२८ भाषाको डिजिटल ‘भाषाकोश’

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — ज्ञानीमैयाँ कुसुन्डाको दुई साताअघि निधन भएयता अब कुसुन्डा भाषा कसरी बाँच्ला भन्ने चिन्ता बढेका बेला भाषा आयोगले डिजिटल भाषाकोशमा समेटेको छ । 

आयोगले ज्ञानमैयाँ जीवित छँदै तिनै दिनचर्याको अवशेषलाई लिएर वृत्तचित्रसमेत निर्माण गरेको छ । ‘जंगली जीवन कस्तो थियो, बा–आमाले कस्तो व्यवहार गर्थे,’ वृत्तचित्र निर्माणमा संलग्न पत्रकार प्रकृति अधिकारी भन्छन्, ‘कुसुन्डा समुदायले जन्मदेखि मृत्युपर्यन्तसम्म केके गर्थे । के गर्न हुन्थ्यो र के हुँदैनथ्यो भनेर नेपालीमा सोधिएको प्रश्न ज्ञानीमैयाँले आफ्नै भाषामा बोलेकी छन् ।’ आयोगले दाङको घोराहीमा ज्ञानीमैयाँलाई लिएर कुसुन्डा भाषा प्रशिक्षण कक्षासमेत सञ्चालन गरेको थियो । त्यो कक्षामा ज्ञानमैयाँले बोलेको शब्दहरूलाई लिपिबद्ध गरिएको छ । आयोगले कुसुन्डासहित २८ भाषाको बहुभाषिक डिजिटल ‘भाषाकोश’ निर्माण गरेको छ । ती भाषामा आठपहरे, उराँव, किसान, कुसुन्डा, चाम्लिङ, छन्त्याल, जुम्ली, जेरुङ, डोने, तिलुङ छन् । त्यसैगरी दराई, दुरा, बज्जिका, बेलहारे, बोटे, ब्यासी, मेचे, याक्खा, राउटे, राजवंशी, राजी, लाप्चा, लुङखिम, सन्थाली, साम्पाङ, सुरेल, सोनाहा, हायु छन् ।


आयोगका अध्यक्ष लवदेव अवस्थीले अन्तर्राष्ट्रिय मातृभाषा दिवस २१ फेब्रुअरीमा बहुभाषिक डिजिटल ‘भाषाकोश’ सार्वजनिक गरिने बताएका छन् । ‘आयोगको उद्देश्यअनुसार मुलुकमा बोलिने भाषाहरूको अभिलेखीकरण क्रम जारी राखेका छौं,’ उनले भने, ‘अभिलेखीकरणका चरणहरूमध्ये डिजिटल भाषाकोश एक हो । अरू भाषासमेत समेट्ने लक्ष्य छ ।’


भाषाशास्त्री बलराम प्रसाईंले उक्त भाषाकोश निर्माण नेतृत्व गरेका हुन् । ‘आयोगले दुई वर्षको प्रयासमा गरेको भाषाका शब्द संकलन हो यो,’ त्रिवि भाषा विज्ञान केन्द्रीय विभागमा कार्यरत सहप्राध्यापक प्रसाईंले भने, ‘एउटा भाषाको दुई हजारदेखि पाँच हजार शब्द समेटिएका छन् । यसभित्र नेपाली भाषाका शब्द केन्द्रमा राखेर जोडिएका छन् । जस्तो कि ‘खानु’ शब्दलाई कुन भाषामा के भनिन्छ, त्यसको भाषाअनुसार आउँछ । कुनै शब्द लेखाइ र उस्तै भए पनि अर्थ फरक रहेका छन् ।


प्रकाशित : माघ २९, २०७६ ०८:४९
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

पूर्वसचिव कार्कीले दिए जाहेरी

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — पूर्वसचिव अर्जुन कार्कीले पत्नी मुनाको हत्याबारे सत्यतथ्य अनुसन्धान गर्न माग गर्दै मंगलबार महानगरीय प्रहरी परिसर ललितपुरमा जाहेरी दिएका छन् । ललितपुर प्रहरीका डीएसपी सन्तोष तामाङका अनुसार कार्कीले मृतकको अन्तिम संस्कारका लागि शव उपलब्ध गराइदिनसमेत माग गरेका छन् । डीएसपी तामाङले हत्या कसरी र के कारणले भयो भन्ने बारे अनुसन्धान गरिरहेको जानकारी दिए । 

सानेपास्थित आफ्नै घरमा मुनाको घरेलु कामदार विजय चौधरीले सोमबार हत्या गरेका थिए । ‘फरेन्सिक रिपोर्ट’ अनुसार चौधरीले पछाडिबाट मुनाको घाँटीमा डोरीले कसेर भुइँमा लडाएको र त्यसपछि हातले घाँटी थिचेर प्लास्टिकको पिर्काले टाउकोमा प्रहार गरेको देखिएको छ । त्यसपछि मुनालाई उचालेर पुनः भुइँमा बजारेपछि पनि पिर्काले टाउकोमा प्रहार गरेको देखिएको छ ।

मुनाको हत्यालगत्तै चौधरीले डोरीमा पासो लगाएर आत्महत्या गरेका थिए । प्रहरीले मुना र विजय दुवैले प्रयोग गर्ने मोबाइल फोन पनि नियन्त्रणमा लिएको छ । प्रहरीले चौधरीसँग चिनजान भएका मानिसलाई पनि अनुसन्धानको दायरामा राखेको छ ।

प्रहरीले मंगलबार कार्कीको घरमा सरसफाइ गर्ने झापाकी मीना बोगटी, सवारी चालक नुवाकोटका दीपेन्द्र डंगोल र घरमै कहिलेकाहीं काम गर्न आउने प्लम्बर धनकुटाका रमेश कार्कीसँग बयान लिएको छ । तीनैजनाले आफूलाई कुनै जानकारी नभएको र घरमा आफूहरू हुँदा त्यस्तो केही पत्तो नपाएको बताएका छन् । ‘विजयले हामीलाई बिहान चिया पकाएर खुवाएका थिए, कुनै आक्रोशको संकेत थिएन,’ मीना बोगटीले प्रहरीसँग भनेकी छन्, ‘सर (अर्जुन), म्याडम (मुना) र मैले सँगै चिया खाएका हौं ।’

प्रकाशित : माघ २९, २०७६ ०८:४८
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×