गुडिरहेको मोटरसाइकलमै झम्टेर बाघले मार्‍यो- समाचार - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

गुडिरहेको मोटरसाइकलमै झम्टेर बाघले मार्‍यो

राजमार्गमा राति दुई पांग्रे सवारी साधन र पैदल हिड्न रोक
कमल पन्थी

बर्दिया — छोराको मोटरसाइकलमा पछाडि बसेकी एक महिलालाई गुडिरहेकै बेला बाघले झम्टेर लगेर मारेको छ । पूर्वपश्चिम राजमार्गमा पर्ने बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्ज क्षेत्रको अम्रेनी–चिसापानी खण्डमा शुक्रबार बेलुकी भएको घटनामा मृत्यु हुनेमा कैलालीको लम्कीचुहा नगरपालिका–४ कौवापुरकी ५२ वर्षीया नन्दकला थापा रहेको प्रहरीले जनाएको छ ।

सूपप्र १००८ प ६८०१ नम्बरको मोटरसाइकलमा उनी र छोरा सन्तोष कोहलपुर हुँदै घर जाँदै थिए । बेलुकी करिब ९ बजे घुम्ना पुल नजिक घटना भएको निकुञ्जका प्रमुख संरक्षण अधिकृत विष्णु श्रेष्ठले बताए । ‘बाघले आमालाई लगेपछि मोटरसाइकलबाट लडेका सन्तोषले मोबाइलबाट प्रहरीलाई फोन गर्नुभएछ,’ उनले भने, ‘अनि प्रहरीले सेनालाई खबर गरेपछि तत्कालै राति नै खोजतलास गरे पनि फेला पार्न सकिएन ।’ नन्दकलाको शव शनिबार दिउँसो राजमार्गदेखि दक्षिण घना वन रहेको दुई किलोमिटर क्षेत्रभित्र फेला परेको हो ।

राजमार्गमा निकुञ्जको घना वन सुरु हुनुअघि अम्रेनीमा सेनाको चेकपोस्ट छ । वन्यजन्तुलाई बाधा नपुगोस् भन्दै सवारी साधनहरूलाई अम्रेनी–चिसापानीको १४ किलोमिटर क्षेत्रमा स्पीड लिमिट प्रतिघण्टा ४० किमि तोकिएको छ । सेनाले जान संकेत गरेपछि उक्त सडकमा अगाडि बढ्ने सवारीहरूले २३ मिनेटमा निकुञ्ज क्षेत्र पार गर्नुपर्छ । एक्लै पैदल वा मोटरसाइकलमा दिउँसै हिड्दा जोखिम हुने क्षेत्र भएकाले मोटरसाइकलहरूले अरु सवारी पर्खिएर साथै लागेमात्रै उक्त दुरी पार गर्छन् । अमालाई लिएर घर जाँदै गरेका सन्तोष शुक्रबार बेलुकी उक्त सडकमा एक्लै परेका थिए ।

मोटरसाइकलमा सवारलाई बाघले एकै ठाउँमा झम्टेर मारेको दुई दशकको अन्तरालमा यो दोस्रो घटना हो । यसअघि २०५८ मा कैलाली लम्कीको सिनेमाघर शितल चलचित्र मन्दिरका सञ्चालक ५२ वर्षीय छेसाङ लामा पनि यस्तै घटना परेर मारिएका थिए । उनी नेपालगञ्जबाट मोटरसाइकलमा पछाडि बसेर लम्की जाँदै गरेका बेला बाघले आक्रमण गरेको थियो ।

शुक्रबारको घटनापछि अम्रेनी–चिसापानी खण्डमा सेनाले गस्ती बढाएको छ । शनिबार राति ८ बजेदेखि बिहान ६ बजेसम्म उक्त खण्डमा मोटरसाइकल, स्कुटर, साइकल र पैदल यात्रुलाई आउजाउमा रोक लगाइएको छ ।

एकला एक्लै यात्रु देखेर बाघले पुनः आक्रमण गर्न सक्ने सम्भावनालाई मध्यनजर राख्दै अनिश्चितकालका लागि दुई पांग्रे साधन र पैदल यात्रुलाई प्रतिबन्ध लगाइएको प्रमुख संरक्षण अधिकृत श्रेष्ठले बताए । अम्रेनी–चिसापानी सडक खण्ड निकुञ्जको घना वन भएको क्षेत्र हो । उक्त खण्डमा दिउँसै पनि वन्यजन्तु ओहरदोहर गर्छन् ।

सन् २०१८ को गणनाअनुसार बर्दिया निकुञ्ज क्षेत्रका ८७ वटा बाघ छन् । पूर्वपश्चिम राजमार्ग क्षेत्रबाहिर निकुञ्जको मध्यवर्ती र खाता जैविक मार्गमा बाघको आक्रमणबाट गत कात्तिकयता पाँच जनाको मृत्यु भइसकेको छ । मान्छेमाथि आक्रमण गर्न थालेपछि नरभक्षी बाघको खोजी थालिए पनि निकुञ्जले हालसम्म पहिचान गर्न सकेको छैन ।

प्रकाशित : पुस १८, २०७७ २०:१५
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

चाकु बनाउन चटारो

सुशीला तामा‌ङ

काठमाडौँ — चाकुका लागि नेपालमै प्रसिद्ध ठाउँ हो टोखा । माघे संक्रान्ति नजिकिँदै गर्दा टोखाका व्यवसायीहरुलाई अहिले चाकु बनाउने चटारोले छोपेको छ । मकर (माघे) संक्रान्तिमा घिउ, चाकु खाने प्रचलनका साथै जाडोयाममा शरीरलाई न्यानो र ऊर्जा दिने भएकोले यहाँका व्यवसायीहरु मसिंरदेखि माघ महिनासम्म चाकु बनाउन व्यस्त हुन्छन् ।

माघे संक्रान्ति आउनु केही दिनअघि नै बजारमा चाकु पर्‍याप्त मात्रामा पुराउनुपर्ने भएकाले मंसिर लाग्नासाथै बनाउन थालिने चाकु व्यवसायी बुद्ध श्रेष्ठले बताए । कोरोना महामारीका कारण यो वर्ष भने मध्य मंसिरपछि मात्रै चाकु बनाउन थालिएको उनले सुनाए । श्रेष्ठको ‘काशिलाल चाकु पोडक्सन’ ले अहिले दैनिक एक हजार किलो चाकु उत्पादन गरिरहेको छ । अन्य समयमा परिवारकै सदस्यहरुले चाकु बनाउने गरेपनि मसिंरदेखि माघसम्म भने व्यवसायीहरुले कामदार नै राखेर चाकु उत्पादन गर्छन् । उत्पादित चाकु प्रतिकेजी १२० देखि १३० रुपैयाँसम्म बिक्री भइरहेको छ ।

अघिल्लो वर्षको तुलनामा यो वर्ष चाकुको माग घटेकोले उत्पादन घटेको श्रेष्ठले सुनाए । उनले पछिल्लो २५ वर्षदेखि निरन्तर चाकु बनाइरहेका छन् । टोखा नगरसँग सांस्कृतिक, ऐतिहासिक र पम्परागत रुपमा चाकुको सम्बन्ध रहेकोले मौसमी काम भएपनि गर्दै आएको उनले बताए । ‘पूख्र्यौली काम र टोखाको इतिहासलाई जोगाउन हामीले चाकु बनाउँदै आएका छौं,’ उनले भने, ‘मेरो परिवारमा सबै दाजुभाइ यसमा लागेका छौं । यसरी लाग्ने हामी चौथो पुस्ता हो ।’

टोखामा हाल एक दर्जनभन्दा बढी चाकु बनाउने उद्योगहरु छन् । ती उद्योगमा सादा, स्पेसल, खुवा चाकु र सुत्केरीका लागि विशेष चाकुहरु बनाइन्छ । बदाम, किसमिसलगायत राखेर बनाइने स्पेसल तथा सुत्केरीका लागि हुने चाकु अर्डर अनुसार मात्र बनाइने श्रेठले बताए । नेवारी समुदायमा चाकुको सांस्कृतिक तथा धार्मिक महत्व रहिआएपनि हाल काठमाडौंभन्दा बाहिरका जिल्लाहरुमा पनि चाकुको माग बढ्दो रहेको अर्का चाकु व्यवसायी हंसराज श्रेष्ठले सुनाए । उनका अनुसार काभ्रे, सिन्धुपाल्चोक, दोलखा रसुवा, मनाङ लगायतका जिल्लाहरुमा हाल चाकु पठाइन्छ । यो वर्ष भने महामारीले गर्दा उपत्यकाभन्दा बाहिरका जिल्लाहरुमा त्यति माग नआएको उनले सुनाए । अहिले उनको ‘टोखा चाकु प्रोडक्सन उद्योग’ले दैनिक दुईदेखि तीन सय किलोको हारहारीमा मात्र उत्पादन गरिरहेको छ । अहिले चाकु उत्पादन मात्र गरेर वर्षभरी खान पुग्ने स्थिति नरहेको उनको भनाई छ । ‘दुई/तीन महिना चाकु बनाएर त्यही डेड/दुई लाख कमाइन्छ होला’ उनले भने ।

पहिले प्राचिन कालदेखि नै टोखामा उखु खेती हुने भएकोले त्यसैको रसबाट सखर बनाई चाकुको कच्चा पदार्थ बनाइने गरेपनि अहिले त्यो अवस्था नरहेको पुराना चाकु व्यवसायी काशिलाल श्रेष्ठ सुनाउँछन् । झण्डै ८० दशक छुन लागेका उनले टोखा नजिकै देखिने वरपर उखु खेतीको स्मरण गरे । उनका त्यतिखेर उखुको रसलाई माटोको भाडामा पकाएर सखर बनाइन्थ्यो र त्यसपछि चाकु बनाउने काम सुरु हुन्थ्यो । उनले भने,‘त्यतिखेर चाकुको डल्ला बोकेर असनतिर बेच्न गइन्थ्यो । अहिले जस्तो प्लास्टिकमा राखेर आकारप्रकार बनाउने चलन थिएन ।’ अहिले आधुनिक र गुणस्तरिय रुपमा चाकु उत्पादन गर्ने उद्योगहरु टोखामा स्थापना भएकोले उनी खुसी छन् ।

अहिले टोखामा चाकु उत्पादनको लागि तराईका जिल्लाहरुबाट प्रति किलो ६० रुपैयाँदेखि ६५ रुपैयाँसम्म मूल्यमा सखर ल्याइन्छ । सखरलाई डेढ दुई घण्टामा सम्म तामाको भाँडा (फोसी)मा पकाएपछि ५देखि १० मिनेट सेलाउन दिइन्छ । सेलाएपछि नरम बनाउन रातो रङमा परिणत नभएसम्म किलामा राखेर पकाएको सखरलाई रबर जस्तै तन्काइन्छ । त्यसपश्चात् मात्र चाकु बन्ने व्यवसायीहरु बताउँछन् ।

अहिले विभिन्न आकारप्रकारमा प्लाष्टिकमा हाली गुणस्तरिय चिन्हसहित बजारमा जाने ‘टोखा परम्परागत चाकु संरक्षण समाज’ का अध्यक्ष कृष्णबहादुर श्रेष्ठले बताए । अध्यक्ष श्रेष्ठका अनुसार टोखाको चाकुलाई नेपालभित्र मात्र नभएर अन्तर्राष्ट्रिय रुपमा विस्तार गर्न समाजले ‘टोखा ट्र्याडिस्नल कन्जरभेसन सोसाइटी’ नामक ब्राण्ड स्थापना गरेको छ । हाल समाजले चाकुको निर्यात संसारभरी पुराउन र पुख्र्यौली पेसाका रुपमा चाकु उत्पादनलाई निरन्तरता दिँदै आइरहेको परिवारलाई प्रोत्साहन गरेको श्रेष्ठले बताए । नेपाल सरकारको मातहतको खाद्य तथा गुणस्तर विभागको समन्वय तथा निर्देशन अनुसार नै कच्चा पदार्थ, उत्पादन स्थल, मूल्य निर्धारण गरिएको उनको दावी छ ।

अबका पुस्तालाई चाकु उत्पादनको लागि निरन्तरता दिने हो भने उखु खेतीलाई प्रोत्साहन दिनुपर्ने व्यवसायीहरु बताउँछन् । आउँदो पुस्ताले चाकु बनाउन सखर नै नपाउने हो कि भन्ने चिन्ता टोखाका युवामा रहेको स्थानिय आशिष श्रेष्ठ सुनाउँछन् । ‘हामीलाई टोखाको इतिहासलाई जोगाउन मन छ’उनले भने,‘यदि उखु नै उत्पादन भएन भने चाकु बनाउने काम त त्यसै रोकिन्छ ।’

चाकुले जाडो मौसममा शरीरलाई ताप र शक्ति दिनुका साथै सांस्कृतिक तथा धार्मिक रुपमा महत्वपूर्ण रहेको युवा संस्कृतिविद् ओम धौभडेल बताउँछन् । उनका अनुसार बजारमा मिठाईहरु उत्पादन हुनुपूर्व मानिसहरुमा भगवानलाई चाकु दान गर्ने र चिनीका रुपमा शखर र चाकु नै प्रयोग गर्ने प्रचलन थियो । अझैपनि भगवान गणेशलाई चाकुमा बनाइएको तिलको लड्डु र नारायणलाई घिउ र चाकु दान गर्ने चलन रहेको उनले सुनाए । चाकुको महत्व बताउँदै उनी थप्छन्,‘नेवारी समुदायमा य:मरी बनाउँदा चाकु अनिवार्य रहन्छ । माघे संक्रान्तिमा घिउ चाकु खाने प्रचलन हाम्रो पुरानै हो ।’

प्रकाशित : पुस १८, २०७७ १९:४१
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×