‘४५ प्रतिशत सेनिटाइजर गुणस्तरहीन’- समाचार - कान्तिपुर समाचार

‘४५ प्रतिशत सेनिटाइजर गुणस्तरहीन’

विज्ञ भन्छन्– ‘सेनिटाइजर नै चाहिँदैन, साबुनपानीले मिचीमिची हात धोए हुन्छ ।’
गोविन्द पोखरेल

काठमाडौँ — बजारमा पाइने विभिन्न ब्रान्ड र लेबल नै नभएका सेनिटाइजरमध्ये ५५ प्रतिशत मात्रै प्रभावकारी रहेको पाइएको छ । नेपाल विज्ञान तथा प्रविधि प्राज्ञ प्रतिष्ठान (नास्ट) को विज्ञान संकायअन्तर्गत वातावरण अनुसन्धान प्रयोगशालामा काठमाडौं उपत्यकामा पाइने सेनिटाइजरको प्रभावकारिता परीक्षण गर्दा यस्तो नतिजा देखिएको हो ।

‘बजारमा आएका सेनिटाइजरले निश्चित समयभित्र रोगकारक कीटाणु (ब्याक्टेरिया) मार्न वा तिनको वृद्धि रोक्न सक्छ/सक्दैन भनेर जाँच गरेका थियौं,’ नास्टकी वैज्ञानिक डा. टिस्टा प्रसाईं जोशीले भनिन्, ‘संकलित नमुनामध्ये ५५ प्रतिशत मात्रै प्रभावकारी देखिए ।’

बजारबाट सेनिटाइजरका २१ फरक नमुना लिएर नास्टले 'माइक्रोबियल एक्टिभीटी'को परीक्षण गरेको थियो । जसमा नेपालसहित भारत र चीनको उत्पादन पनि समावेश थियो । निम, घिउकुमारी र लसुनलगायत मिसाएर बनाइएको सेनिटाइजरको पनि जाँच गरिएको जोशीले बताइन् । त्यस्ता सेनिटाइजर प्रभावकारी देखिए पनि गन्हाउने तथा लामो समयसम्म हातमै रहिरहने समस्या देखिएको छ । ‘हर्बल प्रोडक्ट प्रभावकारी देखिए पनि ‘मास प्रोडक्सन’ गर्दा ध्यान दिनुपर्छ,’ उनले भनिन्, ‘यसमा उत्पादकहरूले फिजिबिलिटी अध्ययनमा ध्यान दिनुपर्छ ।’ अल्कोहलको मात्रा बढी भएको सेनिटाइजर प्रभावकारी हुने उनले बताइन् ।

विश्व स्वास्थ्य संगठनको मापदण्डअनुसार घरेलु मदिराको प्रयोग गरेर नास्टले आफैं पनि सेनिटाइजर तयार पारेको छ । बजारमा पाइएका नमुनासँगै परीक्षण गर्दा त्यसको प्रभावकारिता राम्रो पाइएको नास्टको भनाइ छ । ‘रोगका कारक सूक्ष्मजीव हटाउन वा मार्न सेनिटाइजर नै नभई नहुने भन्ने होइन । साबुनपानीले मिचीमिची हात धोए पनि हुन्छ,’ उनले भनिन्, ‘जहाँ पानी पाइँदैन त्यहाँ सेनिटाइजर विकल्प हो । तर त्यसको गुणस्तरबारे जानकार हुनैपर्छ ।’

औषधि व्यवस्था विभागले हाल ४० वटा स्वदेशी उद्योगलाई सेनिटाइजर उत्पादन गर्न अनुमति दिएको छ । विभागले स्वदेशमा उत्पादित सेनिटाइजरको गुणस्तरबारे बुझ्न उद्योगहरूमा अनुगमन पनि गरेको विभागका सूचना अधिकारी सन्तोष केसीले बताए । तर कोरोना महाव्याधिसँगै भारतलगायत विभिन्न मुलुकबाट आयातित सेनिटाइजरले स्वदेशी उत्पादनभन्दा धेरै बजार लिएका छन् । तिनको गुणस्तरका सवालमा भने विभाग मौन छ ।

गत वैशाखयता मापदण्ड पूरा नगरी सेनिटाइजर उत्पादन र बिक्री गर्ने तीनवटा उद्योगलाई विभागले कारबाही गरेको छ । सूचना अधिकारी केसीका अनुसार वीरगन्ज र उपत्यकाका दुईवटा उद्योग कारबाहीमा परेका हुन् । केही व्यवसायीले मिथानोल हालेर सेनिटाइजर बनाएको पाइएपछि विभागले कारबाही गरेको थियो । त्यसपछि विभागले अनुगमन गरेको छैन ।

के छ मापदण्ड ?

प्रायः एक सय एमएलको सेनिटाइजरमा ८० एमएल इथानोल र बाँकी २० एमएलमा पानी, हाइड्रोजन पेरोक्साइड र ग्लिसिरोल हुन्छ । हाड्रोजन पेरोक्साइड सेनिटाइजरमा ब्याक्टेरियाको कन्टामिनेसन नहोस् भनेर प्रयोग गरिन्छ भने ग्लिसिरोलले मोस्चराइजरका रूपमा काम गर्छ । यी कम्पाउन्डको प्रयोगलाई अनिवार्य गरिएको छ ।

सेनिटाइजर तयार गरेपछि उद्योगले पुनः यसको गुणस्तर परीक्षण गरेर मात्रै बजारमा लैजान पाइने मापदण्डमा छ । यसमा उपयुक्त लेबल र ढुवानी गर्दार्का मापदण्डलाई पनि अनिवार्य गरिएको छ । सेनिटाइजरमा कुनै पनि किसिमका हानिकारक तथा सूक्ष्म जीवको गतिविधि नदेखिने किसिमको हुनुपर्ने, गन्धमा ख्याल गर्नुपर्ने र यो तरल वा जेल अवस्थामा मात्रै उत्पादन गर्न पाइने नियम छ ।

अब स्वदेशमै उत्पादित सेनिटाइजरले नै माग पूरा गर्ने नेपाल औषधि उत्पादक संघका अध्यक्ष नारायण क्षेत्री बताउँछन् । ‘नेपाली उद्योगहरूले गुणस्तर मेन्टेन गर्ने हो भने अब बाहिरबाट आयात गर्नुपर्ने अवस्था होइन,’ उनले भने, ‘सेनिटाइजर उत्पादनका लागि चाहिने कच्चा पदार्थ पनि स्वदेशमै पुग्ने अवस्था भइसकेको छ ।’

मास्क र ग्लोब्सको छैन अनुगमन

सेनिटाइजरबारे औषधि व्यवस्था विभाग र नास्टसम्मको ध्यानाकर्षण भए पनि कोरोना महाव्याधिले बढाएको मास्क र ग्लोब्सको बिक्री सरकारी निकायको आँखामा परेको छैन । निर्धारित मूल्यभन्दा बढीमा बिक्री भएका मास्क बेलाबेला बरामद गरिए पनि त्यसको गुणस्तरबारे अध्ययन भएको छैन । सेनिटाइजर जसरी नै मास्क र ग्लोब्स पनि संक्रमणबाट सुरक्षित रहने सामग्री छन् ।

गुणस्तर तथा नापतौल विभागका महानिर्देशक विश्वबाबु पुडासैनीले मास्क तथा ग्लोब्सको मापदण्ड तयार गरे पनि यी वस्तुहरू अहिले स्वयंसेवाका रूपमा उत्पादन भइरहेको बताए ।

प्रकाशित : भाद्र १२, २०७७ १०:१०
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

उपहार परेको भन्दै सामाजिक सञ्जालबाट ठगी

ठगिएका दुई महिलाले दिएको उजुरीका आधारमा चितवन प्रहरीले तीन जनालाई पक्राउ गरी मुद्दा दर्ता गरेको छ ।
रमेशकुमार पौडेल

चितवन — उपहार परेको भन्दै विभिन्न व्यक्तिलाई सामाजिक सञ्जालबाट ठगी गर्ने तीन जनालाई चितवन प्रहरीले पक्राउ गरी मुद्दा चलाएको छ । इलाका प्रहरी कार्यालय खैरहनीले साउन २० गते एक शंकास्पद व्यक्तिलाई पक्राउ गरेपछि उनीहरूको ठगी धन्दा बाहिर आएको हो ।

राप्ती नगरपालिका–८ खुरखुरेको एउटा मनी ट्रान्सफरबाट प्रेमबहादुर राना नामका व्यक्तिले शंकास्पद तबरले पटक–पटक ठूलो परिमाणमा रकम निकालेको गोप्य सूचनाका आधारमा प्रहरीले उनलाई नियन्त्रणमा लिएको थियो ।

जिल्ला प्रहरी कार्यालयका प्रहरी नायब उपरीक्षक सूर्य थापाका अनुसार समातिएका व्यक्तिविरुद्ध भरतपुर महानगरपालिका–२० शारदानगर बस्ने आरती राना र मोरङको लेटाङ–९ की विष्णुकुमारी राईका भतिजा नाता पर्ने भरतपुर–११ का केशव पाल्पाली कुमालले जाहेरी दिएका छन् । यी दुई जनाबाट मात्रै उपहार पठाउने बहानामा उक्त गिरोहले ५ लाख २८ हजार ८८५ रुपैयाँ ठगी गरेको डीएसपी थापाले बताए ।

यसरी गर्थे ठगी

प्रहरीका अनुसार यी दुई महिलालाई सामाजिक सञ्जाल ह्वाट्सअप र फेसबुकबाट सम्पर्क गरेर उपहार पठाउने भन्दै पैसा मगाएको खुलेको छ । खुरखुरेमा पक्राउ परेका व्यक्तिबाट राजकुमार थापामगर नामको नागरिकताको प्रतिलिपि, सक्कलै सवारी लाइसेन्स र राजकुमारको फोटो रहेको तर प्रेमबहादुर रानाको नामको नक्कली लाइसेन्सको प्रतिलिपि भेटियो । पक्राउ परेका व्यक्ति प्रेम नभएर राजकुमार थापामगर रहेछन् ।

उनले आरतीलाई ह्वाट्सअपबाट सम्पर्क गरेका थिए । उपहार परेको भनी त्यसबापत विभिन्न प्रक्रिया पूरा गर्न २ लाख ५३ हजार २ सय ४० रुपैयाँ जम्मा गर्न लगाएका थिए । त्यसै गरी विष्णुकुमारीलाई फेसबुकबाट सम्पर्क गरी २ लाख ७५ हजार ६ सय ४५ रुपैयाँ जम्मा गर्न लगाएको खुलेको छ ।

रानाले आफ्नो र सञ्जना पाठकका नाममा मनी ट्रान्सफरमार्फत पैसा जम्मा गर्न लगाउने गरेको प्रहरी अनुसन्धानले देखाएको छ । रानालाई दिल्ली बसेर उनका भाइ सोमराजले सघाउने गर्थे । ‘विदेशीको फोटो राखेर सामाजिक सञ्जालमा नक्कली खाता खोल्ने, विशेष गरी महिलाहरूलाई साथी बनाउने र इटली, अमेरिका, अस्ट्रेलिया, सिंगापुर र फ्रान्सजस्ता देशबाट बोलेको भनी कुराकानी गर्ने र घनिष्ठ हुने गरेको पाइयो,’ डीएसपी थापाले भने ।

त्यसपछि आइफोन, ब्रान्डेड ब्यागहरू, ब्रासलेट र गहना उपहार परेको भन्दै विभिन्न व्यक्तिको नाम र ठेगानामा सामान कुरियर गरेको बिल र फोटो नै पठाएर विश्वास दिलाउने गरेको भेटिएको छ । उनीहरू कुरियरको शुल्क र करबापत भन्दै पाँच सयदेखि आठ सय डलरसम्म माग्ने र मनी ट्रान्सफरमा रकम हाल्न लगाउँथे । त्यसपछि भारतसम्म सामान आएको र अनेक खालका शुल्क लागेको भन्दै नक्कली कुरियर कम्पनीको नाममा इमेल पठाएर फेरि पैसा मग्ने गरेको डीएसपी थापाले बताए ।

उनीहरूले उजुरी परेका दुई महिलाबाहेक अन्यबाट ६ लाख ५७ हजार ९७५ रुपैयाँ ठगेको प्रहरी अनुसन्धानमा खुलेको छ । पक्राउ पर्नेमा तनहुँ, भिमादका ४० वर्षीय राजकुमारसहित चितवन, खैरहनी–१२ सिसहनीका शिवराज पाठक र धादिङ घर भई हेटौंडा–४ बस्ने सत्कार लुइँटेल छन् ।

प्रहरीले यो गिरोहका अन्य ६ जना फरार रहेको बताएको छ । फरार हुनेमा राजकुमारका भाइ सोमराज, धादिङ घर भई काठमाडौं महानगर–१५ चागल बस्ने राजकुमार तामाङ, स्याङ्जा घर भई पाल्पा, रामपुर बस्ने निशाकुसुम भट्टराई, नवलपरासी देवचुली–१२ का लोकप्रसाद भुर्तेल, अर्घाखाँचीका तेजबहादुर केसी र मञ्जु केसी छन् । मनी ट्रान्सफरमा आएको पैसा झिकेर यी व्यक्तिहरूको बैंक खातामा राख्ने गरिएको थियो । पक्राउ परेका व्यक्तिविरुद्ध चितवन जिल्ला अदालतमा मुद्दा दायर भएको डीएसपी थापाले जानकारी दिए ।

प्रकाशित : भाद्र १२, २०७७ १०:०४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×