अर्घाखाँची — सन्धिखर्क नगरपालिका–७ खाँचीकोटका युवा कृषक मधु केसीले व्यवसायीक कृषि उद्यम गर्न थालेको डेढ दशकभन्दा बढी भयो । उनले पहिला गाइभैसीको गोबरमल र युरिया खेतबारीमा राखेर अन्न, तरकारी उत्पादन गर्थे ।

पछिल्लो समय उनले रासायनिक मल प्रयोग गर्दैनन् । गड्यौला मल बनाएर तरकारी खेती र अन्नबालीमा राख्छन् । ‘गड्यौला मल तरकारी खेतीमा राख्न थालेपछि उत्पादन झण्डै दोब्बर भयो,’ केसीले भने, ‘गोबर भन्दा गड्यौला मलले उत्पादन राम्रो हुन्छ । अन्नबाली, फलफुलका बोटमा पनि यही मल राखेका छौं ।’ 

१५ रोपनी भन्दा बढी खेतमा तरकारी खेती छ । प्लाष्टिक टनेलमा बाह्रै महिना तरकारी उत्पादन हुन्छ । ‘गोबर मल राख्दा चार/पाँच किलो फल्ने गोलभेडा, गड्यौला मलले सात किलोसम्म फल्यो । विरुवा हर्लक्क हुने, फल राम्रो दिने र स्वस्थ्य हुनेगर्छ ।’   

उनको गोठमा सात वटा दुहुना गाई छन् । दैनिक ५० लिटरभन्दा बढी दूध बिक्री हुन्छ । गाइको गोबर मललाई उनले गड्यौला मल बनाउँछन् । बाह्रै महिना बेमौसमी तरकारी खेती टनेलभित्र र बाहिर खेतमा उब्जनी भएको छ । ‘गड्यौला मलले उत्पादन बढी दिएपछि आम्दानी पनि बढ्यो,’ उनले भने, ‘तरकारी, अन्नबाली, दूधलगायतका वस्तु बिक्रीबाट वर्षमा १५ लाख रुपैयाँ बढी कारोबार भएको छ ।’ केसीले गड्यौला मल बिक्री पनि गर्छन् । गतवर्ष ६० क्विन्टल मल बिक्री भयो । प्रतिकिलो ३० रुपैयाँमा बिक्री हुन्छ । बजारमा कौसी खेती गर्ने र  अन्न तरकारी, फलफुलका विरुवामा राख्न पनि किसानले घरमै आएर किन्ने गरेको उनले बताए ।

गड्यौला मलको माग धेरै भएको उनले बताए । विगतका वर्षमा सन्धिखर्क नगरपालिकाले उनले उत्पादन गरेको गड्यौला मल किनेर कृषकलाई निःशुल्क वितरण गर्दै आएको थियो ।

अर्घाका बावुराम पाण्डेले पनि दुई वर्षदेखि तरकारी खेतीमा गड्यौला मल राख्दै आएका छन् । १६ वर्षदेखि तरकारी खेती गर्दै आएका उनले सिधैं गोठेमल भन्दा गड्यौला मल प्र्रयोग गर्दा तरकारी दोब्बर जस्तै उत्पादन भएको बताए । 

६० रोपनी खेतबारीमा तरकारी खेती गर्दै आएका उनले उत्पादन बढेपछि आर्थिक कारोबार पनि बढेको बताए । उनकी श्रीमती रिनाले गोठेमल र रासायनिक मलको राम्रो विकल्प गड्यौला मल भएको बताइन् । उनको खेतमा अहिले काक्रा, बन्दगोभी, ब्रोकाउली, लौका, घिरौला फलेको छ । 

केसी र पाण्डेलाई गड्यौला मल बनाउन राष्ट्रिय कृषि आधुनिकीकरण कार्यक्रमले प्राविधिक सहयोग हो । कार्यक्रमले अहिले गड्यौला मल बनाउने मेसिन उपलब्ध गराएको छ । कार्यक्रमका वरिष्ठ कृषि अधिकृत विष्णुबहादुर मग्रातीले थोरै जग्गामा बढी उत्पादन लिन यो मल राम्रो हुने बताए । 

धारापानी गाउँका भेषबहादुर नेपालीले पनि गड्यौला मल राखेर तरकारी खेती गर्छन् । गड्यौला मलले माटोलाई पनि स्वस्थ्य राख्ने भएकाले बाली पनि स्वस्थ हुने कृषि ज्ञान केन्द्र प्रमुख बुद्धिराज घिमिरेले बताए । ‘यो प्राकृतिक मल हो,’ उनले भने, ‘गड्यौला मलले माटोमा एसिडिटी हुन दिँदैन । माटो दीर्घ रुपमा स्वस्थ्य रहन्छ ।’