पाल्पा — मातृ शिशु मृत्युदर कम गर्न लुम्बिनी प्रदेशका पाल्पा, बाँके र अर्घाखाँची जिल्लामा मोबाइलमार्फत पारिवारिक स्वास्थ्य विवरण तयार गर्ने अभियान बुधबारदेखि सुरु भएको छ । अभियानको लुम्बिनी प्रदेशका स्वास्थ्यमन्त्री खेमबहादुर सारुले पाल्पाबाट शुभारम्भ गरे । 

मन्त्री सारुले जटिल अवस्थाका गर्भावस्था (गर्भदेखि सुत्केरी भएको ४२ दिनसम्म), दुई वर्ष मुनिका बालबालिकाहरुको समयमै पहिचान गरी स्वास्थ्य तथा पोषण अवस्थामा सुधार ल्याउन यो कार्यक्रम सुरु गरिएको बताए । प्रदेशका तीन जिल्लाको मातृ तथा बालमृत्युदर अत्यन्तै कमजोर भएकाले परिवार स्वास्थ्य विवरण तयार गर्न लागिएको उनले बताए । २० वर्ष भन्दा कम उमेरमा विवाह गर्ने गर्नेको संख्या उच्च रहेको हुँदा पनि किशोरकिशोरीलाई लक्षित कार्यक्रमसमेत संचालन गरिएको उनले बताए । 

महिला, बालबालिका तथा किशोरीको स्वास्थ्य तथा पोषण सुधार विशेष अनुदान कार्यक्रम संचालन मार्गनिर्देशन अनुसार महिला, बालबालिका, किशोरकिशोरीको स्वास्थ्य सुधार्ने अभियानसमेत संचालन गरिनेछ । विवरण तयार गर्न पाल्पामा ६५ हजार, अर्घाखाँचीका ४८ हजार र बँकेका ९४ हजार घरधुरीमा स्वास्थ्यकर्मी पुग्नेछन् । 

महिला बालबालिका तथा किशोरी स्वास्थ्य तथा पोषण अवस्थामा लुम्बिनी प्रदेश देशकै सबैभन्दा कमजोर प्रदेश रहेको विभिन्न समयका सर्वेक्षण तथा अध्ययनले देखाएको छ । कमजोर स्वास्थ्य सुचकांक भएको बाँके, अर्घाखाँची र पाल्पाका गर्भवती महिलादेखि बच्चा जन्मेको २ वर्षसम्म नियमित निगरानीमार्फत् जटिल अवस्थाका गर्भवती महिलादेखि खोपबाट बञ्चित बालबालिका र पोषण बृद्धि अवस्थाको अनुगमन गरिनेछ ।

नियमित सेवामा ल्याउनका लागि हरेक परिवार घरधुरीमा स्वास्थ्यकर्मी परिचालन गरिनेछ । उनीहरुले पारिवारिक स्वास्थ्य विवशरण तयार पार्न यो पाइलटिङ् कार्यक्रमको व्यवस्था गरिएको लुम्बिनी स्वास्थ्य निर्देशनालयका निमित्त निर्देशक रोशनलाल चौधरीले बताए । 

कार्यक्रम अन्तर्गत स्थानीय तहमा स्वास्थ्यकर्मीलाई मोबाइल स्वास्थ्य तालिम, वडास्तरमा स्वास्थ्यकर्मीलाई मोबाइल स्वास्थ्य सम्बन्धी अभिमुखीकरण, वडाका स्वास्थ्यकर्मी परिचालन गरिनेछ । उनीहरुले सर्वेक्षण गर्ने, घरधुरी सर्वेक्षण पश्चात् हरेक गर्भवती महिलादेखि २ वर्षमुनिका बालबालिकाहरुलाई नियमित निगरानी गरी स्वास्थ्य सेवा प्रदान गर्ने उनले बताए । नियमित रुपमा सेवाको उपभोगको लागि सेवाग्राही र सेवा प्रदायकको मोवाइलमा सन्देश पठाई सेवाको उपभोग र पहुँचमा अभिवृििद्ध गर्ने रहेको निमित्त निर्देशक चौधरीले बताए । कार्यक्रमका लागि पाल्पामा ३९ लाख, बाँकेमा ४१ लाख र अर्घाखाँचीमा ३१ लाख बजेट रहेको छ । 

लुम्बिनी प्रदेशमा ५१ लाख ५३ हजार जनसंख्या रहेको छ । यहाँ एक वर्ष मुनिको जनसंख्या ८६ हजार, २ वर्ष मुनिको १ लाख ७१ हजार, ५ वर्ष मुनिकौ ४ लाख १६ हजार रहेको छ । १० देखि १९ वर्ष उमेर समुहको जनसंख्या १० लाख २८ हजार, १० देखि १९ वर्षको महिलाको जनसंख्या ५ लाख १० हजार, अनुमानित गर्भवती संख्या १ लाख २१ हजार, जीवित जन्म संख्या ८८ हजार रहेको छ ।

शुभारम्भ कार्यक्रममा लुम्बिनी प्रदेशसभाका सदस्य अर्थ, उद्योग तथा पर्यटन समितिका सभापति राजुप्रसाद श्रेष्ठले यो विवरण तयार भएपछि गर्भवती हुँदाको समयमा जाँच गर्ने, स्वास्थ्य संस्थामा सुत्केरी हुने र सुत्केरी भईसकेपछि गर्ने जाँचको प्रतिशत ९० भन्दा बढी पुर्याउनुपर्ने दायित्व रहेको बताए ।  

 कम तौल भएका, मरेको बच्चा जन्मिने मुलुकका सातै प्रदेश मध्ये लुम्बिनीमा बढी रहेको छ । पोषणको अवस्था कहालीलाग्दो छ । सरकारले विशेष योजना बनाएर काम गर्नुपर्ने अवस्था रहेको उनले बताए । जिल्ला समन्वय समितिका प्रमुख टंकनाथ खनालले विवरण संकलन गरिसकेपछि उनीहरुलाई मोबाइल एपमार्फत् निगरानी गरिने भएकाले कार्यक्रम प्रभावकारी हुने बताए । तानसेन नगरपालिकाका नगरप्रमुख सन्तोषलाल श्रेष्ठले शिक्षा र स्वास्थ्यमा लगानी गर्ने वातावरण निर्माण गर्न संघ र प्रदेश सरकारले पनि सघाउनुपर्ने बताए । 

माथागढी गाउँपालिकाका अध्यक्ष यमबहादुर चिदीले तीन तहकै सरकारले समन्वय गरेर आधारभूत स्वास्थ्य सेवामा लगानी बढाउनुपर्नेमा जोड दिए । प्रमुख जिल्ला अधिकारी तोयनारायण सुवेदीले सर्वेक्षण गर्दा त्यसको विश्वसनीयता कायम राख्नुपर्नेमा जोड दिए । मेडिक मोबाइलका पवन वैश्यले मोबाईल एप मार्फत पारिवारिक स्वास्थ्य प्रोफाईल तयार गरिने र यसलाई विश्वसनीय बनाउने बताए ।