अछाम — बेली छकालै सुइना देख्या थेँ, सुदूरपश्चिम बनेको, देश बनेको...’

गत फागुन १८ गते धनगढीको खुलामञ्चमा गुञ्जिएको यो स्थानीय लबज र स्वरले सुदूरपश्चिममा चर्चा पायो । रास्वपाको चुनावी सभालाई सम्बोधन गर्दै बालेन्द्र शाहले पर्यटकीय महत्त्व चिन्न्न नसकेको भन्दै राज्यको ध्यानाकर्षण गराएका थिए । उनले भनेका थिए, ‘मान्छेले देशलाई स्विजरल्यान्ड बनाउनुपर्छ भन्छन्, तर स्विजरल्यान्डको बाउ बडिमालिका र त्यसको पराकाष्ठा रामारोशन यहीँ छ भने किन बनाउनु पर्यो स्विजरल्यान्ड ?’

त्यो चुनावी सम्बोधन अहिले सरकारी नीति र निर्णयमा बदलिएको छ । शाह प्रधानमन्त्री बनेपछि चैत १३ गते बसेको पहिलो मन्त्रिपरिषद् बैठकले पारित गरेको शासकीय सुधारसम्बन्धी १०० कार्यसूचीको ७२ नम्बर बुँदामा अछामको रामारोशनले प्राथमिकता पाएको छ । उक्त बुँदामा अछामको रामारोशन र बाजुराको बडिमालिकालगायतका क्षेत्रमा व्यवस्थित पर्यटनका लागि एक महिनाभित्र कार्यान्वयन गर्न सकिने योजना तयार पार्ने उल्लेख छ । यसले वर्षौंदेखि ओझेलमा परेको रामारोशनलाई संघीय सरकारको मुख्य कार्यतालिकामा ल्याएको छ ।

रामारोशन क्षेत्र पर्यटन विकास तथा व्यवस्थापन समितिका कार्यकारी अधिकृत पूर्णबहादुर विकका अनुसार समुन्द्री सतहबाट २ हजारदेखि झन्डै ४ हजार मिटरसम्मको उचाइमा रहेको रामारोशन क्षेत्रलाई प्रकृतिले दिएको अनुपम उपहार मानिन्छ । ‘बाह्र बण्ड, अठार खण्ड’का नामले चिनिने यो क्षेत्रमा १२ वटा ताल र १८ वटा ठूला मैदान छन् । ५२ बिघा क्षेत्रफलमा फैलिएको किनेमिने मैदान अछामकै सबैभन्दा ठूलो चउर हो । जसको बीच भागबाट कैलाश खोला नागबेली परेर बग्छ । यहाँका तालहरूको आफ्नै विशिष्टता छ । जिंगाले ताल अंग्रेजी अक्षर ‘सी’ आकारको छ । जुन करिब ३ किलोमिटर लामो र २ किलोमिटर चौडा छ ।

त्यस्तै, करिब २ किलोमिटर लामो लामादह तालको छेउमा उभिँदा १० मिटरसम्म जलथल हल्लिएको महसुस हुन्छ । ‘यो आफैंमा एउटा अनौठो प्राकृतिक अनुभव हो । वसन्त ऋतुमा यहाँ १२ प्रकारका लालीगुराँस फुल्छन् र राष्ट्रिय चरा डाँफेको चिर्बिर आवाजले वनपाखा गुञ्जिन्छ । मृग, कस्तुरी, झारल र घोरलजस्ता वन्यजन्तुको यो सुरक्षित बासस्थान हो,’ उनले भने,‘संरक्षणको अभावमा ताउने जस्ता साना तालहरू अहिले पुरिने अवस्थामा पुगेका छन् । यहाँको चाका डाँडोबाट रातिमा तराईका सहरका बत्तीहरू सहजै देख्न सकिन्छ ।’

रामारोशनको विकासका लागि डेढ दशकअघिदेखि नै बजेट विनियोजन हुन थालेको हो । तर, हालसम्म कति बजेट आयो र कहाँ खर्च भयो भन्ने यकिन विवरण कुनै पनि निकायसँग छैन । ‘पहिले व्यक्तिको इच्छाअनुसार बजेट आयो, आवश्यकताअनुसार भएन । विभिन्न व्यक्तिले रामारोशनको नाम राखेर बजेट ल्याउने तर फिल्डमा काम नदेखाउने समस्या लामो समयसम्म रामारोशनले भोग्यो,’ पूर्णबहादुरले भने  । 

समितिले प्रदेश सरकारबाट हरेक वर्ष टुक्रे योजनाका लागि बजेट दिने गरेको उनको भनाइ छ । चालू आर्थिक वर्षमा पूँजीगततर्फको ५० लाख बजेटबाट स-साना निर्माणका काम भइरहेका छन् । ‘जिगाले तालको गहिराइ कति छ भन्ने अहिलेसम्म पनि थाहा छैन । तालको गहिराइको अध्ययनबाहेक अन्य क्षेत्रको डीपीआर भइसकेको छ । तर समितिले प्राप्त गरेको छैन,’ उनले भने,‘सरकारले सय योजनामा प्राथमिकताका साथ राखेपछि काम हुन्छ कि भन्ने आश लागेको छ ।’

शाहले धनगढीको सभामा भनेका थिए, ‘हामी नेपालीहरू माल भएको र चाल नपाएको मान्छेहरू पर्‍यौँ । सुदूरपश्चिमलाई जोड्नै सकेका छैनौं । जुन दिन सुदूरपश्चिमको गीतहरू काठमाडौंको चोक-चोकमा बज्छ अनि बल्ल जोडिन्छ सुदूरपश्चिम काठमाडौंसँग । सुरूमा गीत बज्नु पर्‍यो । त्यसपछि आवाज बज्छ, त्यसपछि माग पूरा हुन्छ ।’

शाहले चुनावी सम्बोधनमा बोलेको सुनेकै आधारमा रामारोशनमा पर्यटक आइरहेको समितिका अध्यक्ष गोपी खनालले बताए । ‘बालेनजीले रामारोशनका बारेमा बोलेपछि धेरै पर्यटक त पोखराबाट आइरहेका छन् । तर सडक राम्रो नभएको भन्दै गुनासो पनि राखिरहेका छन्,’ उनले भने,‘ रामारोशन पुग्न अहिले सबैभन्दा ठूलो बाधा कठिन सडक हो ।’ 

मुजाबगरदेखि रामारोशनसम्मको बाटो जोखिमपूर्ण छ । बर्खामा यो क्षेत्र पूर्ण रूपमा बन्द हुन्छ । कच्ची र साँघुरो बाटोका कारण पर्यटकहरू यहाँ पुग्न डराउँछन् । प्राकृतिक तालहरू सुक्ने, जडीबुटीको अवैध निकासी हुने र वन्यजन्तुको चोरी सिकारी बढ्ने क्रम नरोकिएको उनले बताए ।

यातायातको असुविधाले गर्दा यहाँ उत्पादित जडीबुटी, स्थानीय परिकार  कोदो, फापर, सिस्नो र महले बजार पाउन नसकेको उनले बताए ।  ‘यदि सडक मार्ग व्यवस्थित हुने हो भने धनगढी र सुर्खेतबाट आउने पर्यटकका लागि यो क्षेत्र एउटा उत्कृष्ट हिल स्टेसन बन्न सक्छ,’उनले भने । 

रामारोशन क्षेत्रमा अस्थायी रूपमा होटेल सञ्चालनमा रहेको र स्थायी रूपमा होटेल चलाउन पाइने या नपाइने यकिन नभएका कारण व्यवस्थित गर्न नसकिएको उनको भनाइ छ । ‘प्रधानमन्त्रीको कार्यसूचीमा पर्नु गौरवको कुरा हो । अब संघीय सरकारले एक महिनाभित्र योजना माग्नुले हामीलाई पनि सक्रिय बनाएको छ । हामीले पर्यटकीय गुरुयोजना र सडक सुधारका लागि समन्वय सुरू गरिसकेका छौं,’ उनले भने,‘यो पटक कागजमा मात्र होइन, फिल्डमै काम हुनेमा हामी विश्वस्त छौं ।’

सरकारको पछिल्लो निर्णयलाई रामारोशनका स्थानीय व्यापारी र बासिन्दाले उत्साहजनक र ऐतिहासिक उपलब्धिका रूपमा लिएका छन् । शाहले रामारोशनको चर्चा गरेपछि अहिले यो क्षेत्रमा आन्तरिक पर्यटकको चहलपहल बढेको व्यवसायी शमशेरबहादुर बोहराले बताए ।  उनले अहिले रामारोशनमा पर्यटकहरूका लागि खाने–बस्ने व्यवस्था मिलाउन टेन्ट क्यान्टिन सञ्चालन गरिरहेका छन् । स्थानीय पहिरन र मौलिक सत्कारका साथ उनी पर्यटकको स्वागतमा खटिएका छन् । बोहराका अनुसार वालेन्द्र शाहले रामारोशनका बारेमा बोलेपछि काठमाडौं, पोखरा, बुटवललगायत देशका विभिन्न सहरबाट पर्यटकहरू यहाँ पुग्न थालेका छन्।