पाल्पा — पाल्पाको पूर्वखोला गाउँपालिका–२ जल्पा ददराका कमलराज खनालको खेतमा असार दोस्रो साता रोपेको धानका बोट हरियो हुनुको सट्टा पहेँलो भएका छन् । आफ्नो १० रोपनी क्षेत्रफलमा लगाएको धान पूरै पँहेलो देखिएको उनले बताए । 

अर्काको खेत लिएर कृषिकर्म गर्दै आएकी जल्पा बरमुकी खेमकुमारी आलेको  खेतमा पनि यस्तै समस्या देखिएको छ । पूर्वखोला क्षेत्रमा धानका बोटमा काँढादार खपटे किरा फैलिएर पातमा सेतो धर्सा र धब्बा देखिने समस्या आएको छ ।

पूर्वखोलाको लाबेदेखि खैरेनी, मन्दिडाँडा, पुल, आठबिसे र विर्ता नजिकको क्षेत्रसम्मका खेतको धानमा यो किराको प्रकोप देखिएको स्थानीयले बताए । ‘टाढाबाट घुन जस्तो देखिने हातमा लिएर मिच्दा घोच्ने खालको किरा लागेको छ । यसपटक धानमा कहिले नदेखेको समस्या आइलागेको छ,’  पूर्वखोला गाउँपालिका–३ रिङनेरहकी किसान प्रतिक्षा न्यौपानेले भनिन् । धान रोपेको २० देखि २५ दिनमा हरियो हुनुपर्ने खेत पँहेलो देखिएको उनले बताइन् । असार अन्तिम सातातिर रोपेको धानमा संक्रमण नदेखिए पनि त्यसअघि रोपेको अधिकांश खेतमा धान पँहेलै भएको पूर्वखोला गाउँपालिकाका सहायक कृषि प्राविधिक शीरबहादुर बुढाले बताए । 

हरियो हुने समयमा खेत पँहेलै भएपछि यस क्षेत्रका किसानले यो किरा नियन्त्रणका लागि स्थानीय सरकार गुहारेका थिए । स्थानीयले धानका बोटमा सेतो धर्सा र सेतो धब्बा देखिएपछि पूर्वखोला गाउँपालिकाका कृषि प्राविधिकलाई जानकारी गराएका हुन् । खेतमै पुगेर अवलोकन गर्दा उस्तै प्रकृतिको समस्या जतासुकै देखिएको सहायक कृषि प्राविधिक बुढाले बताए । धानमा देखिएको बयस्क खपटे किरा निलो–कालो रङको काँडादार पखेटा भएको हुने र यसले नोक्सान पुर्‍याएको पातमा सेता धर्सा र धब्बा देखिने गरेको उनले बताए । 

आर्थिक वर्षको सुरुआतमा भएकाले पालिकाले किरा नियन्त्रणका लागि विषादी खरिद गरेर वितरण गर्न नसकेको उनले बताए । खेत अवलोकन गरेपछि किसानलाई छर्कने तरिका र विषादी सिफारिस गरिएको उनले बताए । कतिपय किसान आफैंले किटनाशक औषधि ल्याएर खेतमा प्रयोग गरिरहेको उनले बताए । 
चैतमा रोपेको धानमासमेत देखिएको यो किराले धेरै आक्रमण गरेकाले पूरै खेतको रङ सेतो देखिएको स्थानीय किसान बताउँछन् । 

राष्ट्रिय कृषि आधुनिकीकरण परियोजना कार्यान्वयन इकाई पाल्पाका प्रमुख सन्तोष चौधरीले यो रोग नभई वातावरण अनुकुल भएपछि किरा फैलने बताए । ‘यो नियमित देखिने किरा होइन,’ उनले भने, ‘हुर्कने वातावरण मिल्नासाथ देखिने गर्छ ।’ यसले पातको हरियो भाग पुरै खाने भएकाले पँहेलै बनाउने उनले बताए । व्यापक भएपछि बिरुवाले खाना बनाउन सक्दैन । किटनासक विषादी छर्ने हो भने पुनः मुना आउने उनले बताए । यसलाई नियन्त्रणमा लिन सकियो भने उत्पादनमा खासै असर नगर्ने प्रमुख चौधरीले बताए । 

पालिकाबाट किरा नियन्त्रणका लागि प्राविधिक सल्लाहबाहेक अन्य सहयोग नपाएपछि स्थानीयले पाल्पा क्षेत्र नम्बर १ का प्रतिनिधिसभा सदस्य सन्दीप रानालाई पनि गुहारेका थिए । ‘गाउँपालिकाले बजेट छैन भने पछि प्रतिनिधिसभा सदस्य रानासित गुनासो गर्दा किटनासक औषधि १ हजार ७ सय मिलिलिटर र स्प्रे तथा मास्क उपलब्ध गराउनुभयो,’ स्थानीय किसान मेघराज न्यौपानेले भने । सांसद रानाले पालिकाका कृषि प्राविधिक र रामपुरबाटसमेत कृषिविज्ञलाई लगेर किसानका खेतमा देखिएको समस्या समाधानको प्रयास गरेको बताए ।