पाल्पा — सुर्तीजन्य पदार्थ नियन्त्रण तथा नियमन गर्न बनाइएको कानुन प्रभावकारी कार्यान्वयन गर्न पूर्वखोला गाउँपालिकालाई सरोकारवालाले सुझाव दिएका छन् । गाउँपालिकाले राखेको बहुपक्षीय अन्तक्रियामा सहभागीले ऐन प्रभावकारी कार्यान्वयनका लागि ११ बुँदे प्रतिबद्धता समेत जनाए ।

सहभागीले टोल, वडास्तरीय अन्तरक्रिया गर्ने, नियमन र अनुगमनलाई ध्यान दिने, निषेधित क्षेत्र घोषणा गर्ने, प्रचारप्रसारलाई जोड दिनुपर्ने सुझावसमेत दिएका छन् । टोल, वडास्तरीय र गाउँपालिकास्तरीय अन्तरक्रिया गर्दै सुर्तीजन्य पदार्थ सेवन गर्न प्रतिबन्ध लगाउने क्षेत्र तोकिनुपर्ने सहभागीको सुझाव छ ।

गाउँपालिकाका जनप्रतिनिधि, स्वास्थ्यविज्ञ, राजनीतिक दलका प्रतिनिधि, नागरिक समाजका अगुवा, शिक्षक, व्यापारी, सञ्चारकर्मी तथा विद्यार्थीको सहभागितामा भएको प्रतिबद्धतामा सुर्तीजन्य पदार्थ बिक्री वितरण कानुनमा व्यवस्था भए बमोजिम अनुमति पत्र प्राप्त पसलबाट मात्रै बिक्री वितरण गर्ने उल्लेख छ । शैक्षिक संस्थाहरुको सय मिटर दुरीसम्म अनुमति पत्र नदिइने, बिक्री वितरण र प्रयोगमा पनि रोक लगाउने, १८ वर्ष उमेर नपुगेका र गर्भवती महिलालाई सुर्तीजन्य पदार्थ बिक्री वितरण नगर्ने र नगराउने प्रतिबद्धता जनाएका छन् । 

खिल्ली चुरोट, विद्युतीय चुरो बिक्रीमा पूर्ण प्रतिबन्ध लगाउने, विद्यार्थीलाई सुर्तीजन्य पदार्थको हानीबारे जनचेतना अभिवृद्धि गर्न स्थानीय पाठ्यसामग्रीमा यो विषय समावेश गर्ने, सबै सरकारी निकाय, स्कुल, कलेज, स्वास्थ्य संस्था, वडा कार्यालयहरु धार्मिकस्थल, खेल मैदान क्षेत्रलाई निषेधित क्षेत्र घोषणा गर्ने प्रतिबद्धता जनाएको पूर्वखोला गाउँपालिका स्वास्थ्य शाखा प्रमुख मोहन ढकालले बताए । 

कानुन विपरीतका सुर्तीजन्य पदार्थ जफतगरी नष्ट गर्ने, पालिकास्तरमा सुर्तीजन्य पदार्थ नियन्त्रण सम्बन्धी कमिटी गठन गर्दै फोकल पर्सन तोक्ने र बजेट विनियोजन गर्ने प्रतिबद्धता जनाएका छन् । सञ्जिवनी हेल्थ मिडिया प्रालिको सहजीकरणमा भएको कार्यक्रममा गाउँपालिका क्षेत्रभित्र कुनै पनि सुर्तीजन्य पदार्थको उद्योग खोल्न र सञ्चालन गर्न नदिने, विज्ञापन र प्रायोजनमा कुनै पनि कार्यक्रम गर्न नदिने प्रतिबद्धता जनाएका छन् । 

पूर्वखोला गाउँपालिकाले सुर्तीजन्य पदार्थ नियन्त्रण तथा नियमन गर्न छुट्टै ऐन बनाएको र कार्यान्वयनका लागि बहुपक्षीय अन्तरक्रियाबाट प्रतिबद्धता जनाइएको गाउँपालिका अध्यक्ष नुनबहादुर थापाले बताए । सुर्तीजन्य पदार्थ मानव स्वास्थ्यका लागि हानिकारक भएकाले यसको प्रयोगलाई नियन्त्रण गर्न गाउँपालिकाले सुर्तीजन्य पदार्थ (नियन्त्रण तथा नियमन) सम्बन्धी ऐन–२०८१ जारी गरेकाले कार्यान्वयनका लागि प्रतिबद्धताले सहयोग पुग्ने गाउँपालिका अध्यक्ष थापाले बताए । ‘ऐन जारी भयो तर कार्यान्वयनको चरणमा पुगिएको थिएन,’ उनले भने, ‘त्यसैका लागि सबै वडाबाट सहभागी गराएर छलफल तथा अन्तरक्रिया र प्रतिबद्धता जनाइएको हो ।’

स्थानीय सरकार सञ्चालन ऐन २०७४ को दफा ११ को उपदफा ४(ख) १३ ले प्रदान गरेको अधिकार बमोजिम सोही ऐनको दफा १०२ ले दिएको अधिकार प्रयोग गरी गाउँपालिका ऐन २०८१ पुस २६ गते  बनाएको हो । गाउँसभाबाट पारित ऐन पूर्वखोला गाउँपालिकाको स्थानीय राजपत्रमा प्रकाशित भइसकेको गाउँपालिका उपाध्यक्ष भागिरथी भट्टराईले बताइन् । स्वास्थ्य मन्त्रालयका वरिष्ठ स्वास्थ्य शिक्षा प्रशासक तथा सूचना अधिकारी डा. भक्तबहादुर केसीले पूर्वखोला गाउँपालिकाले बनाएको ऐनमा संघीय सरकारले बनाएको ऐन भन्दा केही परिमार्जित व्यवस्था पाइएको बताए । ऐनमा सुर्तीजन्य पदार्थमा चुरोट बिडी सिगार तमाखु, सुल्फा, कक्कड, कच्चा सुर्ती, खैनी, गुट्खासँगै हिटेड टोबाको, ईसिगरेट, भेप्स, हुक्का, सिसा समेतलाई समेटेको उनले बताए ।

कुनै पनि सुर्तीजन्य पदार्थको बट्टा र्यापर्स, प्याकेट तथा पार्सलको प्याकेजिङ र लेबलको बाहिरी कुल भागमध्ये कम्तीमा ९० प्रतित भागमा संघीय कानुनले तोके बमोजिमको चेतावनीमूलक सन्देश र सुर्तीजन्य पदार्थको सेवनबाट भएको घातक असर सम्बन्धी रंगीन चित्र प्रष्ट रुपमा बुझ्ने र देख्ने गरी नेपाली भाषामा छापिएको र अंकित गरिएको हुनुपर्ने ऐनमा उल्लेख छ ।

गाउँपालिकाले बनाएको कानुनमा सार्वजनिक तथा निषेधित स्थलमा अटेर गरी सुर्तीजन्य पदार्थको सेवन गरेमा ५०० रुपैयाँ जरिवाना असुल गर्ने उल्लेख छ । सार्वजनिक स्थलबाट बाहिर निकाल्ने सम्मका सजाय ऐनमा छ । अटेरी गर्ने व्यक्ति, कर्मचारी रहेका विभागीय कारबाही समेत गर्ने, विज्ञापन तथा प्रायोजन गरेको भेटिएमा २५ देखि ५० हजार रुपैयाँसम्म जरिवाना लिने विषयले सचेत गराउने माथागढी गाउँपालिका अध्यक्ष यमबहादुर चिदीले बताए । 

पूर्वखोला गाउँपालिकाका प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत सुन्दरप्रसाद श्रेष्ठले गाउँपालिका सभाबाट पास भएको ऐन राजपत्रमा प्रकाशित भएपछि कार्यान्वयनको चरणमा आएको बताए । ‘निर्देशिका बनाउन पनि सबै पक्षको प्रतिबद्धता आवश्यक छ,’ उनले भने, ‘यसका लागि सबै पक्षबाट साथ सहयोग हुनेछ भन्ने विश्वास छ । किन भने जनस्वास्थ्यसँग जोडिएको कुरा भएकाले कार्यान्वयन गर्नु सबैको दायित्त्व पनि हो ।’

सुर्तीजन्य पदार्थ सेवनको कारणले लाग्ने रोगहरुको प्रकोप बढी रहेको अवस्थालाई नियन्त्रण गर्नका लागि यो ऐन प्रभावकारी कार्यान्वयन हुनुपर्ने जिल्ला प्रशासन कार्यालय पाल्पाका नायब सुब्बा सुकुनराज विकले बताए । पछिल्लो समयमा नसर्ने रोगहरु (क्यान्सर, मुटु, मिर्गौला, मधुमेह) को प्रकोप बढ्दै जानुको कारण पनि सुर्तीजन्य पदार्थ भएको प्रमाणित भएको उनले बताए । नियन्त्रण गर्नुको विकल्प नभएकाले ऐन बनाएर यसको नियन्त्रण तथा नियमन गर्नु राम्रो भएको रम्भा गाउँपालिका–५, का वडाध्यक्ष खुमकान्त बस्यालले बताए । 

ऐनको सहज कार्यान्वयनका लागि निर्देशिका बनाएर काम अघि बढाउने हो भने अन्य पालिकालाई पनि सिकाइ हुने उनले बताए । सुर्तीजन्य पदार्थ नियन्त्रण तथा नियमनका अभियन्ता एक्सन नेपालका प्रमुख आनन्दबहादुर चन्दले नसर्ने रोगबाट बिरामी हुनेको संख्या बढ्दै गएको र सुर्तीजन्य पदार्थ सेवनबाट हुने मानवीय क्षति र मुत्यु रोक्न स्थानीय तहको पहल प्रशंसनीय भएको बताए ।