चीनबाट सामान ल्याउन समुद्रको बाटो भएर कोलकाता बन्दरगाह हुँदै तराईका नाका रोज्ने कि उत्तरतर्फको तातोपानी भन्नेमा व्यापारीहरू दोधारमा
काठमाडौँ — चीनको केरुङतर्फ जोड्ने मितेरी पुलसहितको भौतिक संरचना बगाएपछि रसुवागढी नाका सञ्चालनमा आउन केही समय कुर्नुपर्ने भएको छ । अब चीनसँग स्थलमार्गबाट व्यापारिक कारोवार सञ्चालन गर्न सिन्धुपाल्चोकको तातोपानी एक मात्र विकल्प भएको छ ।
तर बर्सेनि बाढीपहिरोको जोखिममा पर्दै आएको तातोपानी भन्सार नाकाले स्थालमार्गबाट हुने व्यापारिक कारोबार थेग्न सक्ला त भन्ने प्रश्न पनि उब्जिएको छ ।
जीर्ण बन्दै गएको भौतिक संरचना र बाढीपहिरोको जोखिमका कारण तातोपानीमा निर्भर हुने अवस्था नभएको व्यवसायी बताउँछन् । वर्षायाम सुरु भएदेखि तातोपानीतर्फको सडक बेलाबेला बन्द हुँदै आएको छ ।
२०७२ को भूकम्पअघि तातोपानी नाका नै चीनसँगको प्रमुख व्यापारिक नाका थियो । भूकम्पले तातोपानीमा क्षति गरेपछि रसुवागढीमा व्यापारको चाप परेको थियो । तातोपानीबाट पनि व्यापार बिस्तारै सहज हुँदै गएको अवस्थामा रसुवाको नाका बन्द भएको छ ।
तातोपानीले चालु आर्थिक वर्षमा २१ अर्ब राजस्व संकलनको लक्ष्य राखेको छ । तर उक्त लक्ष्य पुग्ने सम्भावना नरहेको भन्सारका अधिकारीहरू बताउँछन् । गत आर्थिक वर्षमा भन्सारले तातोपानीबाट सवा १३ अर्ब राजस्व संकलन गरेको थियो । चीनबाट विद्युतीय गाडी धेरै आउन थालेपछि चालु वर्षका लागि राजस्व लक्ष्य बढाइएको थियो ।
भूकम्पपछि चार वर्ष लगातार बन्द भएको तातोपानीबाट ०७६ देखि मात्र आयात व्यापार सञ्चालन भएको हो । नाका सञ्चालनमा आए पनि चीनले बेलाबेला अनेक बहानामा बन्दको सूचना पठाउने गरेको छ भने अर्कातिर बर्सेनि बाढीले सडक तथा पुलमा क्षति पुर्याउँछ । अरनिको राजमार्गको धुलिखेलदेखि दोलालघाट, बाह्रबिसे हुँदै तातोपानी सीमासम्मको जीर्ण सडक र पुलका कारण आवागमन सहज हुने गरेको छैन । गत वर्ष असोजको बाढीले सीमा नजिकै लिपिङ खोलाको एक पक्की र लार्चास्थित भोटेकोशीको बेलिब्रिज बगाएको थियो । अहिले दुवै स्थानमा बेलिब्रिज राखेर सवारीसाधन सञ्चालन गरिएको छ । ठूलो बाढी आउँदा ती पुल जोगिने निश्चित छैन ।
अरनिको राजमार्गको बाह्रबिसे–सीमा क्षेत्र तातोपानीसम्म २६ किमि सडकका ठाउँ–ठाउँमा वर्षायाममा पहिरो गइरहने समस्या छ । सीमा क्षेत्रको अन्तिम ६ किमि सडक सबैभन्दा बढी जोखिमपूर्ण छ । तातोपानी भन्सार अधिकृत सूर्य काफ्लेका अनुसार चालु आर्थिक वर्षमा सडकमा क्षति पुगेकै कारण ७५ दिन आवागमन बन्द भएको थियो । अरनिको राजमार्गको कोदारीमा सडक भासिएर पछिल्लो एक महिनामा चार पटक आउजाउ बन्द भएको छ । पछिल्लो पटक बिहीबार मात्र सडक भासिँदा यातायात पुनः ठप्प भएको छ । सडक अवरुद्ध भएपछि दर्जनौं कन्टेनर लिपिङमा रोकिएका छन् ।
तातोपानी भन्सार प्रमुख राजेन्द्र चुँडालका अनुसार तातोपानी नाकाको लिपिङ र भोटेकोशीमा जडान गरिएको बेलिब्रिजबाट २८ टनभन्दा बढी सामान बोकेका कन्टेनर आउजाउमा रोक लगाइएको छ । सडक र पुलको अवस्थाले आयात व्यापारको भार थेग्न कठिन हुने उनको भनाइ छ । चीन सरकारले लार्चामा निर्माण गरेको यार्डमा मुस्किलले एक सय कन्टेनर सामान मात्र व्यवस्थापन गर्न सकिने भन्सारले जनाएको छ ।
दसैं नजिकै भएकाले व्यापारीले चीन गएर सामान खरिद गर्न थालिसकेका छन् । तर समुद्रको बाटो भएर कोलकाता बन्दरगाह हुँदै तराईका नाका रोज्ने कि तातोपानी भन्नेमा उनीहरू दोधारमा परेका छन् । तातोपानीबाट १५ देखि २० दिनमा सामान काठमाडौं ल्याउन सकिन्छ । समुद्रको बाटो कोलकाता भएर वीरगन्ज, विराटनगर वा मेचीबाट सामान ल्याउन ४० देखि ४५ दिन लाग्छ । भारतको विशाखापटनम बन्दरगाह प्रयोग गरेर पैठारी गर्नेहरूको सामान भने वीरगन्जको सुक्खा बन्दरगाहमा आउने गरेको छ ।
चीनमा सामान अर्डर गरेर फर्केका व्यवसायी निर्प अधिकारीले तातोपानी नाकामा पनि कति बेला के होला भन्ने त्रास रहेको बताए । ‘पैठारी गर्न सजिलो त तातोपानीबाट हो तर फेरि गत वर्षहरूको जस्तै बाढीपहिरो आयो भने समस्या हुन्छ,’ उनले भने । नेपाल हिमालय सीमापारका पूर्वमहासचिव तथा व्यापारी नवराज तिमिल्सिना समुद्रको बाटो र तातोपानी दुवै प्रयोग हुने बताउँछन् । ‘तातोपानी भरपर्दो नभएकाले केही व्यापारीले कोलकाताबाट पैठारी सुरु गरेका छन्,’ उनले भने ।
