पाल्पा — पाल्पाको माथागढी गाउँपालिका–२, रुप्सेका युवा फूल किसान दामोदर घर्तीले १० रोपनी जग्गामा फूल खेती गरेका छन् । विभिन्न कारणले उनले लगाएको फूलका बिरुवा सुरुमै मरेपछि विषादि राखे । तर आधाभन्दा बढी फूलका बोट सुके । अहिले बचेका फूलहरूमा पनि रोग लागेको छ । अहिले त सुक्ने र बोटै ओइलाएर जाने समस्या देखिएको घर्तीले बताए ।

‘गाउँपालिकाबाट कृषि प्राविधिक आएर विषादि पनि सिफारिस गर्नुभयो,’ उनले भने, ‘तर समस्या समाधान नै भएन । जसले गर्दा मैले जग्गा भाडामा लिएर लगाएको फूलबाट नोक्सानी मात्रै बेहोर्नु परेको छ ।’

रामपुर नगरपालिका–४, देवीस्थानका दिलबहादुर थापाले लगाएको फूलमा पनि सुरुमा रोग देखा परेपछि विषादि राखे । केही भए पनि समस्या समाधान भयो । तर जति हुनुपर्ने हो, त्यो हुन सकेन । कृषि प्राविधिकले सिफारिस गरेअनुसारको विषादि प्रयोग पनि गरे । पूर्ण रूपमा भने समाधान हुन सकेन । ‘फूल खेतीका लागि कृषि प्राविधिकको सहयोग नपाइनु नै समस्या भयो,’ उनले भने, ‘यसबाट उत्पादनमा नै असर गरेको छ ।’ घर्ती र थापा मात्र होइन, तानसेन नगरपालिका–८, मदनपोखराका ध्रुव भण्डारीले लगाएको फूलमा पनि रोग लागेको छ । उनले लगाएका फूलहरू हुर्कन सकेनन् । कतिपय सुकेका छन् । फूल राम्रोसँग फुलेको छैन । 

विभिन्न जातका विषादी प्रयोग गरे पनि समस्या पूरै समाधान हुन सकेको छैन । यी केही उदाहरण मात्र हुन् । जिल्लामा फूल खेती गर्ने किसानका लागि कृषि प्राविधिक नै पाउन मुस्किल छ । स्थानीय तहमा बाली संरक्षण अधिकृत वा कृषिविज्ञ नहुने र कृषि ज्ञान केन्द्रका प्राविधिक समयमा नपुग्दा फूल खेती गर्नेले समस्या व्यहोर्नु परेको हो । 

चार वर्षअघि लुम्बिनी प्रदेश सरकारले तालिम संचालन गर्दा सहभागी भएपछि पाल्पाका कतिपय युवाले व्यावसायिक फूल खेती गर्न सुरु गरेका हुन् । तर उनीहरू यतिबेला भने निराश भएका छन् । अघिल्लो वर्ष फूल बिक्री नभएर निराश बने । यस वर्ष रोग, किराले हैरान पारेर समस्यामा छन् । 

व्यावसायिक खेती गर्न तम्सिएका युवालाई प्रोत्साहन गर्ने नीति स्थानीय तहमा नभएकाले पनि समस्या आएको हो । बगनासकाली गाउँपालिका–८, धारापानीका झविन्द्र बस्यालले व्यावसायिक फूल खेती गरेको दुई वर्ष भयो । ७ रोपनी क्षेत्रफलमा यस वर्ष फूल खेती गरेका छन् । तर कतैबाट सहयोग नपाउँदा भने निराशजस्तै छन् । ‘यसपटक पनि फूल बिकेको छैन,’ उनले भने, ‘तानसेनमा खासै बिक्री भएन । बुटवल लैजाने तयारी गरेको छु । त्यताको बजार के हुन्छ, थाहा छैन ।’ फूलको बिक्रीमा हरेक वर्ष समस्यै समस्या छ । फूल खेती लगाएपछि बिक्री गर्दासम्म धेरै समस्या बेहोर्नु परेको बस्यालको गुनासो छ ।

काम गर्ने खेताला नपाउने अर्को समस्या रहेको उनले बताए । फूलमा डढुवा रोगले सताए पनि कतैबाट सहयोग नपाएको उनले गुनासो गरे । रामपुर नगरपालिकाको दर्छास्थित जनविकास माविका विद्यार्थीले पनि फूल खेती गरेका छन् । अघिल्लो वर्ष लक्ष्मीपूजासम्म राम्रो भाउ पाएपछि त्यसपछि आधा मूल्यमा बिक्री गर्न नसक्दा यस वर्ष फूल उत्पादनमा समेत कमी भएको हो । उत्पादन कमी गरे पनि बिक्रीका लागि स्थानीय सरकारबाट समन्वय नभएको फूल खेती गर्ने किसानको गुनासो छ । 

अधिकांश फूल खेतीमा लागेका युवाले मौसमी तथा बेमौसमी फूल खेती गर्दै आएका छन् । तर अघिल्लो वर्ष बजारमा फूल र माला बिक्री गर्न समस्या भएपछि यस वर्ष ४० प्रतिशत कम मात्र फूल लगाएको रामपुर नगरपालिका–४, देवीस्थानका दिलबहादुरले बताए । फूल खेती गरेर वार्षिक ६ देखि १० लाख कमाइ गर्न सकिने भए पनि प्राविधिक ज्ञानको अभावले हरेक पटक पिरोलिन परेको उनको गुनासो छ । ‘हामीलाई प्राविधिक सेवा उपलब्ध गराउने हो भने व्यावसायिक फूल खेती गर्न दुःख छैन,’ उनले भने, ‘रामपुर क्षेत्रलाई धान्ने गरी फूल उत्पादन गर्न सकिन्छ ।’