वाल्मीकि आश्रमको बेवास्ता- समाचार - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

वाल्मीकि आश्रमको बेवास्ता

अयोध्याबारे अनुसन्धान गर्न संघीय सरकार र स्थानीय तहको दौडधुप चले पनि माडीकै एउटा कुनामा रहेको वाल्मीकि आश्रम संरक्षणमा सरकारको ध्यान गएको छैन ।
रमेशकुमार पौडेल

चितवन — जिल्लाको दक्षिणी क्षेत्र माडीमा द्वापर युगको राम जन्मभूमि अयोध्याबारे अनुसन्धान गर्न संघीय सरकार र स्थानीय तहको दौडधुप चलेको छ । तर माडीकै एउटा कुनामा रहेको द्वापर युगकै धार्मिक कथासँग सम्बन्धित वाल्मीकि आश्रमको मन्दिरमा दैनिक पूजा चलाउनै समस्या सुरु भएको छ । ऋषि वाल्मीकिले संस्कृत रामायण रचना गरेको र राम–सीताका छोरा लवकुश जन्मेहुर्केको विश्वास गरिने यो ठाउँको संरक्षण र संवर्द्धनमा सरकारको ध्यान गएको छैन । आश्रम वरपर बस्नेहरूलाई छाक टार्ने पिरलो छ । 


‘ऋण काढेर पूजाका सर्जाम जुटाउँदै आएको छु । १५/२० हजार ऋण पुग्यो । यसरी खै कति दिन चल्ला,’ आश्रमको पुरानो मन्दिर हरिहर मन्दिरका पुजारी रामशरण गिरीले भने । पूजा गर्न आउनेहरूले दिने दानदक्षिणाले नै मन्दिरको खर्च चल्दै आएको थियो । राम नवमीमा भारत र नेपालका भक्तहरूको ठूलो जमघट हुन्थ्यो । तर कोरोनाका कारण दैनिक आउजाउ र धार्मिक भेला ठप्प भयो । मन्दिरको स्रोत सुक्यो । ‘पूजा गर्न र बिहान–बेलुका खानकै समस्या सुरु भएको छ । कोरोना र लकडाउनका कारण भक्तहरू नआएपछि उपाय लागेन,’ पुजारी गिरीले दुःखेसो गरे । नेपाल–भारतको अन्तर्राष्ट्रिय सीमा रेखाकै आडमा चितवन निकुञ्जको जंगलभित्र आश्रम रहेको छ । राजनीतिक सिमानाअनुसार चितवनको माडी नगरपालिका–१ मा यो आश्रम पर्छ । तर यहाँ न माडीबाट जान सकिन्छ, न चितवनकै अरू भूभाग हुँदै सिधै पुग्न सकिन्छ ।

चितवनको नारायणगढ हुँदै दाउन्ने पहाड पार गरेर महेन्द्र राजमार्गको बर्दघाट आएपछि त्यहाँबाट दक्षिण लाग्दा नवलपरासीको धार्मिक क्षेत्र त्रिवेणी पुगिन्छ । त्रिवेणीबाट डुंगामा नारायणी नदी पार गरेर आश्रम जान सकिन्छ । नदी तरेपछि निकुञ्जको जंगल हुँदै पैदल आश्रम जानुपर्ने भएका कारण यो बाटो त्यति चल्तीमा छैन । गाडीमा नदीमाथि बनेको गण्डक ब्यारेजको पुल तरेर भारतीय भूमि हुँदै आश्रम पुग्ने सजिलो बाटो पनि छ । ‘कोरोना कहर बढेपछि भारतबाट जान–आउन सकिन्न । अन्तर्राष्ट्रिय सिमाना पूरै सिल भएको छ,’ पुजारी गिरीले भने, ‘नदी तरेर त्रिवेणी आउन पनि सजिलो छैन । कोरोना सर्छ भनेर डुंगा चलाउन कम भएको छ ।’ आउजाउमा समस्या भएका कारण आश्रम क्षेत्रमा बाहिरबाट कोही पनि नजाने गरेको उनले बताए ।

पहिला आश्रममा भारतीयहरू धेरै आउँथे । भारतीय सरकारी निकायले पनि यो क्षेत्रलाई ऋषि वाल्मीकिको आश्रमका रूपमा स्वीकार गरेको छ । बिहार राज्यका मुख्यमन्त्री र अन्य वरिष्ठ सरकारी अधिकारीहरू पनि पटकपटक आश्रममा आएको पुजारी गिरीले बताए ।

आश्रम वरपर ०२४ सालदेखि बस्दै आएका मगर समुदायका १२ घर छन् । मगरकै चेली बिहे गरेका एक जना गुरुङ पनि सोही ठाउँमा बस्छन् । उनीहरू आश्रम आडको तमसा र सोनाहा नदी तरेर सात किलोमिटर परको भारतीय बजार वाल्मीकि नगरमा किनमेल गर्न र काम खोज्न जाने गर्थे । ‘अहिले भारतीय बजार जान भारतीय सुरक्षा फौजले रोक्छ । त्रिवेणी जान पनि सजिलो छैन,’ आश्रम नजिक बस्ने गरेकी सुनिता रानामगरले भनिन्, ‘काम नपाएपछि गुजारा चलाउनै गाह्रो भयो ।’ सोही ठाउँका दलबहादुर चिडीमगरले नवलपुरको त्रिवेणी गाउँपालिका र चितवनबाट एकपटक राहत आएको बताए । ‘मन्दिरमा अहिले कोही आउँदैन । भक्तहरूलाई धूपध्वजा र प्रसाद बेचेर अलिअलि पैसा जुट्थ्यो । हातपाखुरा बलियो भएकाहरू काम गर्न भारतीय बजारतिर लाग्थे । तर लकडाउनले केही गर्नै सकिएन,’ अर्का बासिन्दा दलबहादुर चिडीमगरले भने ।

मन्दिर र मगर समुदाय बसेको आश्रम क्षेत्रको झन्डै १४ बिघा जग्गा निकुञ्जभित्रै परे पनि निकुञ्जको अधिकार क्षेत्रभन्दा बाहिर राखिएको छ । जंगलैजंगलले घेरिएको ठाउँमा ०२२ सालमा राजा महेन्द्र पुगेपछि पुजारी राखेर पूजा गर्ने चलन सुरु भएको पुजारी गिरीले बताए । पहिलो पुजारी उनैका पिता थिए । सो ठाउँमा पहिलो मन्दिर ०५२ सालमा बनेको हो । त्यसपछि ०५५ सालमा अर्को मन्दिर तयार भएको छ ।

प्रकाशित : श्रावण २५, २०७७ ०९:१०
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

तारे होटलका लगानीकर्ता निराश

अन्तर्राष्ट्रिय हवाई उडान सुरू नभएसम्म होटल खोलेर बिजुली–पानीको पैसा तिर्न र कर्मचारीलाई तलब खुवाउन गाह्रो
सन्जु पौडेल

तिलोत्तमा — सरकारले सञ्चालन अनुमति दिए पनि पाहुना आउने वातावरण नभएपछि रूपन्देहीका विभिन्न तारे होटलका लगानीकर्ता निराश बनेका छन् । बैंकको ठूलो ऋण लगानीमा सञ्चालनमा आएका ती होटलले दैलो खोले पनि पर्यटकविहीन छन् । होटल सञ्चालनमा ल्याए पनि आम्दानी नभएपछि कर्मचारीलाई तलब खुवाउन समस्या हुने भन्दै बन्द गर्न थालेका छन् ।

भैरहवामा अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल निर्माण र लुम्बिनीमा बौद्धमार्गीको आगमन बढेपछि यहाँ एक दर्जन हाराहारीमा तारे होटल सञ्चालनमा छन् ।होटलका ढोका खोलेलगत्तै मुलुकका विभिन्न जिल्लामा कोरोना संक्रमण बढेको थियो । जसले गर्दा धेरै जिल्लामा निषेधाज्ञा र लकडाउनको अवस्था छ । यहाँका होटलमा भारतीय पर्यटक धेरै आउँछन् । अहिले सीमा सिल भएकाले भारतबाट पर्यटक आउन सम्भव छैन । मुलुकमा आर्थिक गतिविधि ठप्प छ । बाहिरी पर्यटकबिना होटल खोलेर अर्थ नरहेकाले बन्द गरेको लुम्बिनीस्थित पाँच तारे होटल पवन प्यालेसका सञ्चालक पवन हलुवाईले बताए । ‘तत्काल होटल चलाउने अवस्था छैन,’ उनले भने, ‘दसैंतिहारपछि पूर्ण रूपमा चलाउन सकिन्छ कि भन्ने आशा छ ।’ अन्तर्राष्ट्रिय हवाई उडान सुरु नभएसम्म होटल खोलेर बिजुली–पानीको पैसा तिर्न र कर्मचारीलाई तलब खुवाउने अवस्था नरहेको उनको भनाइ छ । लुम्बिनी पर्यटकीय स्थल रहेकाले होटल सञ्चालनका लागि पर्यटक आगमन अनिवार्य रहेको हलुवाईको भनाइ छ ।

यहाँका साना होटल आंशिक रूपमा खुलेका छन् । तर, ठूला होटल अझै ‘पर्ख र हेर’ को अवस्थामा रहेको व्यवसायीले बताए । अहिले होटल सञ्चालन गरे/नगरेको एउटै अवस्था भएकाले आएका बेला मात्र पाहुनालाई कोठा उपलब्ध गराउने मनस्थिति बनाएर बसेको मणिग्रामस्थित ड्रिमल्यान्ड गोल्ड रिसोर्टका सञ्चालक तथा होटल एसोसिएसन नेपाल (हान) का केन्द्रीय सदस्य गोपाल रानाको भनाइ छ । ‘बन्दाबन्दी खोलेर सरकारले सकारात्मक सन्देश दिएको छ,’ उनले भने, ‘तर, व्यवसाय सञ्चालनका लागि स्वास्थ्यसँग खेलबाड गर्न भएन ।’ ६० कोठा रहेको रिसोर्टमा दुईवटा कोठामा पाहुना आउनु नगन्य भएको उनले बताए । व्यवसायीलाई आन्तरिक रूपमा सहुलियत दिएर सरकारले पर्यटन प्रवर्द्धनमा सघाउनुपर्ने रानाको भनाइ छ । उक्त चार तारे होटलमा यहाँका आन्तरिक पर्यटक आए पनि खर्च धान्ने सम्भावना छैन ।

सीमा नाका, अन्तर्राष्ट्रिय उडान खुला भएपछि पर्यटक आउने संकेत मिले पनि वर्तमान अवस्थाले पुनः लकडाउन हुन सक्ने देखिएपछि अन्योल बढेको होटल एसोसिएसन नेपाल सिद्धार्थनगरका अध्यक्ष तथा व्यवसायी सीपी श्रेष्ठ बताउँछन् । ‘खोल्नेबित्तिकै कर्मचारीलाई बोलाउनुपर्‍यो, तलब दिनपर्‍यो,’ उनले भने, ‘आम्दानी नै नहुने भएपछि खोलेर अर्थ छैन ।’ आफूले यो समयलाई अवसर मानेर होटल मर्मतसम्भारको काम गरेको भन्दै श्रेष्ठले बैंकको ब्याजले होटल व्यवसायीलाई मानसिक समस्या बढेको गुनासो गरे । बैंकबाट ऋण लिएर सञ्चालित होटललाई २ वर्षसम्मको ब्याज मिनाहा नगरे धेरै होटल धराशायी हुने बोधी रेडसन होटलका सञ्चालक प्रमोद यादवको भनाइ छ । ‘अनुमति पाएको दिनबाट सबै कोठा सेनिटाइज गरी मूल ढोकामा ज्वरो जाँच्ने मेसिन र सेनिटाइजर लिएर बसेका छौं,’ उनले भने, ‘पाहुना आउने वातावरण नै छैन ।’ कहिलेकाहीँ पाहुना आएको खण्डमा उनीहरू बसेको कोठा सेनिटाइज गरेर दुई दिनपछि मात्र अर्को पाहुनालाई दिने गरेको यादवले जानकारी दिए । कोरोनाका कारण सिर्जित तनाव कम गर्न योग अभ्यास सुरु गरेको होटलका प्रबन्धक सुनिल श्रेष्ठले बताए ।

कोरोनाका कारण त्यति धेरै पाहुना नआउने तथा आइहालेमा उनीहरूसँगै कर्मचारी र नजिकका स्थानीयलाई प्रतिरोधात्मक क्षमता बढाउन सहयोग पुगोस् भन्ने उद्देश्यले एकवर्षे निःशुल्क शिविर थालिएको उनले जानकारी दिए । होटलमा कार्यरत २० भन्दा बढी कर्मचारीमध्ये ६ जनालाई काममा फिर्ता बोलाइएको उनले बताए । ‘होटल खुले पनि बुकिङ छैन, गेस्ट आउने परिस्थिति नै छैन,’ उनले भने । पछिल्लो समय होटल सञ्चालनमा आकर्षण बढ्दै गइरहे पनि कोभिड–१९ ले सञ्चालित होटल नै बन्द गर्नुपर्ने अवस्था आएकाले नयाँ लगानी थपिने कल्पना नै गर्न नसकिने व्यवसायीले बताए । रूपन्देहीमा मात्रै साना ठूला गरी १८ सय हाराहारीमा होटल सञ्चालनमा छन् । तिनमा झन्डै ४० अर्ब रुपैयाँ लगानी छ ।

प्रकाशित : श्रावण २५, २०७७ ०९:०९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×