दिपायल — डोटीको दिपायल सिलगढी नगरपालिका–९ र सायल गाउँपालिका–५ को बीचमा पर्छ दल्लेख गाउँ । सायल–६ को यो गाउँको बीचभाग भएर कच्ची सडक बनेको छ । सडकमाथि रहेको दलित समुदायको बस्तीमा १८ घरधुरी छन् । सडकमुन्तिरको हिमालय माध्यमिक विद्यालयमा पाँच सयभन्दा बढी विद्यार्थी अध्ययनरत छन् ।

विद्यालयको तलतिर साउनकाँडा गाउँमा ४० परिवारको बसोबास छ । उनीहरूलाई सधैं पानीको जोहो गर्ने पिरलो छ । 

सडकको छेउमा लेकबाट ल्याएको एउटा सानो धारा छ । धारामा २० मिनेटमा मुस्किलले १० लिटर पानी आउने गरेको स्थानीय बताउँछन् । १० लिटर पानी भर्नका लागि पनि दल्लेखकी भगु दमाईले आउन–जान १ घण्टा हिँड्नुपर्छ । ‘यी दुई गाउँ र विद्यालयका लागि एकमात्र धारा हो । यहीं पानीका लागि ३ देखि ४ घण्टासम्म लाइनमा बस्नुपर्छ । बिहान ४ बजे आउन सके मात्रै छिटो पालो पाइन्छ,’ उनले भनिन्, ‘नेताहरू भोट माग्दा मात्रै कुरा सुने जस्तो गर्छन् । पानीका लागि वडाध्यक्ष र गाउँपालिका अध्यक्षसँग कुरा राख्दा राख्दा थाकिसके ।’ 

स्थानीयले आफ्नै सक्रियतामा खप्तड जाने बाटोमा पर्ने लेकबाट पाइप लगाएर गाउँसम्म ल्याएको एक धारा पानी दुई वटा बस्ती र विद्यालय गरी तीन ठाउँमा बाँड्ने गरेका छन् । साँझ–बिहान दुवै बस्तीमा आलोपालो गर्ने र दिउँसो केही समय विद्यालयको लाइनमा दिने गरेका छन् । परिवारमा एक जनाको दिनभरको काम पानी भर्ने मात्रै हुने गरेको सोही गाउँकी तारा दमाई सुनाउँछिन् । ‘दलित समुदायको बस्तीलाई त गाउँ नै मानेका छैनन् । हामीलाई पानीको धेरै सास्ती छ,’ शुक्रबार धारामै लाइन बसेकी उनले भनिन्, ‘यो पानी खानलाई मात्रै होइन, सरसफाइ र चौपायाका लागि पनि पुर्‍याउनु परेको छ ।’ 

बर्खामा केही सहज भए पनि नजिक अर्को स्रोत नहुँदा हिउँद र गर्मी सिजनमा पानीका जोहो गर्न सास्ती भइरहेको उनीहरू बताउँछन् । हिमालय माविका दल्लेखका प्रधानाध्यापक हेमराज दहालले भने, ‘यस ठाउँमा पानीको धेरै समस्या छ । पानीकै समस्याले विद्यार्थीको पढाइसमेत प्रभावित हुने गरेको छ । हामीले सम्बन्धित निकायमा कुरा राखेका छौं । अब हेरौं के हुन्छ कि ।’