यस कारण ढिलो भएको थियो पर्यटन मन्त्रीको उडान

संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयनमन्त्री योगेश भट्टराई टीकापुरबाट राजापुर, गुलरिया र खजुरा हुँदै नेपालगन्ज विमानस्थल पुग्दा जहाज होल्ड गराएको भन्दै यात्रुले हूलहुज्जत प्रयास गरे ।
सुरज कुँवर

काठमाडौँ — कर्णाली छेउमा आयोजित डल्फिन महोत्सवमा प्रमुख अतिथि बनाइएका संस्कृति पर्यटन तथा नागरिक उड्डयनमन्त्री योगेश भट्टराई शनिबार बिहान काठमाडौंबाट धनगढी उत्रिए, बुद्ध एयरको उडानमा । 


दुई जना सुरक्षाकर्मी र एक जना स्वकीय सचिवसहित पुगेका उनी आयोजकले पठाएको टीकापुर नगरपालिकाको गाडीमा चढेर गेटा विमानस्थलबाट महोत्सवस्थल पुगे ।

कार्यक्रम सकेर काठमाडौं फर्कने तय भइसकेको थियो तर टीकापुरबाट धनगढी फर्किएर साँझ साढे ५ बजेको जहाज भेट्न नसकिने भएपछि आयोजकको सल्लाहमा मन्त्रीसहित चार जना नेपालगन्जबाट आउने भए । धनगढीबाट फर्कने चार जनाको टिकट ३ बजे नेपालगन्जस्थित बुद्ध एयरको कार्यालयलाई जानकारी गराएर सारियो ।

धनगढीको तुलनामा नेपालगन्जबाट एक घण्टा अबेरसम्म जहाज पाइने भएकाले मन्त्री भट्टराई पौने ४ बजे कार्यक्रम सकेर नगरपालिकाकै गाडीमा हुइँकिए । पूर्वपश्चिम राजमार्गबाट लामो हुने भएकाले बर्दिया राजापुरभित्रको हुलाकी सडक पछ्याए । राजापुर, गुलरिया र खजुरा हुँदै जब उनी विमानस्थल पुगे, जहाज होल्ड गराएको भन्दै अन्य यात्रुले गालीगलौज गरे, हूलहुज्जत प्रयास गरे ।

यस्तो अवस्था कसरी भयो ? मन्त्रीलाई नेपालगन्ज विमानस्थलबाट जहाजमा उडाउने जिम्मेवारी लिएका नेपालगन्ज विमानस्थल प्रमुख प्रेमनाथ ठाकुर भन्छन्, ‘काठमाडौंबाट आएको जहाज नेपालगन्ज ग्राउन्डमा ५५ मिनेट बस्यो । जसमा जहाजको इन्जिन सट–डाउन गरिएपछि यात्रु ओराल्ने, चढाउने, इन्धन र कार्गो राख्ने आदि समयमा ३५ देखि ४० मिनेट लाग्छ । त्यसबाहेक अतिरिक्त समय १५ मिनेट ढिलाइ भएको हो ।’ यस घटनाबारे नागरिक उड्डयन प्राधिकरणले नेपालगन्ज विमानस्थललाई आइतबार प्रस्टीकरण पठाउन निर्देशन दिएको छ ।

शनिबार नेपालगन्जमा भएको घटनाबारे सामाजिक सञ्जालमा भिडियो सार्वजनिक भएपछि मन्त्री भट्टराईले आफ्नो कारण भएको १५ मिनेट ढिलाइमा क्षमा मागेका छन् ।

ढिलाइ हुनुमा मन्त्रीको स्वकीय सचिव प्रेम गुरागाईं, नेपालगन्ज विमानस्थलका प्रमुख प्रेमनाथ ठाकुर र एयरलाइन्सका स्टेसनका कर्मचारीबीच भएको त्रिपक्षीय ‘कम्युनिकेसन ग्याप’ देखिएको घटनालाई नजिकबाट नियालिरहेका एक अधिकारी भन्छन्, ‘टाइम क्यालकुलेसन गर्न जानेको भए यस्तो हुँदैनथ्यो । मन्त्रीलाई चाकरी गर्ने प्रवृत्तिले यस्तो भएको हो ।’

मन्त्रीको गाडीमा सवार प्रहरीका सई विमल नेपाल र सेनाका जमदार पदमबहादुर मल्ल र स्वकीय सचिव गुरागाईंलाई राजापुरभित्रको हुलाकी बाटोबारे जानकारी थिएन । नेपालगन्ज विमानस्थलका प्रमुख ठाकुरको फोन सम्पर्कमा गुरागाईं टीकापुरदेखि नै थिए । बाटोमा जहाँ पुग्थे, त्यहाँको साइनबोर्ड पढेर ‘यो ठाउँ पुग्यौं’ भन्थे ।

उनले टिपाएको खबर ठाकुरले बुद्ध एयरका कर्मचारीलाई दिँदै आइरहेका थिए । बुद्ध एयरका स्टेसन इञ्चार्ज विनित शाह बिदामा थिए । शाहका सहयोगी रितेश श्रेष्ठलाई ठाकुरले खबर टिपाइरहेका थिए । श्रेष्ठले नै यात्रुलाई बोर्डिङ गराए । ‘यता स्टेसनह्यान्डल गर्ने मान्छे परिपक्व अनुभवी भएनन् । उता हुलाकी बाटो हुँदै मन्त्री केही ढिला आइपुगे,’ यो घटना हेरिरहेको स्रोतले भन्यो, ‘समयको सही व्यवस्थापन गर्न नजान्नु र स–साना उल्झनले घटना भएको देखिन्छ ।’

‘जहाजमा पछिल्लोपटक सरकारलाई सडकबाट आलोचना गर्ने ज्ञानेन्द्र शाही हुनु र सरकारका पर्यटनमन्त्री ढिलो आउनुले यो घटना चर्चामा आयो,’ बुद्ध एयरका एक पाइलटले भने, ‘प्रायः आन्तरिक उडानमा यात्रुहरू कम्तीमा आधा घण्टाको डिलेमा परेकै हुन्छन् । डिले हुनुपर्ने कारण मौसम, प्राविधिक समस्या, भीभीआईपी आवागमनर धावनमार्गमा पशुपन्छीकागतिविधि हुन्छन् ।’

बुद्ध एयरका प्रबन्ध निर्देशक वीरेन्द्रबहादुर बस्नेतले यो घटना हुनुमा नेपालगन्ज विमानस्थल र त्यहाँको विमानस्थलको सुरक्षा युनिट जिम्मेवार रहेको बताए । ‘देशको मन्त्री पनि सवार हुने भएपछि कहिलेकाहीँ केही मिनेट कुर्नुपर्ने व्यावहारिक पक्ष पनि आइलाग्छ,’ शनिबारको घटनाबारे उनले भने, ‘नेपालमा अनटाइम उडानको नियम पालना विरलै हुन्छ ।’

उनले परिस्थितिअनुसार जहाजले यात्रु कुर्नुपर्ने बाध्यता रहेको बताए । ‘इनरुटको मौसम अत्यधिक तीव्र गतिमा खराबी हुँदै छ भने त्यस्तो बेला पाइलटले कुर्न मिल्दैन र कुर्दैन,’ बस्नेतले केही समयअघि सञ्चारमन्त्री गोकुल बाँस्कोटालाई भैरहवा विमानस्थलमा छाडिएको घटना स्मरण गर्दै भने । शनिबार भने नेपालगन्ज काठमाडौंको मौसम सामान्य थियो ।

शनिबार बेलुकीको घटना आइतबार बिहान मात्रै थाहा पाएका बस्नेतले बेलाबेला यस्ता घटना भइरहने बताउँदै भने, ‘हूलहुज्जत गर्ने, कानुन हातमा लिने घटना बेलाबेला हामी भोगिरहेका हुन्छौं, बेलैमा उडान हुने/नहुने विषयमा विभिन्न कारण जोडिएका हुन्छन् । सबै पाइलटको हातमा हुँदैन तर कतिपय यस्ता यात्रु हुन्छन्, जहाजमै आगो लगाइदिन्छु भन्छन् । हाम्रा कर्मचारीले कुटाइ खाएका घटना त सामान्य नै भए ।’

यसैबीच मन्त्रीका स्वकीय सचिव गुरागाईंले आइतबार मन्त्रीमाथि भएको दुर्व्यवहारलाई मण्डले प्रवृत्ति भन्दै विज्ञप्ति जारी गरेका छन् । ‘मण्डले प्रवृत्तिको विरोध र धम्कीले रत्तिभर विचलित नभई लागिरहने प्रतिबद्धता व्यक्त गर्दछौं,’ विज्ञप्तिमा भनिएको छ ।

यसैबीच वायुसेवा सञ्चालक संघले शनिबारको घटनाले ध्यानकर्षण भएको जनाएको छ । उसले उडान र हवाई सुरक्षामा असर परेको जनाउँदै यात्रुलाई अनुशासनका लागि अनुरोध गरेको छ ।

प्रकाशित : भाद्र ३०, २०७६ ०९:०९
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

नेपालको ग्राउन्ड स्टेसन तयार

गोविन्द पोखरेल

काठमाडौँ — अन्तरिक्षमा भू–उपग्रह छाडिएको तीन महिनापछि नेपालको ग्राउन्ड स्टेसन तयार भएको छ । गत बिहीबारदेखि स्टेसन पूर्ण रूपमा सञ्चालनमा आएको नेपाल विज्ञान तथा प्रविधि प्रज्ञा प्रतिष्ठान (नास्ट) ले जनाएको छ । 

नेपाली स्याटेलाइटलाई मोनिटरिङ गरिँदै । तस्बिर : बिजु महर्जन/कान्तिपुर

गत वैशाख ५ मा अमेरिकाको भर्जिनियास्थित नासाको मिड एटलान्टिक स्पेसपोर्ट लन्च प्याडबाट बिहान २ बजेर ३१ मिनेटमा नेपाली स्याट–१ सहित श्रीलंकाको रावना–१ र जापानको उगिसु भू–उपग्रह एकसाथ प्रक्षेपण गरिएको थियो । ती स्याटेलाइट अन्तर्राष्ट्रिय स्पेस स्टेसनमा करिब दुई महिनासम्म परीक्षण गरेर असार २ को अपराह्न ४ बजे अन्तरिक्षमाछाडिएको थियो ।

श्रीलंकाले यस अघिदेखि नै आफ्नै मुलुकबाट तथ्यांक लिन थाले पनि नेपालले भने स्याटेलाइट लन्च भएको तीन महिनापछि बल्ल ग्राउन्ड स्टेसन सञ्चालनमा ल्याएको हो । स्टेसन निर्माणका लागि नास्टले डिकेड इन्टरनेसनलसँग करिब १९ लाखको सम्झौता गरेको थियो । अहिले तथ्यांक संकलन र कमान्ड दिने काम नेपालबाटै हुने थालेको छ ।

नेपाली स्याटेलाइटबाट प्राप्त तथ्यांकहरू स्टेसनबाट गत बिहीबार साँझदेखि लिन थालिएको छ । शुक्रबार बर्डस्–२ र ३ कार्यक्रमअन्तर्गतका स्याटेलाइटहरूसँग सम्पर्क गरिएको स्टेसनका प्रमुख रोशन पाण्डेले बताए । ग्राउन्ड स्टेसन सञ्चालन नहुँदा भू–उपग्रहले पठाउने तथ्यांकहरू नेपालबाट विश्लेषण हुन सकिरहेको थिएन ।

अहिले नास्टले स्याटेलाइटको ‘हाउस किपिङ डाटा’ मात्र लिइरहेको छ । हाउस किपिङ डाटामा स्याटेलाइटको अवस्थाबारे जानकारी लिने काम हुन्छ । यसमा स्याटेलाइटको ब्याट्री भोल्टेज, करेन्ट, तापक्रम, समय र कल साइनलगायतका आधारभूत जानकारीहरू लिने काम हुन्छ । प्रमुख पाण्डेका अनुसार ग्राउन्ड स्टेसनको अवस्था पनि हेर्नुपर्ने भएकाले हाउस किपिङ डाटा लिइएको हो ।

हाउस किपिङ डाटा ‘भिजिबल पास’ का बेला लिने गरिएको छ । ‘भिजिबल पासमा स्याटेलाइटले दिने सिग्नल राम्रो हुन्छ,’ उनले भने, ‘नेपाली आकाशमाथि स्याटेलाइट हुँदा डाटा लिइन्छ ।’ एक दिनमा स्याटेलाइटले ८/९ पटक पृथ्वीलाई परिक्रमा गर्दा भिजिबल पास भने १/२ पटक मात्र हुने उनले बताए । ‘त्यस्तो अवस्थामा तथ्यांक राम्रोसँग लिन सकिन्छ,’ उनले भने । स्याटेलाइटको भिजिबल पास बढीमा ३ मिनेटसम्म हुने भएकाले हतारमा तथ्यांकहरू लिनुपर्ने अवस्था रहेको नास्टले जनाएको छ ।

यस्तै नास्टले हाउस किपिङ डाटा लिए पनि ‘क्याम डाटा’ भने लिएको छैन । स्याटेलाइटको भिजिबल पासको समय कहिले राति पर्ने त कहिले बिहान सबेरै पर्ने भएकाले क्यामेरामार्फत प्राप्त हुन सक्ने तथ्यांक लिन नसकिएको पाण्डेले बताए । उनका अनुसार कार्यालय समय र स्याटेलाइटको भिजिबल पासको समय अर्कै हुँदा केही समस्याहरू आइरहेको छ । स्याटेलाइट अन्य मुलुकको आकाशमाथि जाँदा सिग्नल कमजोर हुने र तथ्यांक लिन गाह्रो हुन्छ । स्याटेलाइट कहाँ कहाँ छ भन्ने मोबाइल एप्सबाट पनि थाहा हुने उनले बताए ।

‘सोमबार बिहान पौने ५ बजे भिजिबल पास छ । त्यसबेला तथ्यांक लिनका लागि अफिसमै जानुपर्छ,’ उनले भने, ‘बिहानै सबेरै अफिस पुग्न सम्भव छैन । भिजिबल पास हुँदा डाटा लिने हो तर, त्यो कार्यालय समयमा देखिएकै छैन ।’ यो काम नयाँ प्रकारको भएर नास्टले सिस्टम निर्माण गरिरहेको उनले बताए । धेरैले नेपाली स्याटेलाइटले नेपाली आकाशबाटै खिचेको तस्बिर हेर्न चाहिरहेका छन् ।

बर्ड्स–३ कार्यक्रमले यसअघि जापानी आकाशबाट लिएको थियो । नास्टले स्याटेलाइटको क्याम डाटा लिने प्रयत्न गरिरहेको छ । ‘क्यामेराको डाटा लिँदा भिजिबल पासका बेला कमान्ड दिएपछि लिइन्छ । ग्राउन्ड स्टेसनबाट कमान्ड दिएपछि स्याटेलाइटले डाटा दिन्छ,’ उनले भने, ‘डाटा रिसिभ गर्न ३ देखि ४ दिन लाग्छ । त्यो डाटालाई तस्बिरमा ल्याउन घटीमा ७ दिन लाग्छ ।’ नास्टले सकभर दसैं अगाडि नै नेपाली स्याटेलाइटले खिचेको तस्बिर सार्वजनिक गर्ने तयारी गरिरहेको जानकारी उनले दिए ।

ग्राउन्ड स्टेसनबाट भीएचएफ (भेरी हाई फ्रिक्वेन्सी) र यूएचएफ (अल्ट्रा हाई फ्रिक्वेन्सी) डाटाहरू संकलन गर्न सकिन्छ । स्टेसनमा रेडियो उपकरण, टीएनसी कन्ट्रोलर र एन्टेना छ । स्याटेलाइट निर्माणकर्ता हरिराम श्रेष्ठका अनुसार तस्बिर लिँदा केही प्राविधिक समस्याहरू पनि आउन सक्छन् । ‘स्याटेलाइटको क्यामेरा बेलाबेला सूर्यतिर पनि फर्किने पनि भएकाले क्याम डाटा लिँदा समस्या हुन सक्छ,’ उनले भने, ‘सूर्यतिर फर्किएका बेला कमान्ड दिँदा सूर्यकोतस्बिर लिने हुनाले यसमा होसियारीपूर्वक कमान्ड दिनुपर्छ ।’

मुलुकको गौरवको विषय बनाइएको नेपाली स्याटको तथ्यांक संकलनका लागि चाहिने ग्राउन्ड स्टेसन निर्माण ढिलाइ हुनुमा केही प्राविधिक त्रुटिहरू देखिएको थियो । नास्टले स्याटेलाइट लन्च हुनु अगावै ग्राउन्ड स्टेसन निर्माणका लागि बोलपत्र आह्वान गरेको थियो ।

स्टेसन सञ्चालनमा ढिलाइ हुनुमा सरकारकै नीतिगत कमजोरी कारण भएको नास्टका एक अधिकारीले बताए । गत चैत १९ मा स्याटेलाइट निर्माण प्रक्रियाको काम थालनी भएको थियो भने त्यसको २१ दिनपछि मात्रै स्टेसन निर्माणको ठेक्का डिकेट इन्टरनेसनललाई दिइएको थियो ।

‘आफ्नै स्याटेलाइटको परियोजना पहिलोपटक गर्न लागिएको भएर पनि उपकरण खरिदमा ढिलाइ भएको हो,’ नास्टका प्रविधि संकाय प्रमुख डा. रवीन्द्र ढकालले भने, ‘उपकरण विभिन्न मुलुकबाट आयात गरिएको छ । सफ्टवेयर इन्स्टल गरे पनि एन्टेना आइपुग्न ढिला हुनुको असर स्टेसन निर्माणमा पर्‍यो ।’

फ्रिक्वेन्सी रिसिभरको लाइसेन्स लिन भएको ढिलाइले पनि उपकरण जडानमा केही समय लागेको उनले बताए । फ्रिक्वेन्सीसँग सम्बन्धित उपकरण जडान गर्नुपूर्व सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्रालयबाट उपकरण सञ्चालनका लागि लाइसेन्स लिने प्रक्रियामा नास्टले ढिलाइ गरेको थियो ।

यस्तै रोटेटर उल्टो परेपछि पनि स्टेसन सञ्चालनमा आउन थप समय लाग्यो । ग्राउन्ड स्टेसन सञ्चालनमा आएपछि नेपालबाटै स्याटेलाइटलाई मोनिटरिङ गर्न सकिन्छ । नानो आकारको नेपाली स्याटेलाइटको आयु बढीमा ३ वर्षको छ ।

प्रकाशित : भाद्र ३०, २०७६ ०९:०९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्