गोरखा — करिब ६ सय घर रहेको लाप्राकको गुप्सीपाखा सुनसान छ । अधिकांश घरमा ताला झुन्डिएको छ । रित्ता घरका पिँढी र आँगन झारपातले ढाकिन थालेको छ । कतिपय घर त झ्यालढोका नै छैन । केहीले भने गुप्सीपाखाको घरलाई आलु थन्क्याउने ठाउँका रूपमा उपयोग गरेका छन् । 

१२ वैशाख २०७२ को भूकम्पपछि गैरआवासीय नेपाली संघ (एनआरएनए) ले ५ सय ७३ घर निर्माण गरेर वैशाख २०७७ मा लाप्राकका बासिन्दालाई हस्तान्तरण गरेको थियो । लाभग्राही सूचीमा छुटेका केही परिवारका लागि थप घर निर्माण गरिएको थियो । एउटा घर निर्माणमा ९ लाख रुपैयाँ खर्च भएको थियो । घर निर्माण भएर लालपुर्जा बुझेका अधिकांश भूकम्प पीडित गुप्सीपाखा सरेका छैनन् । अहिले त्यहाँका ६० घरमा मात्र बसोबास छ । 

घर हस्तान्तरणलगत्तै गुप्सीपाखा सरेकी सुकमाया गुरुङ त्यति सन्तुष्ट छैनन् । ‘साँघुरो घर चार जनाको परिवार बस्न ठिक्क छ, पाहुना आउँदा गाह्रै हुन्छ,’ उनले भनिन्, ‘खेती लगाउन एक घण्टा हिँडेर तल पुरानै बस्तीमा पुग्नुपर्छ । तल बारी मात्रै छ, घर छैन । त्यसैले यहीँ बसेका छौं ।’ खेतीपाती सबै पुरानै बस्तीमा भएकाले धेरै परिवार गुप्सीपाखामा नसरेको उनले बताइन् । 

गहुँ–जौ टिप्न, आलु लगाउन एक घण्टा लगाएर लाप्राककै पुरानो बस्ती आसपास रहेको बारीमा पुग्ने गरेको सुकमायाले सुनाइन् । ‘तलको बस्तीमा बर्खामा बस्न डर छ, यहाँ भए सुरक्षित हुन्छ,’ उनले भनिन्, ‘यहाँ फाट्टफुट्ट मात्र मान्छे बस्दा सुनसानजस्तै छ, कहिले त बोली मिसाउने मान्छे पनि पाइँदैन ।’ 

गुप्सीपाखामा तीन आना क्षेत्रफलमा घर बनाइएको छ । यो ठाउँ पशुपालनका लागि पनि उपयुक्त नरहेको स्थानीय बताउँछन् । बस्तीमा मान्छे नबस्दा घरले स्याहार नपाएको लाप्राकका मारसिं गुरुङ बताउँछन् । ‘चिसो ठाउँ भएकाले नबिग्रिने भएर आलु राख्न मात्र यहाँ आउँछन्, नत्र मान्छे आउने आक्कलझुक्कल हो । यहाँ धेरै चिसो हुन्छ भन्ने बहाना पनि छ,’ उनले भने । 

बस्ती निर्माणसँगै गुप्सीपाखा आसपास स्वास्थ्य चौकी र विद्यालय पनि बनेका छन् । ढल, खानेपानीलगायतका पूर्वाधार विकासका क्रममा छन् । बस्ती निर्माणका लागि करोडौं खर्च भए पनि स्थानीयले गुप्सीपाखाको घरमा बस्न रुचि नदेखाएका हुन् । बस्तीका घर जीविकोपार्जनसँग नजोडिदा नै बस्न नसकेको भूकम्पपीडित बताउँछन् ।

गुप्सीपाखा बस्तीमा ६० परिवार नियमित बसोबास गर्दैर् आएको वडाध्यक्ष किसान गुरुङले बताए । ‘अहिले खेतीपातीको सिजन छ, बर्खामा अब केही परिवार गुप्सीपाखामा थपिन्छन्,’ उनले भने, ‘खेती, वस्तुभाउ तलै भएपछि आउनजान टाढा हुँदा धेरजसो तल (लाप्राक) मै बसेका हुन् ।’