रौतहट — फतुवाविजयपुर–१ शीतलपुरका जोगीन्द्र साह ६८ वर्षका भए । खडेरीले खेत बाँझो हुन थालेपछि जेठको अन्तिम साता उनले बोरिङ (पम्पसेट) जडान गरी रोपाइँ सके । अहिले वरपरका छिमेकीलाई त्यही बोरिङको पानी दिएर सहयोग गरिरहेका छन् । वरपरकाले पनि धमाधम रोपाइँ थालेका छन् । आकाशे पनीको भर पर्दा खेत रोप्न नपाएपछि यस क्षेत्रमा किसानले अहिले खेत–खेतमा बोरिङ जडान गर्न थालेका छन् ।

बुढयौली उमेरमा यस्तो खडेरीको पहिलो पटक सामना गरेको उनले सुनाए । ‘बर्सेनि जेठको अन्तिम र असारको पहिलो साता रोपाइँ सकिन्थ्यो । तर यस पटक फिटिक्कै पानी परेन,’ उनले भने,‘पचास हजार खर्चेर बोरिङ जडान गरेँ । अहिले छिमेकीको खेतमा पानी दिएर सहयोग गरिरहेको छु ।’ उनको दुई बिगाहा खेत छ । उनको खेतको धान हरियो हुँदै गएको छ । तर वरपरका कैयौँ छिमेकीको खेत भने बाँझै छ । बोरिङ नभएकाहरुले पैसा तिर्दै पानी किनेर रोपाइँ गरिरहेका छन् । उनीजस्तै धेरै किसानको पीडा सहने अवस्थाको छैन । वर्षभरि खानुपर्ने खेत बाँझै छ । टुलुटुलु आकाशमा हेरेर बस्नुको विकल्प नभएका किसानको अवस्था नाजुक छ ।  

तराई–मधेश यतिबेला खडेरीको मारमा छ । खेतमा रोपेको धान पनि बिस्तारै सुक्न थालिसक्यो । जमिनमा धाँजा फाटेको छ । सरकारले नै विपद् संकटग्रस्त घोषणा गरेको छ । अवस्था अध्ययन गर्न भन्दै प्राविधिक टोली पनि परिचालन गरेको छ । टोलीले हेर्ने मात्र हो भन्दै किसान आक्रोशित छन् । बोरिङ र बागमती सिँचाइको माध्यमबाट अहिलेसम्म रौतहटमा ६० प्रतिशतभन्दा बढी रोपाइँ भएको कृषि ज्ञान केन्द्र गौरका प्रमुख सुरेन्द्रप्रसाद कुर्मीले जानकारी दिए । ‘खेती भनेको आकाशे पानीमा गरिनु पर्छ । अहिले खडेरीका कारण धमाधम किसानहरु बोरिङको मद्दत लिइरहेका छन्,’ उनले भने,‘जतिसुकै बोरिङको पानीले धान रोपाइँ गरेपनि आकाशको पानी चाहिन्छ नै । नत्र भए धानको फसल निकै कम हुन्छ ।’ प्रमुख कुर्मीले असार १५ देखि साउन १५ सम्म रोपाइँ हुन सकेन भने त्यो धानको फसल निकै कम हुने सुनाए । 

कृषि ज्ञान केन्द्रका अनुसार जिल्लाको १८ पालिकामध्ये फतुवाविजयपुर, ईशनाथ, परोहा, बौधीमाई, राजपुर, मौलापुर नगरपालिकाहरु आकाशे पानीको भरमा खेती गर्दै आएका छन् । बाँकीको नगरपालिकामा बागमती सिँचाइ, लालबकैयाको पानीले किसानले खेत रोपाइँ गरेका छन् ।  कृषि ज्ञानकेन्द्रले जिल्लाका १० वटा नागरपालिकामा भूमिगत सिँचाइका लागि साउन १२ गते बोरिङ जडान गर्न सूचना आहृवान गरेको छ । यसले खडेरीबाट किसानले तत्कालै राहत पाउने प्रमुख कुर्मीले बताए । जिल्लाको मौलापुर, ईशनाथ नगरपालिकाका अधिकांश किसानको खेत बाँझै छ । पानी नपरेपछि खेत बाँझै छाडेको ईशनाथको बन्जराहाका किसान रामप्रवेश यादवले बताए । ‘दश कठ्ठा खेत त्यतिकै छाडेको छु,’ उनले भने,‘पानी पर्दैन । खेतमा पानी लगाउने कुनै उपाय पनि छैन । अब पानी परे रोपाइँ गरौँला नभए यतिकै बाँझो छाडिदिन्छु ।’