लुम्बिनी — कक्षा ६ मा पढ्ने रिजन जीसी दमाहा, ट्याम्को, ढोलक बजाउन पोख्त छन् । रूपन्देहीको तिलोत्तमा–५ शान्ति नमुना माध्यमिक विद्यालयमा पढ्ने उनले विद्यालयको पढ्दै कमाउँदै कार्यक्रमअन्तर्गत यी बाजा बजाउन सिकेका हुन् । ‘अरूले बाजा बजाएको देख्दा मलाई पनि रुचि लाग्थ्यो,’ उनले भने, ‘अहिले विद्यालयमै सिक्न पाएँ ।’ विद्यालयका कार्यक्रमबाहेक अन्यत्र पनि बाजा बजाउन थालेको उनले बताए ।

सोही विद्यालयमा कक्षा ९ मा पढ्ने सिमन बस्नेत सहनाई बजाउँछन् । ‘सुरुसुरुमा सास फुलेर हैरान हुन्थें,’ उनले भने, ‘अहिले बानी पर्‍यो मजाले बज्छ । अरू साथीले सहनाईमा त्यति रुचि देखाएनन् । मैले सिकेर मुख्य लिडर बन्न पाएँ । रमाइलो लाग्छ, बजाउने काम ।’

कक्षा ९ कै रिता नेपाली, रोशनी कार्की, पारस जीसी र विनोद भट्टराईले दमाहा बजाउँछन् । ‘कुनै समुदायलाई बाजा बजाउने भनेर छुट्याउने जमाना गए । हामीले सिकेको बाजाले हामीलाई चिनाउन थालिसकेको छ,’ रोशनीले भनिन्, ‘परिवारले जे सीप भए पनि सिक्नुपर्छ भनेकाले सिक्यौं ।’ 

नौमती बाजामा रहेको झ्याली भरत अर्यालले र सहनाई कुशमाया उपाध्यायले बजाउँछन् । यही समूहका रन्जित ज्ञवाली रिजनसँगै ट्याम्को बजाउँछन् । सुजन न्यौपाने समूहका ढोलक वादक हुन् । भजनकीर्तनमा रुचि भएकाले मादल र ढोलक बजाउन ध्यान दिएको उनले बताए । 

नौमतीमा सबैभन्दा लामो बाजा कर्नाल हो, जसलाई विवश घर्ती मगरले बजाउँछन् । बाजा बजिरहेको बीचमा बजाइने कर्नाललाई बजाउँदै माथि सार्दा हात गलेर फतक्कै हुने उनले बताए । 

विद्यालयले नेपाली लोकबाजा संरक्षण र सीप सिकाउन विद्यार्थीलाई नौमती बाजा बजाउने तालिम दिएको हो । पहिलो चरणमा १० विद्यार्थीलाई दुई महिना तालिम दिइएको गुरु यमबहादुर परियारले बताए । विद्यालयका सांस्कृतिक संयोजक रन्जित भण्डारीले १ लाख ७० हजार रुपैयाँमा बाजा सेट किनेर सिकाउन थालेको बताए । ‘१५ हजार रुपैयाँ मासिक तलब दिएर प्रशिक्षक राखेका छौं,’ उनले भने, ‘अहिले कक्षा ११ र १२ का विद्यार्थीले सिकिरहेका छन् ।’