विदेशमा रहेका नेपालीको पनि गणना गरिने- समाचार - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

विदेशमा रहेका नेपालीको पनि गणना गरिने

‘विदेशमा कति नेपाली छन् भन्ने विवरण राज्यसँग छैन, सही विवरण थाहा पाउन जनगणना एउटा अवसर हो’
विदेशमा रहेका नेपालीको संख्या ७० लाख भन्ने गरिए पनि यसको ठोस आधार छैन
कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — केन्द्रीय तथ्यांक विभागले राष्ट्रिय जनगणनामा विदेशमा रहेका नेपालीलाई ‘अनुपस्थित सदस्य’ को रूपमा विस्तृत विवरण संकलन गर्ने भएको छ । जसले गर्दा अब विदेशमा भएका नेपालीको यकिन विवरण खुल्नेछ ।

आउँदो कात्तिक २५ देखि मंसिरको ५ सम्म हुने १२ औं राष्ट्रिय जनगणनामा विदेशमा रहेका नेपालीको विवरण संकलन गर्न लागिएको हो । विदेशमा रहेका नेपालीको यकिन विवरण राज्यसँग छैन । वैदेशिक रोजगार विभागसँग श्रमस्वीकृति लिएर गएका नेपालीको मात्रै संख्या छ । कानुनी जटिलताले श्रम स्वीकृति लिन नपाएका श्रमिक भिजिट भिसा लिएर गन्तव्य देशमा कार्यरत छन्, उनीहरूको यकिन विवरण विभागसँग छैन । करार अवधि समाप्त भई फर्केर नेपालमै श्रम गरिरहेको विवरण पनि विभागसँग छैन, जसले गर्दा सरकारी अधिकारी नै हचुवाका भरमा फरक—फरक विवरण पेस गर्दै आइरहेका छन् ।

‘यसपटक स्वदेश र विदेशमा रहेका परिवारका अनुपस्थित सदस्यको विस्तृत विवरण संकलन गरिनेछ, उनीहरू कुन–कुन देशमा छन् भनेर परिवारलाई सोधिनेछ,’ नेपाल पोलिसी इन्स्टिच्युट (एनपीआई) द्वारा आयोजित बैठकमा उनले भने, ‘यति हुँदा पनि विदेशमा परिवारसहित बस्ने र नेपालमा उक्त परिवारको कुनै पनि सदस्य नरहेको अवस्थामा यो जनगणनामा तथ्यांक लिन छुट्न सक्नेछ ।’

२०६८ को जनगणनामा विदेशमा १९ लाख २१ हजार जना रहेको देखिएको थियो । रेग्मीले जनगणनामा सहभागी हरेक मानिसको गोपनीयताको हकलाई कानुनी रूपमा सुरक्षित गरेको भएकाले ढुक्क भएर विवरण दिन आग्रह गरेका छन् । विभाग एक्लैको प्रयासले जनगणना सम्भव भएकाले राष्ट्रिय योजना आयोगका उपाध्यक्षको संयोजकत्वमा राष्ट्रिय जनगणना निर्देशक समिति बनेको छ । राष्ट्रिय योजना आयोगका उपाध्यक्षको अध्यक्षताम विभिन्न मन्त्रालयका सचिव, तथ्यांक विभागका महानिर्देशक र विश्वविद्यालयका जनसंख्या विभाग सदस्य छन् ।

‘कोभिडपछिको नेपालको विकास र नीति निर्माण अघि बढ्ने भएकाले जनगणनामा कोही पनि नेपाली छुट्नु हुँदैन । वैदेशिक रोजगारीमा गएका श्रमिक र बहिष्करणमा परेकाको तथ्यांक संकलन गर्नुको निकै महत्त्व छ’, थाइल्यान्डमा रहेका एनपीआईका अध्यक्ष खगेन्द्रराज ढकालले भने, ‘स्वदेशमा अनुपस्थित जनसंख्या कहाँ छन् ? उनीहरू के गर्दैछन् भन्ने तथ्यांक अपूर्ण भए हाम्रो विकास योजना अपुरो हुन्छ ।’ एनपीआईमा प्रवासमा रहेका नेपाली मूलका विज्ञ र अनुसन्धानकर्ता संलग्न छन् । उनले विदेशमा रहेका नेपालीलाई जनगणनामा नछुटाउन विदेशमा रहेका संघसंस्थासँग तथ्यांक विभागले समन्वय गर्नुपर्ने बताए ।

आप्रवासी श्रम मामिलामा सक्रिय रहेकी सरु जोशीका अनुसार विदेशमा बस्नेमध्ये ७० प्रतिशत नेपालीलाई नेपालमा के भइरहेको छ भन्ने नै थाहा नभएको अध्ययनहरूमा देखिएको छ । ‘भूकम्प, राजनीतिक पुनःसंरचना र नयाँ संविधान आएपछिको यो पहिलो गणना भएकाले संघीयताको कार्यान्वयनमा धेरै महत्त्वपूर्ण हुन्छ,’ उनले भनिन्, ‘तथ्यांकमा पछि असहमति र विरोध गर्नुभन्दा अहिले गणनाको बेला सबैले आ–आफ्नो स्तरबाट सहयोग गर्न जुट्नुपर्छ ।’

आप्रवासी कामदार समाजका धरम केसीले विदेशमा रहेका नेपालीको संख्या ७० लाख भन्ने गरिए पनि यसको ठोस आधार नरहेको बताए । ‘विज्ञ, सरकारी अधिकारीहरूले विदेशमा ७० लाख छन् भनेर दाबी गर्छन् तर यसको आधार छैन । वैदेशिक रोजगार विभागले एउटै व्यक्तिलाई हरेक दुई वर्षमा गनेर राख्ने गर्छ । एउटै व्यक्तिलाई पटक–पटक गणना भइरहेको छ’, उनले भने, ‘भारतलगायत अन्य देशमा अनौपचारिक तरिकाले गएका श्रमिकको तथ्यांक ल्याउने यो एक अवसर हो ।’

प्रकाशित : कार्तिक १९, २०७८ ०६:३८
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

जहाँ तिहार मनाउन भ्याउँदैनन्

मगर समुदायको बाहुल्यता रहेको यहाँ कामकाज सकेपछि भने झन्डै ५ दिन मंसिरे मेला लाग्छ
हरि गौतम

रुकुम पूर्व — तिहारको यमपञ्चक सुरु भइसके पनि यहाँका घरमा न सेल रोटी पाकेका छन्, न त देउसीभैलोको रमझम नै देखिन्छ । बुधबार कुकुर पूजा पनि गरिएन । यहाँ दिदीबहिनी दाजुभाइकोमा जाँदैनन्, न दाजुभाइ नै आउँछन् । पुथाउत्तरगंगा गाउँपालिकाको मैकोट तिहारका बेला कामकाजमै व्यस्त छ ।

खासमा यहाँ तिहार मनाउने चलन नै छैन । धर्म फरक भएर वा आस्था नभएर नमनाइएको भने होइन । परम्परादेखि नै यहाँका बासिन्दा पर्व मनाइँदैन । अन्य दिनमा जस्तै तिहारमा पनि उनीहरू नियमित कामकाजमा व्यस्त रहन्छन् ।

यस क्षेत्रका सर्वसाधारणको यो समय भनेको कामकाजको हो । बाली भित्र्याउने तथा लगाउने समय हो । बारीको घाँस काट्ने, सुकाउने र सुकेपछि बाँधेर राख्ने काममा सबै व्यस्त हुन्छन् । गहुँ, जौं लगाउने तथा लेक वा जंगलतिर लगिएका बस्तुभाउ बेंसी झार्ने काममा मैकोटी जुटेका छन् । यसो नगरेपछि आफैंले दु:ख पाइने गाउँले बताउँछन् । यसैले हरेक वर्षको यस समय मैकोटीका लागि काम गर्ने विशेष समय हो । कामकाजमा व्यस्त भइने हुनाले यहाँ तिहार मान्ने चलन छैन । पहिल्यैदेखि तिहार मनाउने चलन नभएपछि मैकोटीलाई यस पर्वको रौनक पनि नभएको हो ।

‘हामीले थाहा पाउने बेलादेखि यहाँ तिहार मान्ने चलन छैन,’ स्थानीय भरत बुढा मगरले भने, ‘प्राय: तिहार यही समयमा परेको हुन्छ, हामी पनि यही बेलामा कामकाजमा व्यस्त हुन्छौं ।’ कामकाजका बेला तिहार मनाउनु हुन्न भनेर छाडिएको भन्ने सुनेको उनले बताए । हिमाली गाउँ मैकोटीलाई यतिबेला हिमपातभन्दा पहिल्यैको सबै कामकाज सक्ने चटारो हुने गर्छ । त्यसैले पनि उनीहरू यतिबेला वर्षायाममा जंगल लगिएका बस्तुभाउ घर ल्याउने, हिमपातभर बस्तुभाउलाई खुवाउने घाँस भण्डारण गर्ने र खेतीपातीको काम सक्नमा व्यस्त छन् । ‘हिमपात भएपछि केही गर्न पाइन्न, बसेरै खाने मात्र हुन्छ, त्यसैले यो बेला सबै काममा व्यस्त छौं,’ अर्की स्थानीय रामलीला पुन मगरले भनिन् । सबै एउटै किसिमको काममा जुट्नुपर्ने भएपछि फुर्सद नभएको उनको भनाइ छ । हिउँ परेपछि बस्तुभाउ र आफूलाई खानको जोहो पहिल्यै नगरे दु:ख पाइने भएकाले पनि यो समयमा काम नगरी नहुने उनले बताइन् ।

पूर्वजिल्ला विकास समितिका सदस्य लक्ष्मीप्रसाद पुन मगरले कामकाजमा व्यस्त हुने बेला तिहार मान्ने ध्याउन्नमा कोही नहुने बताए । ‘हामीले त्यही सुन्दै आएका हौं, गाउँमा ठूलो काम उठेका बेला पर्व मान्नुहुन्न भनेर तिहार मनाउन छोडिएको हो रे, हामीलाई पाका–पुरानाले यही सुनाए । हामी पनि हाम्रा पछिकालाई यही सुनाइरहेका छौं’ उनले भने ।

यहाँ मंसिरे मेला भने भव्यसँग मनाइन्छ । कामकाज सकेपछि गाउँमा झन्डै ५ दिन मंसिरे मेला लाग्छ । मेलामा आफन्त भेटघाट, खानपिन, नाचगान र विविध खेलकुद प्रतियोगिता हुने गर्छन् । मेला भर्न टाढा–टाढाबाट पनि आउने गर्छन् । कामकाज सकिएपछि तिहारको सट्टा मेला मान्ने गरिएको कार्यवाहक वडाध्यक्ष मग कामीले बताए । ‘मंसिरे मेला पहिल्यैदेखि लाग्छ । पछिल्ला वर्षमा खेलकुद कार्यक्रम पनि थपिएकाले मेलाको महत्त्व बढेको छ,’ उनले भने । मैकोट आसपासका गाउँकाले पनि तिहार मनाउँदैनन् । यस क्षेत्रमा मगर समुदायको बाहुल्यता छ । मगरले भूम्या पर्व भने जेठदेखि असारसम्म एक महिना मनाउने गर्छन् ।


प्रकाशित : कार्तिक १८, २०७८ २१:४५
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×