सामाजिक बन्द भएपछि आन्दोलन भए पनि मूलतः यो नेताहरूको व्यवहारप्रतिको असन्तुष्टि हो । सरकारको जथाभावी र गलत निर्णयहरू तथा सुशासन दिन नसक्नु नै युवाहरूको आक्रोशको कारण हो । सरकार र नेतानिकट मानिसहरू जे गरे पनि हुने स्थिति बनेको छ । उस्तै मुद्दामा एकथरि जेल पुग्छन् । अर्को सत्ताको आडमा सुरक्षित रहन्छन् । भ्रष्टाचारका ठूला काण्ड र सरकारी नियुक्तिको किनबेच सुन्दै र बुझ्दै आएका युवा पुस्तामा आक्रोश थपिँदै गएको हो ।

युवाहरू, हिजो सामाजिक सञ्जालमा लेखेर र बोलेर असन्तुष्टि व्यक्त गर्थे । सामाजिक सञ्जाल बन्द गरिएको घटनाले उनीहरूले आफ्नो मुख थुनिएको महसुस गरे । बोल्नै नपाएपछि सडकमा ओर्लिए । पूर्व-पश्चिम सबैतिर असन्तुष्टि प्रकट भएको छ । यो मुलतः नेताहरूको रवैयाप्रति नै हो । युवाहरूले सामाजिक सञ्जालमार्फत अभिव्यक्ति मात्र दिँदैनन् । उनीहरूले आफ्नो उद्यम व्यवसाय पनि चलाउँछन् । कतिका आमाबुबाले सामाजिक सञ्जालको माध्यमबाट व्यापार गरेर छोरा छोरीलाई कलेज पढाइरहेको स्थिति पनि छ । त्यो आक्रोश पनि थपिएको छ । अर्कोतिर, कसै-कसैले पोलिटिकल ब्याक-अप पनि गरेको हुन सक्छन् ।

सरकारले ‘पब्लिक ओपिनियन’ को विश्लेषण गरेर कुनै पनि निर्णय लिने गर्नुपर्छ । अझै सरकारको चेत खुल्न आवश्यक छ । नेताहरूले पनि बुझ्न जरूरी छ । युवा पुस्ताले परिवर्तन खोजिरहेका छन् । नेतृत्वमा पुस्तानान्तरण खोइ ? एकैथरि मानिसले वर्षौदेखि आलोपालो सरकार चलाइरहेका छन् । बेलैमा त्यसको सम्बोधन जरूरी छ । नेतृत्वमा पुस्तानान्तरण आवश्यक छ । ‘जेन–जी’ आन्दोलन भड्केर गयो भने श्रीलंका र बांग्लादेशको हालत दोहोरिन बेर लाग्दैन । भ्रष्टाचार र अकुत सम्पत्ति छानबिनका लागि अहिलेकै कानुन पर्याप्त छन् । प्रभावमुक्त तरिकाबाट भ्रष्टाचारको छानबिन गरिन पर्छ । तर, मुख्य कुरा पार्टीका नेताहरूले हिम्मत गरेर नेतृत्वको पुस्तानान्तरण गर्न ढिला गर्नु हुँदैन ।

अर्थमन्त्री रामेश्वर खनाल

युवा पुस्ता जसले आफूलाई जेन-जी भनेर चिनाउँछन् उनीहरू आन्दोलन गर्न  सडकमा आउन बाध्य हुनु नै आफैंमा दु:खद् घटना हो । जेन-जी समूह भनेको रचनात्मक र केही गरौँ भन्ने ऊर्जाले भरिएको समूह हो । यसलाई रचनात्मक काममा सरकारले उपयोग गराउन सक्नुपर्ने थियो । तर सरकारले  यी जेनजीलाई सही रूपमा प्रयोग गर्न सकेन । सरकारकै कारण उनीहरू निरास भएर सडकसम्म आइपुगेको देखिन्छ ।

जेन-जी समूह आगो लगाउनेवाला होइनन्, उनीहरूले गोली चलाउन सक्दैनन् । देशमा देखिएको वितृष्णाका कारण यस्तो भएको देखिन्छ । शासन व्यवस्थामा युवाको स्पेस कहीँ पनि छैन । भ्रष्टाचार र सुशासन नदेखेका युवाहरूले गरेको प्रर्दशनलाई सरकारले रचनात्मक बनाउन भूमिका खेल्नुपर्ने थियो । तर यससमा सरकार सफल नभएको देखियो ।

स्पेस छैन भन्ने कुरा जान्ने नयाँ पुस्ताले महसुस  गरेको छ । यो रूपमा विध्वशं शैली उनीहरूको हो भन्ने मलाई लाग्दैन । यसको प्रयोग गलत भएको हुनसक्छ । तर सरकारले नै यसमा पर्याप्त तयार गर्न नसकेको देखिन्छ ।  युवाहरूको माग भने तत्काल सरकारले सम्बोधन गर्नुपर्छ । अहिलको मुभमेन्टको लिडर को हो त्यसको पहिचान तत्काल गरेर सरकारले वार्ता थाल्नुपर्छ ।

विपिन अधिकारी, संविधानविद्

राजनीतिक मुद्दामा पटक-पटक आन्दोलन भयो  । त्यसले राजनीतिक परिवर्तन पनि ल्यायो । विभिन्न खाले स्वतन्त्रता प्राप्त भयो, बहुदल र गणतन्त्रसम्मको उपलब्धि हासिल पनि भयो । तर, परिवर्तनपछि नेतृत्वमा आएकाहरूले आम मानिसको दैनिक जीविकालाई हेरेनन् । आम नागरिकको जीवनस्तरमा परिवर्तन आएन । यो विषयलाई ‘जेन–जी’ पुस्ताले लामो समयदेखि हेर्दै आएका छन् ।

उद्यम, व्यवसाय गरेका मानिसको उसको सीप र क्षमताले जीवनशैली फेरियो । उनका छोराछोरीको जीवन शैली पनि विलासी हुने भयो । त्यसमा ‘जेन–जी’को आपत्ति छैन । नेताका छोराछोरीको जीवनशैली, विलासितामाथि उनीहरूको प्रश्न छ । करदाता नागरिकका सन्तान स-साना कुराका लागि संघर्षरत रहँदा भ्रष्टाचारले असमानता बढाएको छ । अनियमितता र राज्य दोहनका मुलुकको मुख्य समस्या रहेको ‘जेन-जी’ पुस्ताले बुझेका छन् । उनीहरूले आफ्नो आन्दोलनमार्फत त्यसको स्पष्ट सन्देश दिएका छन् ।

अहिले सामाजिक सञ्जालहरू बन्द गरिएको घटनाले उनीहरुलाई ‘ट्रिगर’ गरेको छ । ‘जेन जी’ इन्टरनेटमा हुर्केको पुस्ता हो । विरोध गर्ने, अधिकार माग्नेलाई हिजो रत्नपार्कमा काँडेतार लगाएर छेकिन्थ्यो । अहिले सामाजिक सञ्जाल बन्द गरिनु ‘जेन जी’ का लागि त्यस्तै अवरोध भएको छ । असन्तुष्टि व्यक्त गर्ने ठाउँमा प्रतिबन्ध लगाइएको छ । अहिले आन्दोलनको मौसम होइन । बर्खा, चाडबाडको बेला हो । तर, यतिबेला नै युवाहरूको एउटा तहले सामर्थ्य देखाएका छन् । सरकारले तत्काल सामाजिक सञ्जालमाथिको प्रतिबन्ध हटाएर उनीहरूको भावनालाई सम्बोधन गर्नुपर्छ । यो खुलेपछि उनीहरूले यसलाई एउटा तहको सफलता मान्नेछन् ।

तर, यतिमै यो कुरा रोकिन्न । एकैथरि नेताहरूलाई हेर्दाहेर्दै उनीहरू वाक्क भइसक्यौँ भन्छन् । मसँगको कुराकानीमा पनि भाइ-बहिनीहरूले व्यक्त गर्ने मुख्य असन्तुष्टिमा त्यो प्रकट भइरहन्छ । नेताहरूको पुस्तानान्तरण अवश्यक छ । त्यो भएन भने यो आन्दोनल भूसको आगो जस्तै फैलिरहन्छ । विश्वमा धेरै देशमा भ्रष्टाचारको विरोधमा सुरु भएको आन्दोलनले सत्तालाई फ्याँकेका उदाहरण छन् । त्यही भएर बेलैमा नेताहरूले ‘जेन जी’ को भावना बुझ्न जरूरी छ ।

भ्रष्टचारका विषयमा पनि ठोस कदम चालिनु पर्छ । निश्चित समययता सार्वजनिक ओहोदामा रहेका नेता, कर्मचारी सबैको सम्पत्ति छानबिन गरिनुपर्छ । यस्ता कदमहरूले ‘जेन जी’ को आन्दोलनलाई सम्बोधन गर्न सक्छ । युवाहरूलाई आफ्नो भविष्यको पनि उत्तिकै चिन्ता छ । देशमै उद्यम वा रोजगारी वा लगानी गर्न सकिन्छ भन्ने भावना पनि छ । यो जेनरेसनका लागि रोजगारी, उद्यम र लगानीको अवसरको तयारी गर्न ढिला भैसक्यो । यी सबै कार्यका लागि राजनीतिमा पुस्तानान्तरण नै पहिलो सर्त हो । 

दिपेश घिमिरे, भ्रष्टाचारविरूद्धका अभियन्ता