पुष्टि भएको छ ?

पत्रकार रोजियाकले उल्लेख गरेका र प्रयोग गरेका मेडिकेड भुक्तानीका तथ्याङ्कहरू सार्वजनिक रूपमै उपलब्ध छन् । सयौँ कम्पनीहरूले खाली देखिने भवनहरूमा एउटै ठेगाना प्रयोग गरेको उनको मुख्य निष्कर्ष सहजै जाँच गर्न सकिने सार्वजनिक तथ्यहरूमा आधारित छ । उनले आफैँ ती कार्यालयहरूको स्थलगत भ्रमण गरी फेला पारेका कुराहरूको अभिलेख गरेका छन् । त्यहीकारण उनको अनुसन्धानलाई नजरअन्दाज गर्न गाह्रो छ । 

यद्यपि, यसबारे अहिलेसम्म अमेरिकाका मूलधारका समाचार संस्थाहरूले स्वतन्त्र रूपमा पुष्टि गरिसकेका छैनन् । ओहायोको सार्वजनिक रेडियो नेटवर्क ‘स्टेट हाउस न्यूज ब्युरो’ ले यी आरोपहरू पुष्टि हुन तथा प्रतिवेदनहरूको पूर्ण विवरण आउन बाँकी रहेको उल्लेख गरेको छ । हालसम्म भुटानी–नेपाली सञ्जालसँग जोडिएका मानिसहरूमाथि सामूहिक अभियोजन वा औपचारिक अभियोगको घोषणा गरिएको छैन । त्यसैले, १.२ अर्ब डलरको आँकडा अहिलेका लागि सम्भावित घोटालाको अनुमान मात्र हो, कुनै आधिकारिक पुष्टि भइसकेको तथ्य होइन । 

ओहियो राज्य सरकार र त्यहाँका गभर्नर माइक डिवाइनले यस विषयलाई लिएर नयाँ आपतकालीन नियमहरू लागु गरेका छन् । त्यस्तै, विशेष अनुसन्धान सुरु गरिएको छ । जसले कुनै न कुनै समस्या रहेको संकेत गर्छ । तर, घोटालाको आकार र वास्तविक दोषीको छिनोफानो भइसकेको छैन । यसको छिनोफानो अदालतले नै गर्छ । 

समाचार ब्रेक गर्ने पत्रकार लुक रोजियाक को हुन् ? 

रोजियाक ‘द डेली वायर’ का खोज पत्रकार हुन् । कमेन्टेटर बेन सापिरो यस कन्जर्भेटिभ (दक्षिणपन्थी)  सञ्चारगृहका सह–संस्थापकमध्ये एक हुन् । रोजियाकले यस घटनालाई ‘जातीय ठगी’ भनेका छन् । 

‘खासै बिरामी नभए’ पनि मेडिकेड सहायता लिएर गम्भीर बिरामीका लागि ल्याइएको सरकारी कार्यक्रमको धज्जी उडाउने खेलमा यी व्यक्तिहरू संलग्न भएको उनको आरोप छ । उनको यो भाषाले अमेरिकाका समग्र आप्रवासी समुदायलाई नै बद्‌मास वा अपराधीका रूपमा चित्रण गर्दछ । अमेरिकी कट्टर दक्षिणपन्थीहरूले  राजनीतिक प्रभाव बढाउन वर्षौंदेखि यसरी नै आप्रवासीहरूलाई चित्रण गरिरहेका छन् । 

यसअघि सन् २०१६ मा पनि रोजियाकले इमरान अवान नाम गरेका एक पाकिस्तानी–अमेरिकी आईटी कर्मचारीविरुद्ध एउटा ठूलो षड्यन्त्रको आरोप लगाउँदै शृंखलाबद्ध रिपोर्टहरू लेखेका थिए । तर, पछि ती समाचारहरू झूटो र भ्रामक साबित भए । त्यसपछि अवानले पत्रकार रोजियाक र उनको तत्कालीन रोजगारदाता कम्पनी ‘द डेली कलर’विरुद्ध मानहानीको मुद्दा दायर गरेका थिए । अदालतले सो मुद्दा खारेज गर्न अस्वीकार गरेपछि अन्ततः दुवै पक्षबीच आपसी सहमतिमा मुद्दा टुंग्याइएको थियो । 

यो रिपोर्टिङले अहिले अमेरिकामा किन धेरै राजनीतिक चर्चा पाइरहेको छ ? 

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले आप्रवासनमा कडाइ र मेडिकेड योजनामा भइरहेको ठगीलाई आफ्ना प्रमुख राजनीतिक मुद्दा बनाएका छन् । मिनासोटाको सोमाली समुदायसँग यस्तै प्रकृतिको अर्को ठगी आरोप लागिरहेका बेला भूटानी–नेपाली समुदायबारे समाचार बाहिरिएको हो । मेडिकेड खर्च कटौती गर्नुपर्ने पक्षमा रहेका राजनीतिज्ञहरूले यस विषयलाई देशव्यापी रुपमा उचालेका छन् । संसदीय अनुसन्धानको नेतृत्व गरिरहेका टेक्ससका सांसद् ब्रान्डन गिलले यसलाई स्पष्ट रूपमा आप्रवासन नीतिको असफलताको कथाका रूपमा प्रस्तुत गरेका छन् । उपराष्ट्रपति जेडी भान्सले यस विषयमा संघीय अनुसन्धानको माग गरेका छन् ।

रिपब्लिकन सिनेटरहरूले यस विषयमा पत्रकार सम्मेलनहरू आयोजना गर्दै आएका छन् । यस कथालाई केवल ठगीविरुद्ध मात्र नभएर आप्रवासी र शरणार्थी विरोधी एजेन्डाका रूपमा प्रयोग गरिएको छ । यसको अर्थ ठगीका आरोपहरू पूर्ण रूपमा झूटो हुन् भन्ने होइन । तर, सँगसँगै यसलाई कानुनी दायराभन्दा बाहिर गएर राजनीतिक फाइदाका लागि बढी प्रयोग गरिएको स्पष्ट देखिन्छ । अमेरिकामा शरणार्थी र आप्रवासीहरूका लागि चुनौतीपूर्ण बनेको अहिलेको संवेदनशील समयमा सिंगो भुटानी र नेपाली समुदायलाई जबर्जस्ती एउटा राजनीतिक नाटकको खलनायकको रूपमा चित्रण गरिँदैछ ।

यस साता अमेरिकी संसद्‌मा के भयो त ? 

सन् २०२६ जुन ३ मा तल्लो सदन (हाउस) को एक विशेष कार्यदलले ओहायोको मेडिकेड प्याकेजका विषयमा पहिलो सार्वजनिक सुनुवाइ गर्‍यो । उक्त सुनुवाइमा मुख्य अनुसन्धानकर्ता तथा पत्रकार लुक रोजियाकले सांसदहरूसामु  आफ्नो आधिकारिक बयान दिएका थिए ।

त्यसक्रममा पेचिलो बहस भयो । ठूलो संख्यामा भुटानी–नेपाली समुदाय रहेको क्लिभल्याण्ड क्षेत्रको प्रतिनिधित्व गर्ने डेमोक्र्याट सांसद् सोन्टेल ब्राउनले बैठकको कारबाहीमा अवरोध पुर्याउँदै रोजियाकका निष्कर्षहरू ‘हास्यास्पद’ र पूर्ण रूपमा गलत भएको दाबी गरिन् । त्यस्तै, अर्का डेमोक्र्याट सांसदले यो सम्पूर्ण सुनुवाइ प्रक्रिया निष्पक्ष हुनेमा नै गम्भीर आशंका व्यक्त गरे ।

यस मुद्दामा देखिएको तीव्र राजनीतिक र दलीय ध्रुवीकरण आश्चर्यलाग्दो भने होइन । रिपब्लिकनहरूले यो प्रतिवेदनलाई पूर्ण रूपमा आत्मसात गर्दै अनुसन्धान प्रक्रियालाई आक्रामक रूपमा अघि बढाउन जोड दिइरहेका छन् भने डेमोक्रेटहरुले यसको प्रतिवाद गरिरहेका छन् । तर, डेमोक्रेटहरूको प्रतिवाद ठगीका विषयमा नभएर यसको छानबिन प्रक्रिया र यसबारे समाजमा बनाइएको भाष्यलाई लिएर छ । 

त्यसो भए यो घटनाको भुटानी समुदायका लागि के अर्थ रहन्छ त ?

हाल सार्वजनिक भएका यी गम्भीर आरोपहरू केही निश्चित व्यवसाय र सञ्चालकहरूमाथि मात्र केन्द्रित छन् । सिंगो समुदायमाथि होइन । ओहायोमा रहेका बहुसंख्यक भुटानी–नेपाली मानिसहरू वर्षौँको कठोर संघर्ष र हण्डर–ठक्करपछि  शरणार्थीका रूपमा अमेरिका पुगेका हुन् । उनीहरूले अत्यन्तै कठिन परिस्थितिको सामना गर्दै आफ्नो जीवनलाई नयाँ शिराबाट स्थापित गरेका छन् । उनीहरूको यस्ता कथित ठगी धन्दासँग कुनै प्रकारको सम्बन्ध छैन ।

समुदायका प्रतिनिधि तथा डेमोक्र्याट सांसदहरूले पत्रकार रोजियाकको प्रस्तुतिमाथि प्रश्न उठाएका छन् । रोजियाकले ‘जातीय ठगी’ जस्ता शब्दको प्रयोग तथा आरोपीहरूको चर्चा गर्दा भुटानी–सोमाली पहिचानलाई धेरै उचालेर निर्दोष मानिसहरूको प्रतिष्ठामा गम्भीर आँच पुर्‌याएको उनीहरूको तर्क छ । अमेरिकी सरकारले शरणार्थी पुनर्स्थापना कार्यलाई कडा बनाउँदै आप्रवासी समुदायमाथि आक्रामक रूपमा निगरानी बढाइरहेको यो संवेदनशील समयमा यस्ता घटनाको असर खराब आचरण भएका केही व्यक्तिमा मात्रै सिमित नभई सिंगो समुदायले भोग्नुपर्ने हुन सक्छ । 

यस ठगीको वास्तविक आकार कत्रो हो र यसमा को–को व्यक्ति वास्तवमै जिम्मेवार र दोषी छन् भन्ने कुरा अन्ततः सरकारी वकिल तथा अनुसन्धानकर्ताहरूले कानुनी रूपमा प्रमाणित गर्नेछन् । र, न्यायालयले फैसला गर्नेछ । त्यो प्रक्रिया अहिले भर्खरै सुरुमात्रै भएको छ । 

आरोपित रोशन अधिकारीको नेपाल साइनो के हो ? 

अधिकारी बारम्बार नेपाल आउने र जाने मात्रै गरेको देखिँदैन, नेपाली गीत संगीतमा पनि उनको रुची देखिन्छ । २०७६ मा उनले अन्जु पन्तसँग झ्यालको पर्दा बन्द गर्नु है … बोलको गीत गाएका थिए । यो गीतको म्युजिक भिडियोमा उनले अभिनेत्री प्रियंका कार्कीसँग अभिनय गरेका छन् ।