काठमाडौँ — छिमेकी मुलुक भारतमा अत्यधिक गर्मी र हिटस्ट्रोकका कारण मृत्युका खबरहरू आइरहेका बेला नेपालका पश्चिमी तराई क्षेत्र पनि चर्को गर्मीबाट प्रभावित भएका छन्।

केही दिनदेखि नेपालगन्जस्थित भेरी अस्पतालमा हरेक दिन करिब १०० जना बिरामी गर्मीका कारण प्रभावित भएर आउने गरेका छन्। लुबाट प्रभावित अधिकांश बिरामीहरूमा टाउको दुख्ने, वाकवाकी लाग्ने, बान्ता हुने, शरीरमा पानीको मात्रा कमी हुने, ज्वरो आउने,श्वासप्रश्वाससम्बन्धीलगायत समस्या देखिएको छ।

'हाम्रो अस्पतालका सबै २०० बेडहरू भरिएका छन्, जसमा लु प्रभावित बिरामीहरूका संख्या पनि उल्लेख्य छन्,' अस्पतालका मेडिकल सुपरिन्टेन्डेन्ट डा. नवीन दर्नालले नेपालगन्जबाट फोनमा भने, 'इमर्जेन्सी वार्डमा बिरामीहरूको चाप अत्यधिक छ। तापक्रम अझ बढ्दै गएमा हिटस्ट्रोकका केसहरू अझ बढ्ने अनुमान गरेका छौं।'

दिउँसोको तापक्रम ४० डिग्री सेल्सियसभन्दा माथि पुगेपछि पश्चिम तराईका नेपालगन्ज, धनगढी, दिपायललगायतका क्षेत्रका मानिसहरू गर्मीबाट प्रभावित भएका छन्। लुम्बिनी र सुदूरपश्चिम प्रदेशका तराईका अन्य जिल्लाहरूमा पनि तापक्रम करिब ४० डिग्री सेल्सियस आसपास पुगेको छ, जसले लुको अवस्था सिर्जना गरेको छ।

चिकित्सकहरूका अनुसार दिउँसो काम गर्ने किसान तथा दैनिक ज्यालादारी मजदुरहरू बढी प्रभावित भएका छन्। लुका बिरामीबाहेक ज्वरो, झाडापखाला र सर्पदंशका केसहरू पनि बढेको उनीहरूले बताएका छन्।

दक्षिणी भारतमा यस वर्षको गर्मी याममा मात्र  कम्तीमा १६ जनाको हिटस्ट्रोकका कारण मृत्यु भएको खबर छ । भारतका धेरैजसो ठाउँमा हिजोआज तापक्रम ४५ डिग्री सेल्सियसभन्दा माथि पुगेको छ ।

नेपालको जल तथा मौसम विज्ञान विभागअन्तर्गतको मौसम पूर्वानुमान महाशाखाले तराई जिल्लाहरूका लागि लुको  चेतावनी र पहाडी क्षेत्रमा 'तातो दिन' को चेतावनी जारी गरेको छ।

'पश्चिमी तराईका धेरै स्थानमा अधिकतम तापक्रम ४० डिग्री सेल्सियसभन्दा माथि पुगेको छ, जसले लुको अवस्था सिर्जना गरेको छ,' महाशाखाकी मौसमविद् बिनु महर्जनले बताइन्। 'धनगढी र नेपालगन्जको तापक्रम आइतबार दिउँसो १२ बज्नुअघि नै करिब ३८ डिग्री सेल्सियस पुगेको छ,' उनले भने । 

यो वर्ष महाशाखाले जारी गरेको यो तेस्रो लु बुलेटिन हो। करिब एक महिनाअघि दुईवटा बुलेटिन जारी गरिएको थियो। तर प्रिमनसुन वर्षाका कारण तापक्रम घटेको थियो।

पूर्वी तराईको तुलनामा पश्चिमी तराईमा हालसम्म लुको अवस्था देखिएको छैन, जहाँ तापक्रम करिब ३०–३१ डिग्री सेल्सियस रहेको छ।

अधिकारीहरूका अनुसार सोमबार राति छोटो वर्षा हुने सम्भावना रहेकाले मंगलबारदेखि पश्चिमी तराईको तापक्रम केही घट्न सक्छ जसले गर्दा अत्याधिक गर्मीबाट केही राहत हुने छ ।

चिकित्सकहरूका अनुसार गर्मी याममा सामान्यतया संक्रामक तथा कीटजन्य रोगका बिरामीहरू बढ्छन्। तर तराईका स्वास्थ्य संस्थाहरू वर्षौंदेखि पर्याप्त स्रोतसाधन र जनशक्तिको अभावमा भएकाले आगामी दिनमा बिरामीको चापले अस्पतालहरू झन् प्रभावित हुन सक्ने चेतावनी दिएका छन्।

उनीहरूका अनुसार झाडापखाला, आउँ, हैजा, हेपाटाइटिस ए र ई, मलेरिया, डेंगु, स्क्रब टाइफस लगायतका रोगहरू तापक्रम वृद्धिसँगै बढ्नेछन्। साथै सर्पदंशका घटना पनि बढ्ने सम्भावना रहेको छ।

पछिल्लो वर्ष देशको दक्षिणी भेगमा लुका कारण सयौं मानिसहरू प्रभावित भएका थिए। कुनै स्थानमा लगातार तीन दिनसम्म असामान्य रूपमा उच्च अधिकतम र न्यूनतम तापक्रम रहँदा लु हुने गर्छ।

अत्यधिक गर्मीमा टाउको दुख्ने, वाकवाकी, कमजोरी, चक्कर लाग्ने र बेहोस हुने जस्ता समस्या देखिन्छन्। हिटस्ट्रोक सबैभन्दा गम्भीर अवस्था हो, जसमा तुरुन्त उपचार आवश्यक हुन्छ। चिकित्सकहरूले तराईवासीलाई सावधानी अपनाउन, पर्याप्त पानी पिउन र दिउँसो बाहिरको काम सकेसम्म कम गर्न आग्रह गरेका छन्।

नेपाल जलवायु संकटबाट सबैभन्दा बढी प्रभावित देशहरूमध्ये एक हो। पछिल्ला वर्षहरूमा अनियमित वर्षा, बाढी र पहिरो जस्ता चरम मौसमका घटनाहरू बढेका छन्, जसलाई विज्ञहरूले जलवायु परिवर्तनसँग जोडेका छन्।

सन् १९७१ देखि २०१४ सम्म नेपालको औसत वार्षिक अधिकतम तापक्रम ०.०५६ डिग्री सेल्सियसले बढेको अध्ययनले देखाएको छ।

विश्वभर पनि अत्यधिक तापक्रमका घटनाहरू बढ्दै गएका छन्, जसलाई वैज्ञानिकहरूले जलवायु परिवर्तनका कारण देखाएका छन्।

लुबाट बच्ने उपायहरू

• प्रशस्त पानी पिउने 

• चिसो पानीले नुहाउने 

• दिउँसो बाहिर जाँदा छाता प्रयोग गर्ने, टाउको छोप्ने र हल्का कपडा लगाउने 

• खेतमा काम गर्न परे बिहान र साँझ गर्ने

• कागती पानी, नरिवल पानी, फलफूल र ताजा घरको खाना खाने