पर्वत — गरिब तथा जेहेन्दार विद्यार्थीलाई बाख्रा प्रदान गर्दै आएको यहाँको एक विद्यालयका विद्यार्थीहरूले वनमा पाइने निउरो बेचेर आर्थिक आम्दानी गरेका छन् । मोदी गाउँपालिका–४ क्याङस्थित कर्बाकेली आधारभूत विद्यालयका विद्यार्थीहरूले वनमा खेर गइरहेको निउरो टिपेर बजारमा बिक्री गरेका हुन् ।

‘पढ्दै कमाउँदै कार्यक्रम’ अन्तर्गत स्थानीय विषयको प्रयोगात्मक कक्षा अन्तर्गत विद्यार्थीहरूलाई कृषि उत्पादन र त्यसको बजारीकरणका बारेमा व्यवहारिक ज्ञान दिने गरिएको छ । 

विद्यार्थीहरूको समूहले सृजनशील बाल क्लब पनि गठन गरेका छन् । क्लबमा आबद्ध विद्यार्थीहरूले नै विद्यालयमा बनाइएको प्लास्टिकको टनेल र खाली जमिनमा मौसमी तथा बेमौसमी खेती गर्छन् । उनीहरूले वनमा पाइने निउरो, लप्सी, टुसाहरू सङ्कलन गरी बिक्री गर्दै आएका छन् । 

विद्यार्थीहरूले टमाटर, प्याज, घिरौँला, मुला, बन्दा, काउली, साग लगायतका तरकारीहरू पनि लगाउँदै आएका छन् । ‘हामीले वनबाट ल्याएको निउरो गाउँको घरघरमा डुलाउँदै बेच्यौं । विद्यालयको टनेलमा लगाएको टमाटर पनि केही दिन अघि बेच्यौं’, सृजनशील बाल क्लबकी अध्यक्ष निसमा सेपुर्जाले भनिन्, ‘तीस हजार रुपैयाँ आम्दानी भएको थियो । विद्यालयका सबै विद्यार्थीहरूका लागि टाई, बेल्ट र आइडी कार्ड खरिद गर्‍यौं ।’ 

गाउँमा हुने हरेक मेला महोत्सवमा विद्यालयले तयार पारेको कृषि उत्पादनहरू बिक्रीका लागि पुर्‍याउने गरिएको उनले बताइन् । ‘हामीले बनाएको लप्सी/मुलाको अचार, गुन्द्रक लगायतका परिकारहरु धेरै जनाले रुचाउनु हुन्छ । बिक्री पनि राम्रो हुने गरेको छ,’ उनले भनिन् ।

विद्यार्थीहरूलाई पढ्दै कमाउँदै कार्यक्रममा व्यवहारिक शिक्षा दिँदै आएको प्रधानाध्यापक दिपेन्द्र चापागाई बताउँछन् । उनले विद्यालयमा विद्यार्थी टिकाइ राख्न दाताहरूको सहयोगमा आम्दानीमूलक गतिविधिहरू गर्दै आएको बताए । 

विद्यालयमा कक्षा १ देखि नै स्थानीय पाठ्यक्रम पढाउने गरिएको छ । गाउँको मौलिकता, परम्परा र कृषिलाई पाठ्यक्रममा समेटिएको उनी बताउँछन् । ‘जनजाति समुदायको बाहुल्यता रहेको गाउँ हो । यहाँको मुख्य आम्दानी भनेकै कृषि र पशुपालन नै हो’, उनले भने, ‘गरिब तथा जेहेन्दार दुई जना विद्यार्थीलाई गत वर्षदेखि बाख्रा दिन सुरु गरेका छौं । सामान्य घर खर्चका लागि विद्यार्थीले विद्यालय छाड्नुपर्ने बाध्यतालाई यस अभियानले थोरै भए पनि रोक्ने विश्वास लिएका छौं ।’

सदरमुकाम कुश्मादेखि टाढा रहेको यस विद्यालयले गाउँलेको पेसा र गाउँको माटो सुहाउँदो कृषिलाई विद्यार्थीको दैनिकीसँग जोडेको छ । विद्यालय समयमा साना कक्षा देखि ठूला कक्षाका विद्यार्थीहरू विद्यालय पोसाकमा नै खेतबारीमा काम गरिरहेका भेटिन्छन् । 

विद्यार्थीहरू कृषि कर्ममा होमिन पाउँदा उत्साहित छन् । कक्षा ८ मा अध्ययनरत छत्रा लिविया फगामीले गत वर्ष बाख्रा प्राप्त गरेकी थिइन् । बाख्रा पाएपछि घरपरिवार पनि खुसी भएको उनले सुनाइन् । ‘आमाबुवा पनि धेरै खुसी हुनुभयो । राम्ररी पढ्नुपर्छ है, छोरी भन्नुभयो’, उनले भनिन्, अहिले बाख्रा ठूलो भइसकेको छ । अब धेरै बाख्रा बनाएर बेच्ने हो ।’

बाख्रा अभियान एकदमै राम्रो भएको अभिभावकहरू बताउँछन् । उनीहरू आर्थिक स्थितिमा थोरै भए पनि सुधार आउनेमा आसावादी छन् । ‘विद्यालयले विद्यार्थीको लागि किताबी ज्ञान मात्र नभएर उनीहरूका अभिभावकको आर्थिक स्थितिमा सघाउने काम पनि गरेको छ,’ अभिभावक उमा तिलीजाले भनिन् ।