रौतहट — बागमती सिँचाइ आयोजनाले रौतहटको चन्द्रपुर नगरपालिका–५ पूर्वपश्चिम नहरको दायाँबायाँ किनारमा अतिक्रमित घरटहरा भत्काउने तयारी गरेको छ । नहरको दुवै तर्फ 'सुकुमवासी'का नाममा २०५४ सालदेखि नै कब्जा गरेर घर बनाउन सुरु गरेका थिए ।

चन्द्रपुर नगरपालिका–५ पूर्वपश्चिम नहरको डिलस्थित वरपिपलको रुखमूनि ४१ वर्षीय ईन्दु पटेल शुक्रबार छिमेकीहरुसित दोधारमा परेकाे सुनाइरहेकी थिइन् । ईन्दुले २०७८ सालमा नहरको पश्चिम तर्फ दुईतले पक्की घर बनाएकी छिन् । उनले १३ लाख खर्चेर पक्की घर बनाएकी हुन् । ‘मेरो घर नहरमा पर्छ भन्ने त्यति हेक्का नै भएन्, अब के गर्ने भन्ने अन्यौलमा छु,’ उनले भनिन् । 

पूर्व–पश्चिम नहरको जग्गामा निर्मित घरटहरा हटाउने बागमती सिँचाइ आयोजनाको निर्णयले बस्तीका सयौं परिवार अन्योलमा छन् । अन्यन्त्र जग्गा हुनेहरु त्यति बेखुसी नदेखिए पनि कतै जग्गा नभएकाहरु भने अलपत्र पर्ने चिन्तामा छन् । अन्यत्र घरजग्गा भएकाहरु आयोजनाले केही समय दिए आफै सर्ने बताइरहेका छन् ।

बृन्दाबन नगरपालिकाकाे हरैयापल्टुवा गाउँका रामदरेश यादवले पनि नहर छेउमा घर बनाएका छन् । उनको बृन्दाबनस्थित गाउँमा आफ्नै जग्गा छ । कमाईको आशले चन्द्रनिगाहपुर आएको उनी बताउँछन् । उनको पिकअप गाडी पनि छ । त्यसैको कमाई हुने आशले यहाँ आएका हुन् । ‘अब यहाँ घर भत्कायो भने उतै गएर बस्छु,’ उनले भने,‘सरकारी जग्गामा जबरजस्ती बस्छु भन्न पनि सकिँदैन् ।’

स्थानीयले नहरको डिलैमा पक्की घर र पसल बनाएका छन् । बाटोमा पराल राख्ने, चौपाया बाँध्ने र धारा समेत गाडेका छन् । आयोजनाका अनुसार अतिक्रमणले नहरको नियमित मर्मतसम्भार, सरसफाइ र पानीको आपूर्ति प्रणालीमा गम्भीर अवरोध पुर्‍याउँदै आएको छ । सिँचाइको मुख्य लाइफलाइन मानिने यो क्षेत्रमा भएको अतिक्रमणले भविष्यमा वातावरणीय र संरचनात्मक दुर्घटना निम्त्याउन सक्ने खतरा औंल्याइएको सिँचाइ आयोजनाका अधिकारीहरु बताउँछन् । नहर सफा गर्न निकै समस्या हुन थाले पछि बागमती सिँचाइ आयोजनाले वर्षमा एक पटक नहरको जग्गा कब्जा गरी बसेकाहरुलाई हट्न सूचना निकाल्दै आएको छ । तर उनीहरु अटेर गर्दै आएका छन् ।

दुई दशकअघि सामान्य झुपडी बनाउँदै अतिक्रमण सुरु भएको नहर किनारमा स्थायी बसोबासको जस्तै संरचना निर्माण गरिएका छन् । आयोजनाले छोटो म्याद दिएर घर हटाउन निर्देशन दिएपछि स्थानीयले केही समयको माग गरेका छन् । उनीहरु आफ्नो जायजेथा र बालबच्चाको व्यवस्थापनबारे चिन्ता भएको बताइरहेका छन् ।

आयोजनाले भने पटक/पटक सूचना जारी गर्दा पनि अटेर गरेको भन्दै अब कानुन बमोजिम अगाडि बढ्ने जनाएको छ । आयोजना प्रमुख सन्तोष चौधरीले नहर कब्जा गरेर बसेका सबैलाई हट्न भनिसकेको बताए । ‘जिल्ला प्रशासनमा छलफल गरेर अघि बढ्छौं । अब यसलाई निन्तर दिन्छौं,’ उनले भने,‘नहर मासेर बनेका बस्तीले पानी संचालनदेखि सरसफाईमा समस्या हुँदै आएको छ ।’

चन्द्रपुर नगरपालिकाले यो विषयमा समन्वयकारी भूमिका खेल्न नसक्दा समस्या थप जटिल बनेको बस्तीबासीको आरोप छ । नहरको जग्गा अतिक्रमण मुक्त गराउन अपरिहार्य भए पनि यसलाई मानवीय दृष्टिकोणले हेर्नुपर्ने आवश्यकता रहेको वडाअध्यक्ष निलहरी कोइराला बताउँछन् । ‘वास्तविक अर्थमा सुकुमवासी र पहुँचवाला छुट्याउन आवश्यक छ,’ उनले भने,‘सुकुमवासीलाई अन्यत्र बसोबासको ब्यवस्था गरेर मात्र बस्ती हटाउँदा राम्रो हुन्छ । वास्तविक भूमिहीनका लागि सरकारले सुरक्षित बासस्थानको दीर्घकालीन योजना ल्याउनुपर्छ ।’

आयोजना अन्तरतको पूर्वी तथा पश्चिमी मूलनहर, शाखा, प्रशाखा, र टसैरी नहरको रेखाकंन, जग्गाभित्र बनाइएका स्थायी, अस्थायी घरटहरा तथा अन्य संरचना हटाउन सिँचाइ आयोजनाले सूचना जारी गरेको हो । सुनकोशी मरिन डाईभर्सनको पानी यहीँ नहरबाट संचालन हुने भएकाले यसलाई ब्यवस्थित गर्न जरुरी रहेको आयोजनाको भनाई छ । आयोजनाले गत चैत २६ मा सूचना प्रकाशित गरी ७ दिनभित्र घरटहरा हटाउन भनेको थियो । आयोजनाले चन्द्रपुर नगरपालिका र जिल्ला प्रशासनलाई समन्वय गरिदिन अनुरोधसहितको पत्र पठाएको छ ।