‘दुर्घटना होइन, धराप’

मकर श्रेष्ठ

काठमाडौँ — मुलुकमा पछिल्लो १० वर्षमा भएका दुर्घटनामा २० हजार १ सय २७ जनाले ज्यान गुमाएका छन् । यो अवधिमा भएका १ लाख ७ सय सवारी दुर्घटनामा १ लाख २४ हजार १ सय ८१ जना घाइते भएका छन् । यसमध्ये गम्भीर घाइते हुनेको संख्या नै ४१ हजार ३ सय ५७ छ । दुर्घटनाको मुख्य कारण चालकको लापरबाही भएको प्रहरीले जनाएको छ । 

ZenTravel


‘तथ्यांकहरू हेर्दा यसलाई दुर्घटना मात्र भन्न मिल्दैन,’ मानवशास्त्री एवं त्रिभुवन विश्वविद्यालय मानवशास्त्र विभागका सहप्राध्यापक सुरेश ढकालले भने, ‘यो दुर्घटना होइन, धरापमा पारिएको हो । ३४ जना अट्ने बसमा ७० जना चढाएर दुर्घटना गराउनु भनेको धरापमै पार्नु नभए अरू के हुन्छ ?’

सडक दुर्घटनामा परेकामध्ये ८० प्रतिशतको हातखुट्टा भाँचिने गरेको राष्ट्रिय ट्रमा सेन्टरका हाडजोर्नी डा. विनोद शेरचन बताउँछन् । ‘मोटरसाइकल दुर्घटनामा पर्नेमध्ये धेरैको टाउको, छाती र शरीरका विभिन्न अंग भाँच्चिएको पाइएको छ,’ उनले भने । गम्भीर घाइते भएर एक वर्षसम्म आईसीयू कक्षमा राखेर उपचार गर्नुपर्ने अवस्थाका १० प्रतिशत हुने गरेको उनले जनाए ।

अघिल्लो वर्ष ट्रमा सेन्टर आएका १६ हजार ४ सय ४१ घाइतेमध्ये २२ प्रतिशत सडक दुर्घटनाकै रहेको शेरचनले जानकारी दिए । उनका अनुसार सडक दुर्घटनामा परेका ४० प्रतिशत घाइते दुईपाङ्ग्रे सवारीका हुने गरेका छन् । ‘यस्तो दुर्घटनामा परेका १० प्रतिशत व्यक्ति जीवनभर अपांगतामा पुग्ने गरेका छन् । न्युरो समस्याका साथै हातखुट्टा गुमाउने र आँखाको दृष्टि कम हुने समस्या बढी देखिएको छ ।

पछिल्लो ६ वर्षमा मृत्यु भएका १४ हजारमध्ये पुरुषको संख्या १० हजार ३ सय ९९ छ । पुरुषको मृत्यु भएपछि त्यसले पारिवारिक विचलन ल्याउने गरेको ढकालले बताए । ‘जसले कमाउने हो, ऊ नै नभएपछि त्यो परिवार कस्तो हुन्छ होला ?’
उनले भने ।

गत वर्ष दुर्घटनामा परेर २ हजार ७ सय ८९ जनाको मृत्यु भएकोमा २ हजार जना पुरुष छन् । त्यस्तै ४ सय ६७ महिला, १ सय ६२ बालक र एक सय चार जना बालिका छन् । दुर्घटनामा परी मृत्यु हुनेको संख्या गत वर्ष सबैभन्दा बढी हो । गत वर्ष औसतमा दैनिक ७ जनाले ज्यान गुमाएका छन् । ‘दैनिक यतिका मानिसको ज्यान जाँदा दुर्घटना न्यूनीकरणको प्रयास के भयो ?’ ढकालले भने, ‘यसमा राज्यले ठूलो मूल्य चुकाइरहेको छ । तर दुर्घटना न्यूनिकरणका लागि संस्थागत प्रयास खासै छैन ।’

पछिल्लो पाँच वर्षमा भएका दुर्घटनामध्ये राजमार्गमा मात्र ५२ प्रतिशत भएका छन् । ५३ हजार ६ सय ५९ दुर्घटना भएकोमा २८ हजार ९६ दुर्घटना राजमार्गमा भएका छन् । सहरी सडकमा ३५ प्रतिशत र ग्रामीण सडकमा १२ प्रतिशत दुर्घटना हुने गरेको प्रहरीको तथ्यांक छ ।

मुख्य कारण चालकको लापरबाही
काठमाडौं (कास)– दुर्घटना हुनुमा चालकको लापरबाही पहिलो नम्बरमा छ । गत वर्ष भएका १३ हजार दुर्घटनामा ९ हजार ९ सय १९ मा चालकको लापरबाही पाइएको छ । ‘चालकले ट्राफिक नियम पालना गर्ने हो भने दुर्घटना आधा घट्थ्यो,’ प्रहरी प्रवक्ता विश्वराज पोखरेलले भने, ‘क्षमताभन्दा बढी यात्रु चढाउने चालक नै त हुन् । अनि दुर्घटनाको कारण चालकको लापरबाही नभए कसको हुन्छ ?’

सवारी चालक भने आफ्नो कमजोरी स्विकार्न तयार छैनन् । २० वर्षदेखि सार्वजनिक बस चलाइरहेका दोलखा बोचका धनबहादुर तामाङले भने, ‘सडकमा खाल्डाखुल्डी, यात्रुको गल्ती र मौसमको अवस्थामा कसैले ध्यान दिँदैन । दुर्घटनाको दोष भने चालकलाई मात्रै दिने गरिएको छ ।’ चालकले गर्ने गल्ती सुधार गर्न सरकार र सम्बन्धित यातायात व्यवसायी समितिले चासो दिनुपर्ने उनले बताए ।

गत वर्ष भएका दुर्घटनामध्ये १ सय ९८ मा यात्रुको गल्ती र २७ मा सडकको अवस्थालाई कारण मानिएको प्रहरीको तथ्यांक छ । तीव्र गतिका कारण भएका दुर्घटना २ हजार १ सय ७१ छन् । ‘सवारीसाधन मर्मतसम्भार नगरी चलाउँछन् । ब्रेक फेल भए पनि पुर्‍याउँछु भन्ने जोखिम चालकले लिन्छन्,’ पोखरेलले भने ।

प्रहरीले दुर्घटना गराउने चालकको उमेरबारे पनि विश्लेषण गरेको छ । २५ देखि ४० वर्ष उमेर समूहका चालकले गत वर्ष बढी दुर्घटना गराएको प्रहरीले जनाएको छ । १३ हजार ३ सय ६२ मध्ये ६ हजार चार सय ५७ सवारी दुर्घटनामा १६ देखि २५ वर्ष उमेर समूहका चालक पाइएको छ । २५ देखि ४० वर्ष उमेर समूहका चालकले १० हजार चार सय ६७ र ४० वर्षभन्दा बढी उमेर समूहका चालकले ४ हजार ४ सय ८७ वटा दुर्घटना गराएका छन् ।

दुर्घटनापछि प्रहरीले चलाउने सवारीसम्बन्धी मुद्दा पनि हरेक वर्ष बढ्दै गएका छन् । ०७२ मा एक हजार ७ सय १४ मुद्दा दर्ता भएकोमा ०७३ मा बढेर दुई हजार ४४ पुगेको छ । ०७५ मा दुई हजार एक सय ६७ र ०७५ मा दुई हजार दुई सय ८४ सवारी ज्यान मुद्दा चलाइएको थियो । सवारी अंगभंगको मुद्दा पनि यसरी नै बढेको छ ।

बढी दुर्घटनामा मोटरसाइकल
मोटसाइकल सबैभन्दा बढी दुर्घटनामा पर्ने गरेको प्रहरीको तथ्यांक छ । २२ हजार सवारी दुर्घटनामा मोटरसाइकल मात्रै ८ हजार ५ सय ५४ छन् । ‘लापरबाही किसिमले चलाएकै कारण मोटरसाइकल दुर्घटना बढी हुने गरेको छ,’ प्रहरी प्रवक्ता पोखरेलले भने । मोटरसाइकलपछि जिप र कार दुर्घटना हुने गरेको छ । गतवर्ष कार र जिप दुर्घटनाको संख्या ६ हजार ७९ छ । दुर्घटना हुनेमा बस तेस्रो नम्बरमा पर्छ । प्रहरीका अनुसार गत वर्ष दुई हजार ६ सय बस दुर्घटनामा परेका छन् ।

प्रकाशित : मंसिर १, २०७६ ०७:२५
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

बस्ती रित्याउने त्यो दुर्घटना

सडक दुर्घटना पीडितको सम्झना दिवस
गिरुप्रसाद भण्डारी

प्यूठान — अनुहार मलिन छ । हरपल रसाएझैं देखिन्छन् आँखा । ६१ वर्षीया दीपा अधिकारी रिजाललाई १४ वर्षअघिको दुःखान्तले आज पनि झस्काइरहन्छ । उनी चाहन्छिन्, त्यो घटना दिमागबाट मेटिएर जाओस् । तर अहँ, त्यो त आज पनि उत्तिकै ताजा छ ! उत्तिकै पीडादायी ।

०६१ माघ ८ गते शुक्रबार दाङको देउखुरीबाट बेहुली लिएर प्यूठानको टारीगाउँ फर्केको जन्तीबस गर्जेनीमा दुर्घटनामा परेको थियो । त्यो भयानक दुर्घटनामा परिवारका सबै सदस्य गुमाएकी थिइन्, बुहारी भित्र्याउने प्रतीक्षामा रहेकी बेहुलाकी आमा दीपाले । बुहारी ल्याउन आफूले अन्माएर पठाएको जेठो छोरो लोकराजसहित पति भीमकान्त, कान्छो छोरो माधव, देवर, भान्जा, भतिजालगायत ४१ आफन्तलाई त्यो दुर्घटनाले उनीबाट हठात खोसेको थियो ।

त्यसको एक वर्षपछि दीपाले गाउँको सबै सम्पत्ति बेचेर टारी छोडिन् । दाङको घोराही बजारनजिक एकतले घर किनेर छोरीज्वाइँको रेखदेखमा बस्न थालिन् । १४ वर्ष एक्लै बिताएको घरको एउटा कुनोमा थचक्क बस्दै उनले भनिन्, ‘भित्रभित्रै पोलिरहे पनि बाहिर खाटा बसिसकेको त्यो घाउ अब फेरि नकोट्याऊँ होला बाबु !’ निरन्तरको तनावले उनको रक्तचाप बढेको छ । नियमित औषधि खान्छिन् । रुँदारुँदा दुवै आँखा कमजोर भएका छन् । भर्खरै आँखाको शल्यक्रिया गरेकी छन् । कालो चस्मा लगाएर चिनजान गरेपछि बिस्तारै भनिन्, ‘मेरा लागि मात्र नभएर हाम्रो टारीगाउँकै लागि त्यो कालो दिन थियो ।’

घटनापछि टारीगाउँ पुरुषविहीन भयो । टारीका मात्र २२ महिला विधवा भए । तीमध्ये केहीले दोस्रो विवाह गरे । कति छोराछोरीसहित बसाइँ सरे । दीपाले भनिन्, ‘सिंगो गाउँको खुसी त्यो दिन त्यही एउटा बसभित्र थियो । गर्जेनीमै बिलायो ।’ मृत्यु भएका सबै ४१ जनालाई झिमरुक नदी किनारमा लहरै जलाइएको थियो । सबै मलामीका आँखा नदीजस्तै उर्लिएका थिए । वर्ष दिनपछिको बर्खान्त पनि एकै ठाउँमा सामूहिक रूपमा गरिएको थियो । त्यसलगत्तै दीपाले गाउँ छोडेकी हुन् ।
१४ वर्षअघि प्यूठानको जर्गेनीमा भएको जन्तीबस दुर्घटनामा दुलाहा छोरासहित परिवारका सबै सदस्य गुमाएकी दीपा अधिकारी । तस्बिरः कान्तिपुर

‘१८ वर्षमै जेठो छोरो जन्मेको थियो । बेलैमा जन्मेको छोराले बुढ्यौलीमा सुख देला भनेर एमएसम्म पढायौं । उसैको बिहेमा बज्रपात पर्‍यो,’ दीपा बिस्तारै खुलिन्, ‘ऊ सबैसँग मिल्ने स्वभावको थियो । आफ्नो बिहेमा धेरै जन्ती जानुपर्छ भनेर उसैले धेरै आफन्त बोलाएको थियो । टीकाटालो गरेर पठाएकी थिएँ । बेलुका बुहारीसहित खुसी लिएर फर्केलान् भनेको त सबै कहिल्यै नआउने गरी गए ।’

६० जना जन्ती लिएर गएको बसमा फर्कंदा ५६ जना थिए । तीमध्ये ३३ जनाले घटनास्थलमै ज्यान गुमाए भने पाँच जनाको प्यूठान अस्पतालमा, दुई जनाको बुटवलस्थित अञ्चल अस्पतालमा र एक जनाको भारतको लखनउमा उपचारका क्रममा मृत्यु भएको थियो ।

चालकसमेत १५ जना घाइते भएका थिए । मृत्यु भएकामा टारीगाउँका मात्र २८ जना थिए । दाङका दुई जना र अरू प्यूठानकै पुण्यखोला, विजयनगर र खलंगाका थिए ।
दुर्घटनाको एक वर्षपछि दीपा अधिकारीले छाडेको प्यूठान नगरपालिका–४ स्थित टारीको घर।

घोराही सरेपछि दीपा टारी फर्केकी छैनन् । तर उनको मन टारीबाट अलग्गिएको पनि छैन । ‘यता आएपछि त्यो जमिन, घर, बाहिरी सेरोफेरो त छैन,’ उनले भनिन्, ‘तर, मनभरि सधैँ टारीगाउँ र आफन्तकै मात्र झल्को आइरहन्छ ।’ सपनामा टारीगाउँको सेरोफेरो र आफन्त देख्दा रमाउने उनी झल्यास्स बिउँझिँदा अर्कै संसारमा आइपुगेजस्तो लाग्ने बताउँछिन् । भन्छिन्, ‘ब्युँझँदा मसँग आफन्त र टारीगाउँ केही हँॅदैन । दिनभरि कुनामा बसेर एक्लै रुन्छु । कोसँग पीडा सुनाउनु ? सुनाए पनि अब गुमेका कोही फिर्ता हुने होइनन् ।’
रेडियो, टेलिभिजनलगायत सञ्चारमाध्यममा सवारी दुर्घटनाको समाचार सुन्नेबित्तिकै त्यही माघ ८ को सम्झना आउने गरेको दीपाले बताइन् । ‘मैले समाचारमा सुनेजतिका जन्तीबस दुर्घटनाको गन्ती गरेकी छु । ०६१ माघ ८ यता आठवटा जन्तीबस दुर्घटनामा परे,’ उनले भनिन्, ‘हाम्रो जत्रै ठूलो दुर्घटना अन्त भएको छैन । तर पनि भइरहेकै छन् ।’

बाँचेको जीवन उपहार
दुर्घटनामा गम्भीर घाइते भएर लामो उपचारपछि बाँचेका प्यूठान नगरपालिका, गेजबाङका शिवराज पण्डितले दुर्घटनापछिको जीवनलाई भगवान्को उपहारका रूपमा लिएको बताए । पण्डितको दाहिने खुट्टा, देब्रे हात र बायाँपट्टिका सातवटा करङ भाँचिएका थिए । ‘दुर्घटना सम्झँदा त्यतिका लासको थुप्रोमा कसरी जीवितै रहिएछ भन्ने लाग्छ,’ उनले भने, ‘एकअर्कालाई हेर्दाहेर्दै गुमेका आफन्तको सम्झना आउँछ । बरर आँसु झर्छन् ।’ दुर्घटनामा घाइते भएकाहरू सबै अहिलेसम्म जीवितै रहेको पण्डितले बताए । तीमध्ये पाँच जना गाडी खस्दै गर्दा हामफालेर बाँचेका थिए भने आठ जना बससँगै खोलामा झरेका थिए ।
बस दुर्घटना भएको साँघुरो घुम्ती सडक।

सालोको बिहे भएकाले निकै रमाइलो गर्दै जन्ती गएको पण्डितले सुनाए । उनका अनुसार फर्कंदा चालकले गाडी धेरै छिटो कुदाइरहेका थिए । गीत घन्किरहेको थियो । कोही नाच्दै थिए, कोही गाउँदै । बाहिर सिमसिम पानी परेको थियो । ‘अन्दाजी साँझ सवा ६ बजेको हुँदो हो । गर्जेनीको घुम्तीनेर आइपुगेपछि गाडीमा एक्कासि गड्याङ्ग आवाज आएको थियो । त्यसपछि गाडी पल्टिँदै सीधै खोलामा पुगेको सम्झन्छु,’ उनले भने, ‘अरू कुरा त अस्पतालमै पुगेपछि मात्र थाहा पाएँ ।’ त्यो सडक अझै फराकिलो पारिएको छैन । अझै पनि त्यो बाटो भएर यात्रा गर्दा डर लाग्ने गरेको उनले सुनाए । ‘त्यसबेला ग्राभेल थियो,’ उनले भने, ‘अहिले पनि उस्तै साँघुरो छ । कालोपत्रे मात्रै गरिएको छ ।’

सुझाव बेवास्ता
गर्जेनी दुर्घटनाले सिंगो मुलुकको ध्यानाकर्षण गराएको थियो । तत्कालीन प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवाले शोक वक्तव्य निकालेका थिए । जिल्ला विकास समिति, प्यूठानमा भएको सर्वदलीय बैठकले अधिवक्ता रामेश्वर सुवेदीको संयोजकत्वमा सात सदस्यीय स्वतन्त्र नागरिक छानबिन समिति गठन गरेको थियो । ‘हामीले धेरै दुःख गरेर दुर्घटनाको कारणसहित प्रतिवेदन तयार पारेका थियौं,’ सुवेदीले भने, ‘तर कतैबाट पनि सुझाव कार्यान्वयन भएन । गर्जेनी दुर्घटना भएको १५ वर्ष बित्यो तर अहिले पनि सडक यातायातमा उस्तै लापरबाहीको अवस्था देख्छु ।’ चालकको गाडी चलाउने अनुभव कम भएको, तीव्र गतिमा बस चलाएको, मदिरा सेवन गरेको, साँघुरो सडकका कारण दुर्घटना भएको प्रतिवेदनको निष्कर्ष रहेको उनले बताए ।

प्रकाशित : मंसिर १, २०७६ ०७:१८
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×