काठमाडौँ — चितवनस्थित बीपी कोइराला मेमोरियल क्यान्सर अस्पतालमा विभिन्न क्यान्सरको उपचारमा प्रयोग हुने प्लाटिनम–आधारित किमोथेरापी औषधि सिस्प्लाटिनको आपूर्ति तीन महिनादेखि बन्द भएको छ।

त्यस्तै, अस्पतालले अर्को प्लाटिनम–आधारित किमोथेरापी औषधि कार्बोप्लाटिन पनि गत साता सकिएको छ।

‘हामीसँग दुवै औषधि छैनन्, बजारबाट पनि ल्याउन सकिएको छैन,’ अस्पतालका कार्यवाहक निर्देशक डा. उमेश नेपालले भने, ‘विभिन्न प्रकारका क्यान्सर भएका बिरामी र उनीहरूका आफन्त औषधिको चरम अभावका कारण गम्भीर समस्यामा छन्।’

कार्बोप्लाटिन र सिस्प्लाटिनसँगै अक्सालिप्लाटिन पनि क्यान्सरका बिरामीको किमोथेरापीमा प्रयोग हुने औषधि हो। नेपालमा यी तीनै औषधिको तीव्र अभाव देखिएको चिकित्सकहरू बताउँछन्।

चिकित्सकका अनुसार कार्बोप्लाटिन, सिस्प्लाटिन र अक्सालिप्लाटिन प्लाटिनम–आधारित किमोथेरापी औषधि हुन्, जसलाई डिम्बाशय, फोक्सो, टाउको, घाँटी र स्तन क्यान्सरलगायत विभिन्न ठोस ट्युमरको उपचारमा प्रयोग गरिन्छ। यी औषधिले क्यान्सर कोषहरूको डीएनएमा असर पारेर तिनको वृद्धि रोक्छन्।

अक्सालिप्लाटिन मुख्यतः विकसित अवस्थाको कोलोरेक्टल क्यान्सर उपचारमा प्रयोग गरिन्छ।

यी औषधिहरू अन्य औषधिसँग मिलाएर दिनुपर्छ। चिकित्सकहरूले उपचारमा यी औषधि समावेश नभए उपचारको प्रभावकारिता घट्ने चेतावनी दिएका छन्।

औषधि उपलब्ध गराउने सबै प्रयास असफल भएपछि अस्पतालले शुक्रबार विश्व स्वास्थ्य संगठन (डब्लुएचओ) को नेपाल कार्यालयसँग आकस्मिक आपूर्तिका लागि अनुरोध गरेको छ।

‘हामीले आज संयुक्त राष्ट्रसंघीय स्वास्थ्य निकायलाई औपचारिक पत्र पठाउनुपरेको छ,’ डा. नेपालले भने, ‘डब्लुएचओबाट औषधि पाए बिरामी र आफन्तको समस्या केही कम हुन्छ।’

बीपी कोइराला मेमोरियल क्यान्सर अस्पतालमा दैनिक १५० देखि २०० जना विभिन्न अंगका क्यान्सर बिरामी किमोथेरापीका लागि पुग्ने गर्छन्। चिकित्सकहरूका अनुसार यी औषधि लगभग सबै प्रकारका क्यान्सर उपचारमा आवश्यक छन्।

क्यान्सर विशेषज्ञहरूका अनुसार कार्बोप्लाटिन, सिस्प्लाटिन र अक्सालिप्लाटिन निको हुन सक्ने क्यान्सरको उपचारमा व्यापक रूपमा प्रयोग हुने प्रभावकारी औषधि हुन्।

वीर अस्पतालकी वरिष्ठ क्यान्सर विशेषज्ञ डा. सन्ध्या चापागाईं औषधि बनाउन प्रयोग हुने पदार्थको मूल्य बढेका कारण मूल्य बढेको बताउँछिन्। ‘औषधि बनाउन प्रयोग हुने चाँदीलगायत कच्चा पदार्थको मूल्य धेरै गुणाले बढेको छ,’ उनले भनिन्, ‘त्यसैले आपूर्तिकर्ताले औषधि आयात गर्न सकेनन् र अभाव भयो। सरकारले तुरुन्त समस्या समाधान गर्नुपर्छ।’

अन्य क्यान्सर विशेषज्ञहरूले पनि सस्तो र प्रभावकारी औषधिको अभाव भएको गुनासो गरेका छन्। ‘बिरामी र उनीहरूका आफन्त औषधि किन्न भारत जान बाध्य भएका छन्,’ ललितपुरस्थित नेपाल क्यान्सर अस्पतालका अध्यक्ष डा. सुदीप श्रेष्ठले भने, ‘यी औषधि लगभग सबै प्रकारका क्यान्सर उपचारमा प्रभावकारी र व्यापक रूपमा प्रयोग हुन्छन्। लामो समय अभाव हुँदा उपचारमा असर पर्छ।’

औषधि आपूर्तिकर्ताहरूका अनुसार अमेरिकी डलर बलियो हुनु र कच्चा पदार्थ महँगिनुका कारण मूल्य अत्यधिक बढेपछि आपूर्ति रोक्नुपरेको हो।

‘एक दशकअघि तोकिएको मूल्य बढाउन अनुमति नपाएकाले हामीले तीन महिनादेखि आयात गरेका छैनौँ,’ बंगलादेशबाट कार्बोप्लाटिन आयात गर्ने कम्पनी प्राइम लाइफ केयरका अधिकारी मधु चित्रकारले भने, ‘औषधि उत्पादक कम्पनीहरूले औषधि व्यवस्था विभागले तोकेको मूल्यभन्दा दुईदेखि तीन गुणासम्म मूल्य बढाएका छन्।’

कार्बोप्लाटिन र सिस्प्लाटिन दुवै सुईमार्फत दिइने औषधि हुन्, जुन अन्य औषधिको तुलनामा सस्तो र प्रभावकारी मानिन्छन्। आपूर्तिकर्ताहरूका अनुसार औषधि व्यवस्था विभागले १०० एमजी औषधिको मूल्य १ हजार ३०० रुपैयाँ र ४५० एमजीको ४ हजार ३५ रुपैयाँ निर्धारण गरेको छ। तर अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा यसको मूल्य दुईदेखि तीन गुणासम्म बढेको छ।

‘अमेरिकी डलरको मूल्यवृद्धि र पश्चिम एसियाको युद्धका कारण कच्चा पदार्थको मूल्य अत्यधिक बढ्यो,’ डीकेएम फार्मास्युटिकल्सका सञ्चालक दीपक तिब्रेवालले भने, ‘हामी लागतभन्दा कम मूल्यमा औषधि बेच्न सक्दैनौँ।’

आपूर्तिकर्ताहरूले सरकारले पेट्रोलियम पदार्थको मूल्य प्रत्येक १५ दिनमा समायोजन गर्ने तर अत्यावश्यक औषधि सूचीका ९६ औषधिको मूल्य ११ वर्षदेखि पुनरावलोकन नगरेको गुनासो गरेका छन्।

यसैबीच दक्षिण एसियाली सहयोग संगठन (सार्क) क्षेत्रका क्यान्सर रोग विशेषज्ञहरूको संगठनको नेपालस्थित शाखाले नेपालमा अत्यावश्यक प्लाटिनम–आधारित किमोथेरापी औषधिको आपूर्ति र उपलब्धता कठिन बन्दै गएकोप्रति गहिरो चिन्ता व्यक्त गरेको छ।

औषधि नियामक निकायलाई पठाइएको पत्रमा महासंघले यी औषधिको आपूर्ति अवरुद्ध वा ढिलो हुँदा बिरामीको जीवन र उपचारको परिणाममा प्रत्यक्ष असर पर्ने चेतावनी दिएको छ।