च्याउ हेर्न अमेरिकादेखि खुम्बुसम्म- समाचार - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

च्याउ हेर्न अमेरिकादेखि खुम्बुसम्म

खुम्बुमा भेटिए १५६ प्रजातिका च्याउ, ५१२३ मिटरको उचाइमा पनि पाइयो च्याउ
गोविन्द पोखरेल

काठमाडौँ — अमेरिकी नागरिक ७० वर्षीय रिचार्ड सिल्भरले गत जुन १९ देखि जुलाई २ सम्म नेपालको खुम्बु क्षेत्रको भ्रमणमा गरे । उनी पेसाले वकिल हुन् । उनको नेपाल भ्रमण आफ्नो विषयगत बहस, पैरवीका लागि थिएन । खुम्बु क्षेत्रमा उनी च्याउ अवलोकनका लागि गएका थिए ।

सिल्भरसहित ८ जना अमेरिका र एक जना मेक्सिकोबाट च्याउ हेर्नकै लागि भनेर नेपाल आएका थिए । खुम्बु क्षेत्रमा च्याउ पर्यटकको रुपमा गएको अनुभव सुनाउँदै भने, ‘मेरो लागि यो एक्सिपिडिसन विशेष खालको रह्यो । दुई दिनकै अन्तरालमा सयभन्दा बढी प्रजातिका च्याउ देख्न पाइयो ।’

सगरमाथाको खुम्बु क्षेत्रमा जाने धेरैजसो हिमाल हेर्न/चढ्न, उच्च हिमाली भेगको अनुभव बटुल्न, ट्रेकिङ गर्न, चरा अवलोकन, अनुसन्धान प्रयोजनका लागि जान्छन् । खुम्बु क्षेत्र चैत–वैशाखपछि असोज–कात्तिकमा पर्यटकहरू भरिभराउ हुन्छ । मनसुनको बेला प्राय: सुनसान हुन्छ । ‘अफ सिजन’मा पर्यटकहरू जाँदैनन् । तर अफ सिजनमा खुम्बु क्षेत्रमा मात्रै नभएर अन्य हिमाली क्षेत्रमा ‘च्याउ पर्यटन’ प्रवर्द्धन हुन सक्ने सम्भावना देखिएको छ ।

उक्त टोलीमा सहभागी भएका फन्जाई म्यागजिनका प्रधानसम्पादक एवं माइकोलोजिस्ट डा. ब्रिट बर्नयार्डले हिमाली क्षेत्रमा पाइने रुखहरुको विविधताका अलावा च्याउहरुको विविधताले आफूलाई धैरै नै प्रभावित पारेको बताए । कान्तिपुरसँगको फोन कुराकानीमा ब्रिटले भने, ‘हामीले धेरै नै राम्रा राम्रा हिमाली जंगलहरु देख्यौं । उत्तिस, गुराँस प्रजातिका जंगलबाहेक सबैभन्दा विशेष चाहिँ च्याउ प्रजातिको विविधता थियो । धेरै नै च्याउहरू हामीले पायौं । मलाई लाग्छ केही विश्वकै लागि नयाँ प्रजाति पनि हुन सक्छन् ।’

च्याउ पर्यटनको सम्भावनाबारे जानकारी दिँदै देवकोटा र रिचार्ड ।

उनले मनसुनी समयमा धेरै नै च्याउहरु उम्रने भएकाले त्यो समयमा च्याउ पर्यटन प्रवर्द्धन गर्न सकिने बताए । च्याउ विज्ञसमेत रहेका ब्रिटले भने, ‘खुम्बु क्षेत्रमा च्याउको धेरे नै राम्रो बासस्थान छ । विविधता पनि धेरै नै राम्रो लाग्यो ।’

उनीहरुको टोलीको नेतृत्व भने च्याउमा विद्यावारिधी गरेका ग्लोबल इन्स्टिच्युट फर इन्टरडिसिप्लिनरी स्टडिज (जीआईआईएस)का रिसर्च फेलो शिव देवकोटाले गरेका थिए । खुम्बु क्षेत्रमा पाइने च्याउको अध्ययन/अनुसन्धान गर्दै आएका देवकोटाले उक्त टोलीलाई हिमाली क्षेत्रको विविधतासँगै च्याउ प्रजातिको बारेमा धेरै जानकारी गराए ।

काठमाडौंमा सोमबार आयोजित पत्रकार सम्मेलनमा देवकोटाले भने, ‘खुम्बु क्षेत्र अब ट्रेकिङ र हिमाली क्षेत्र हेर्नका लागि मात्रै होइन, च्याउ पर्यटनको रुपमा पनि विकासित गर्न सकिन्छ । अफ सिजनको बेला रिचार्ड जस्ता च्याउका पारखीहरुलाई नेपाल भित्र्याउन सकिन्छ ।’

नेचर बेस्ड टुरिजममा केही देशहरूमा च्याउ हेर्नकै लागि पर्यटक जान्छन् । चीन, ल्याटिन अमेरिकी मुलुकहरु, अमेरिका, जर्मनी, स्पेनमा च्याउ हेर्नकै लागि भनेर पर्यटकहरू जाने गर्छन् ।

३५ सय मिटर उचाइ भेटिएको रामारिया प्रजातिको च्याउ ।

अवलोकनकै क्रममा देवकोटाले खुम्बु क्षेत्रमा च्याउ हेर्नका लागि पर्यटक ल्याउन सकिने सम्भावना देखेपछि विभिन्न टोलीहरुसँग ‘एप्रोच’ गरेका थिए । अमेरिकाको इन्टरनेसनल माउन्टेन ट्रेकिङसँग समन्वय भएपछि उक्त कम्पनीले यी ९ जना च्याउ पर्यटकलाई नेपाल ल्याएको हो ।

देवकोटा भन्छन्, ‘ हामीले के सोच्यौं भने चरा अवलोकनका लागि चरा गाइड चाहिन्छ भने, च्याउ अवलोकनका लागि म विज्ञको रुपमा सहभागी थिएँ ।’

खुम्बुमा भेटिए १५६ प्रजातिका च्याउ

खुम्बु क्षेत्रमा च्याउ पर्यटकको रुपमा गएको उक्त टोलीले १५६ प्रजातिको च्याउ अभिलेख गरेको छ । भेटिएका सबै च्याउ प्रजातिको तस्बिर खिचेर विश्लेषण गर्ने काम भइरहको देवकोटाले बताए । टोलीले खुम्बु क्षेत्रको ट्रेलमा मात्रै ती च्याउ भेट्टाएको थियो । जंगलभित्रै नगएर सडक छेउछाउको ठाउँमा भेटिएको थियो ।

खुम्बु क्षेत्रमा ४ वर्षसम्म च्याउको विविधता र प्रजाति सम्बन्धी अध्ययन गरेका देवकोटाले यो 'एक्सिपिडिसन'को क्रममा यति धेरै च्याउ प्रजाति यसअघि आफूले पनि अभिलेख नगरेको प्रतिक्रिया दिए । ‘म एकदमै खुसी छु । मैले पहिला यति धेरै च्याउ अभिलेख गरेको थिइनँ । तर यसपाली धेरै नै भेटियो । केही नयाँ प्रजाति हुन सक्ने अनुमान छ,’ उनले कान्तिपुरसँग भने । भेटिएका अधिकांश च्याउ प्रजाति रुखमुनि उम्रने(माइको राइजल) प्रकारका छन् । खुला ठाउँमा उम्रने प्रजातिहरु कम भेटिएको उनले जानकारी दिए ।

५ हजार १ सय २३ मिटर उचाइमा भेटिएको ‘पफ बल’ प्रजातिको च्याउ । तस्बिर सौजन्यः थोमस रोल

२५ सय देखि ३५ सय मिटरको उचाइमा च्याउको विविधता धेरै नै भेटिएको उनले जनाए । ‘विशेषगरी एबिस सेपेक्टिबिलिसको जंगल क्षेत्रको सडकमा हामीले धेरै प्रजातिका च्याउहरू भेट्यौं,’ उनले भने ।

यस्तै, टोलीले ट्रिमेला सालमोनिया र एमानिता टुलोसिएना प्रजातिको च्याउ पनि अभिलेख गरेको छ । जसमा सालमोनिया सन् २०१९मा पहिलो पटक चीनमा भेटिएको अभिलेख थियो भने टुलोसिएना सन् २०१९मा भारतमा अभिलेख भएको थियो ।

उक्त टोलीले ५ हजार १ सय २३ मिटर उचाइमा पनि च्याउ प्रजातिको अभिलेख गरेको छ । ‘पफ बल’ प्रजातिको च्याउ उक्त उचाइमा भेटिएको टोलीका सदस्य थोमस रोलले कान्तिपुरलाई जानकारी दिए । उनले च्याउको उपस्थिति वृक्ष रेखा(ट्री-लाइन)भन्दा माथि पाइएको बताए ।

अवलोकन टोलीमा सहभागीहरूले च्याउ संकलन नगर्ने, त्यसको बासस्थानलाई असर नगर्ने र यथास्थानमै अवलोकन गरेर तस्बिर खिचेका थिए ।

नेपालमा पाइने २ हजार १ सय ८२ वटा ढुसीका प्रजातिमध्ये १ हजार २ सय ९१ च्याउ प्रजाति पर्छन् । तीमध्ये १५९ वटा खाना मिल्ने च्याउ छन् भने ७४ वटा औषधीय गुण भएका छन् । एक सय प्रजातिका च्याउहरू विषालु रहेको वनस्पतिविद्हरू बताउँछन् ।

प्रकाशित : असार २१, २०७९ २०:२२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

बारामा उपमहानगरसहित २ पालिकाले अझै ल्याउन सकेनन् बजेट

लक्ष्मी साह

बारा — बाराका १६ वटा पालिकामध्ये २ पालिकाले अझै नीति तथा कार्यक्रम र बजेट ल्याउन सकेका छैनन् । जीतपुरसिमरा उपमहानगरपालिका र पचरौता नगरपालिकाले जनप्रतिनिधिहरुबीच भएको विवादले बजेट ल्याउन नसकेको हो । ती दुवै पालिकामा जनप्रतिनिधिहरुबीच राजनीतिक बहुमत र अल्पमतको खिचातानी चलिरहेको छ ।  

पचारौतामा जनता समाजवादी पार्टीका जनप्रतिनिधिहरु बहुमतमा छन् भने जीतपुरसिमरामा एमालेको बहुमत । असार १० देखि १५ गतेभित्र नीति तथा कार्यक्रमसँगै बजेट पारित गरिसक्नु पर्ने कानुनी प्रावधान छ । बजेट नल्याई आगामी आर्थिक वर्षमा बजेट चलाउन (खर्च) गर्न नपाउने व्यवस्था छ ।

जीतपुरसिमराको २ पटक स्थगित भइसकेको छ भने पचरौताको एक पटक स्थगित भई परिषद् विवाद उच्च अदालत पुगेको छ । असार १५ गते नीति तथा कार्यक्रम ल्याउन समय तोकेको थियो । तर केही वडाध्यक्षहरुले बोर्ड बैठक नै नबसी नीति तथा कार्यक्रम ल्याउन खोजेको भन्दै अदालतमा रिट दायर गरेका थिए । यस पालिकमा एमालेका नगर प्रमुख र उपप्रमुख जितेका छन् ।

अदालतले भने बजेट र नीति तथा कार्यक्रम रोक्न नमिल्ने भन्दै बजेट ल्याउन आदेश गरिइसकेको छ । नगर प्रमुख जलन्धर सिंहकाअनुसार विषयगत समितिहरु खारेज गर्न भन्दै रिट गरिएकोमा सो विपरीत आदेश आएकोले चाँडै परिषद् हुनेछ । ‘प्रमुख प्रशासकीय अधिकृतको अभावले नीति तथा कार्यक्रम तयारीमा समस्या छ, अब चाँडै हुन्छ,’ उनले भने, ‘विषयगत समिति यथावत रहने भनेर अदालतले आदेश दिएको छ, त्यसैले माग दाबी नपुगेपछि परिषद् गर्ने बाटो खुलेको छ ।’

जीतपुरसिमराले नगर परिषद्‌मा गणपुरक सदस्यहरुको उपस्थिति नभएकोले सार्वजनिक सूचना प्रकाशित गरी अनिश्चितकालका लागि नीति तथा कार्यक्रम स्थगित गरेको छ । असार १० र १३ गते परिषद् तोकिएकोमा अझै कहिले हुने भन्ने निश्चित छैन ।

उपमहानगरका प्रमुख प्रशासकीय प्रमुख चेतप्रसाद पोखरेलकाअनुसार राजनीतिक विषयका कारण परिषद्‌मा नीति तथा कार्यक्रम तयारी गरेर राख्दा गणपुरक उपस्थिति नभएकोले स्थगित गरिएको बताए । उनकाअनुसार एमालेका जनप्रतिनिधिहरु उपस्थित नभएकाले परिषद् स्थगित गरिएको हो । यस उपमहानगरमा गठबन्धनको उम्मेदवार प्रमुखमा र एमालेको उपप्रमुखमा जितेका छन् ।


प्रकाशित : असार २१, २०७९ २०:१३
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×