अछाम — मध्यपहाडी राजमार्गको छेउमा साबेल, कोदालो र बेल्चा चलाउँदै गरेकी पञ्चदेवल विनायक नगरपालिका–४ कालिकास्थानकी ४३ वर्षीया मनसरा शाहीको निधारबाट पसिनाका धारा चुहिरहेका छन् ।

छेवैमा उनका श्रीमान ४५ वर्षीय गोविन्द शाही पनि नेपाल टेलिकमको एनटी फाइबर बिछ्याउन खाडल खन्न व्यस्त छन् । चर्को घाम, धुलाम्मे सडक र हातमा ठेला भए पनि यी दम्पतीको अनुहारमा सन्तोष देखिन्छ ।

वर्षौंको परदेशको दुःखपछि आफ्नै ठाउँमा उभिएर परिवारसँगै बस्न पाउँदा शाही दम्पती खुसी देखिन्छन् । ‘जता गए पनि आखिर दुःखै गर्ने त हो,’ गोविन्दले भने, ‘इन्डियामा अरूको गेट कुरेर बस्नुभन्दा आफ्नो ठाउँमा पसिना बगाउँदा ढुक्कले निद्रा लाग्दो रहेछ ।’

गोविन्दले जीवनको ऊर्जावान समय भारतका विभिन्न सहरमा बिताए । उनी पहिलोपटक १७ वर्षको उमेरमा काम खोज्दै भारत गएका थिए । घरमा श्रीमती र स–साना छोराछोरी छाडेर कहिले होटलका जुठा भाँडा माँझ्ने त कहिले रातभर जागराम बसेर चौकीदारी गरे । परदेशमा नेपालीले भोग्ने सास्ती र अपमानका कथा उनीसँग थुप्रै छन् । ‘त्यहाँ नेपाली भन्नेबित्तिकै होटेलको काम गर्ने वा गेटपाले सम्झिन्छन्,’ गोविन्द सम्झिन्छन्, ‘दिनभरि काम गर्दा पनि साहुको कचकच सुन्नुपर्ने, बिरामी हुँदा सोध्ने कोही हुँदैन । तर, त्यही ठाउँमा जानुपर्ने बाध्यता छ ।’

लामो समयको परदेश बसाईंपछि उनी आफ्नै गाउँमा फर्किएका छन् । अहिले शाही दम्पती गाउँकै अन्य महिला र पुरुषहरूसँगै मध्यपहाडी राजमार्गमा मजदूरी गरिरहेका छन् । उनीहरूले दैनिक ६५० रुपैयाँ ज्याला पाउँछन् । ‘यो पैसा ठूलो नभए पनि साँझ–बिहान परिवारसँगै बस्न पाइएको छ । खुसी यही हो,’ गोविन्दले भने, ‘विदेशको चौकीदारीभन्दा स्वदेशकै पसिना प्यारो हुँदो रहेछ ।’

उनीहरूका २ सन्तान छन् । छोरी ११ कक्षामा र छोरा ४ कक्षामा पढ्छन् । आफूहरू अशिक्षित भएकै कारण जीवनभर दुःख भोग्नु परेको बुझाइ मनसराको छ । त्यसैले पनि उनी सन्तानलाई आफू जस्तै मजदुर बनाउन चाहन्नन् । ‘मैले जस्तो दुःख छोरीले भोग्न नपरोस् । छोराछोरीे पढेर ठूलो मान्छे बनुन भन्ने धोको छ,’ मनसराले भनिन्, ‘हाम्रो त जिन्दगी यसरी नै बित्यो, छोराछोरीको भविष्य उज्ज्वल बनाउन यो दुःख गरिरहेका छौं ।,’

अछामका धेरैजसो पुरुषहरू अझै पनि कमाइका लागि भारत जाने गर्छन् । गाउँमै सञ्चालित विकास निर्माणका योजनाहरूको काम सधैं नपाइने गरेकोमा भने उनी चिन्तित छन् । ‘गाउँमा सधैं काम पाइँदैन भन्ने चिन्ता पनि उत्तिकै छ । यहाँ काम नपाए त फेरि इन्डिया जानुको विकल्प छैन,’ गोविन्दले भने, ‘जबसम्म आफ्नै ठाउँमा काम पाइन्छ, तबसम्म परदेश नपस्ने सोच बनाएको छु । कामै पाइएन भने त जानै पर्यो ।’

अहिले एनटी फाइबरको कामले गर्दा गाउँका धेरै महिलाले पनि ज्याला मजदुरीको अवसर पाएका छन् । भारतमा रहँदा नेपाली चौकीदारको पहिचान बनाएका गोविन्द अहिले आफ्नै गाउँको विकासमा जोडिन पाउँदा खुसी छन् । ‘पैसा त इन्डियामा अलि बढी पनि होला तर त्यहाँ आफ्नोपन र परिवार हुँदैन,’ गोविन्दले थपे, ‘यता ६५० कमाइ भए पनि परिवारसँगै बस्न पाइन्छ । यो खुसी पैसाले किन्न सकिँदैन ।’