बझाङ — बझाङमा जन्मिएर अन्तर्राष्ट्रिय जगतमा ख्याति कमाएका वरिष्ठ भुगोलविद् डा. तुलसीराम जोशीको निधन भएको छ । जोशीको ८७ वर्षको उमेरमा शुक्रबार राति अमेरिकाको भर्जिनियामा निधन भएको परिवारले जनाएको छ । 

व्यक्तिगत लगानीमा सुदूरपश्चिमका विभिन्न जिल्लाको शैक्षिक विकासमा समेत योगदान दिएका उनी १९९५ सालमा बझाङको तामाखानी (हाल छबिसपाथीभेरा गाउँपालिका) मा जन्मिएका थिए । साधारण किसान परिवारमा जन्मिएका जोशीले बझाङकै सत्यवादी माध्यमिक विद्यालयबाट एसएलसी उत्तीर्ण गरेको थिए । उनी सत्यवादीबाट एसएलसी गर्ने पहिलो ब्याचका विद्यार्थी हुन् । 

उनी २०१९ सालतिर उच्च शिक्षा अध्ययनका लागि अमेरिका गएका थिए । अमेरिकामा त्यतिबेला नेपालीहरूको संख्या थोरै थियो । अमेरिकाबाट भूविज्ञानमा पीएचडी गरेका डा. जोशी खनिज अन्वेषण, भूगर्भीय संरचना र प्राकृतिक स्रोत व्यवस्थापनका विज्ञ थिए । उनले आफ्नो जीवनको आधा शताब्दीभन्दा बढी समय अमेरिकाका विभिन्न विश्वविद्यालयमा अध्यापन र अनुसन्धान गरेका थिए । उनले कोइला खानी अन्वेषण, भूकम्पीय जोखिम मूल्यांकन र जलस्रोत व्यवस्थापनमा महत्वपूर्ण अनुसन्धान गरेका थिए ।

अमेरिकाको पश्चिम भर्जिनियाजस्ता क्षेत्रहरूमा उनका अध्ययनहरूले खनिज उद्योगलाई विकास गर्न सहयोग पुगेको थियो । नेपालको बझाङ र सुदूरपश्चिमका खानीहरूको सम्भावनाबारे पनि अध्ययन गरेर जोशीले सरकारलाई नीतिगत सुझाव दिएका थिए । 

अमेरिकाको फेइरमन्ट  स्टेट विश्वविद्यालयका प्राध्यापक रहेका जोशीले आफ्नो कमाइको सम्पुर्ण खर्च नेपाली विद्यार्थीलाई छात्रवृत्ति दिने र नेपालको शिक्षाको विकासमा खर्च गरेका थिए । जोशीले अमेरिकामा रहेका नेपालीहरुको संगठनअन्तर्गत तुल्सीराम जोशी छात्रवृत्तिमार्फत नेपाल र अमेरीकामा अध्ययनरत पाँच सयभन्दन बढी विद्यार्थीलाई उच्च शिक्षाको लागि सहयोग गरेका थिए ।

‘उहाँले सहयोग नगरेको भए म जस्ता धेरै विद्यार्थीलाई त्यतिबेला म जस्ता विद्यार्थीलाई काठमाडौं गएर अध्ययन गर्न र यो अवस्थामा पुग्न निकै कठिन हुने थियो,' अहिले कर्णाली स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानका शिक्षाध्यक्ष (रेक्टर) रहेका डा. डबलबहादुर धामीले भने, ‘दुर्गम क्षेत्रका सयौं विद्यार्थीहरुलाई उच्च शिक्षाको अवसर दिन उहााले गर्नुभएको सहयोगको सम्मान गर्ने कुनै शब्द छैन । सात समुद्रपारि बसेर पनि नेपालको शिक्षाका लागि उहाँले लगाएको गुन अविस्मरणीय छ ।'

जोशीले सुदूरपश्चिमका विभिन्न विद्यालयमा पनि छात्रवृत्ति कोष स्थापनाका लागि पाँच करोडभन्दा बढी रकम दान गरेका थिए । धनगढीको श्री राष्ट्रिय माध्यमिक विद्यालयले जोशीको सम्मानमा विद्यालयको नाम नै ‘श्री राष्ट्रिय तुलसीराम माध्यमिक विद्यालय’ राखेको छ ।