काठमाडौँ — पछिल्लो पटक मलेसिया जाँदा इन्दु बर्मालाई स्थानीय खेलाडीले सोधेका थिए, ‘बाहिर जाँदा तिमीहरूलाई मान्छेले चिन्छन् त ?’‘अँ, हामी त मास्क लगाएर बाहिर जान्छौं,’ महिला क्रिकेट टिमकी कप्तान इन्दुले जवाफ फर्काएकी थिइन् ।

नेपालमा सधैं चर्चामा रहने क्रिकेट खेलाडीप्रति समर्थकको अपार माया छ । विदेशी खेलाडीलाई पनि यो कुराले लालयित बनाउँदो हो । उसो त नेपाली क्रिकेट अहिलेसम्म भावनामै टिकेको छ । पुरुष क्रिकेटले गरिरहेको निरन्तर प्रगतिमा खुसी भएर महिला क्रिकेट अघि बढिरहेको छ । इन्दुले त्यसै भनेकी होइनन्, ‘पुरुष टिमले गर्दा महिला टिमले पनि चर्चा पाएको सत्य हो ।’

सानै कुराले पनि खुसी भइहाल्ने । ठूलो सपनाहरू चाहिँ सपनामै सीमित भइरहने । कहिले नेपाल क्रिकेट संघ (क्यान) सँग असन्तुष्ट देखिने । कहिलेकाहीँ खेलाडीको फिटनेस देख्दा समर्थक नै निराश बन्ने । यो प्रतियोगितामा चाहिँ फरक नतिजा देखिन्छ पक्कै भन्ने सबैलाई लागिरहन्छ । तर नयाँ अवसर, नयाँ निराशा । यो नेपाली महिला क्रिकेट टिमको पछिल्लो डेढ दशकको नियति हो । 

त्यसो त महिला क्रिकेटले डेढ दशकसम्म आईसीसी र एसीसीका कुनै प्रतियोगितामा ट्रफी जित्न सकेन । सन् २००७ को एसीसी कपको फाइनल पुगेपछि नेपाली टिम गत वर्ष  मात्रै महिला क्रिकेट विश्वकप एसिया छनोटको फाइनलमा पुगेको थियो । ट्रफीको कुरा त दूर, फाइनलमा पुग्नै १५ वर्ष लागेको थियो ।

‘हामीलाई लाग्थ्यो महिला क्रिकेट टिमले पुरुषले भन्दा पहिले विश्वकप खेल्नेछ । त्यो विश्वास थियो,’ गत मंगलबार काठमाडौंमा महिला क्रिकेट टिमको जर्सी अनावरण गरेपछि क्यानका सचिव पारस खड्काले भनेका थिए । अहिले पुरुष टिमले तेस्रो विश्वकप खेलिरहँदा महिला टिम भने पहिलो पटक ग्लोबल क्वालिफायरमा पुगेको थियो । अबचाहिँ क्यानले पनि दीर्घकालीन योजना बनाएर महिला टिमको रणनीतिक विकास सुरु गरेको सचिव खड्का सुनाउँछन् ।

विश्वकप छनोटमा महिला क्रिकेटको इतिहास

महिला ट्वान्टी–२० विश्वकपका सुरुका तीन संस्करणमा छनोट नै आयोजना भएन । २०१४ मा बंगलादेशमा चौथो संस्करणको महिला ट्वान्टी–२० विश्वकप आयोजना भयो । चौथो संस्करणको विश्वकपमा आएर मात्रै स्वतः छनोटसँगै केही स्थान आईसीसीले छनोट आयोजना गर्‍यो । एसिया क्षेत्रबाट भने एसीसी च्याम्पियनसिपलाई छनोटका रूपमा राखिएको देखिन्छ । किनभने यसको विजेता थाइल्यान्ड नै ग्लोबल क्वालिफायरमा सहभागी बनेको थियो । यता नेपाल भने सेमिफाइनलमा थाइल्यान्डसँग नै पराजित भएर बाहिरियो ।

सन् २०१६ को विश्वकप छनोट २०१५ मा भए पनि नेपाल सहभागी बनेन । २०१७ देखि मात्रै महिला टी–२० विश्वकपको एसिया छनोट आयोजना भएको थियो । त्यसपछि नेपाल  २०१७ मा सेमिफाइनलबाटै बाहिरियो । २०१९ र २०२१ मा भने लिग चरण नै पार गर्न नसक्दै बाहिरिएको थियो । 

‘फरक–फरक प्रशिक्षकको जहिल्यै फरक रणनीतिमा खेल्नुपर्दा कहिले के नमिल्ने, कहिले के बिग्रिन्थ्यो । क्रिकेटमा फाउन्डेसन हुनपर्छ भन्ने अवधारणा सुरु भएकै २०१९ देखि हो । तर हामीलाई विश्वकप छनोटमा सेमिफाइनलमा पुग्नै समस्या हुन्थ्यो, फर्किंदा विमानस्थलमा लाजै लाग्थ्यो नि ।’

एउटा छनोटपछि त इन्दुलाई पनि लागेको थियो अब क्रिकेट नै खेल्दिनँ । भविष्य नै छैन यसमा । साह्रै चित्त दुखेको थियो ।त्यसपछि २०२३ मा भएको एसिया क्वालिफायरमा टिम सेमिफाइनल त पुग्यो । तर त्यहींबाटै बाहिरियो । २०२५ मा यस्तो पर्खाइ समाप्त भयो । जहाँ नेपाल सन् २००७ यता पहिलो पटक कुनै पनि प्रतियोगिताको फाइनल पुगेको हो । गत वर्षको मे महिनामा थाइल्यान्डमा आयोजना भएको एसिया छनोटको सेमिफाइनलमा नेपालले यूएईलाई ५ विकेटले पराजित गरेर फाइनलमा स्थान बनाएको थियो । त्यही प्रतियोगिताको फाइनलमा पुगेर नै नेपाल पहिलो पटक महिला टी–२० विश्वकपको ग्लोबल क्वालिफायरमा पुगेको हो । जुन गत साता काठमाडौंमा नै भए पनि नेपाल विश्वकपमा छनोट हुन सकेन ।

‘हामी सबैका आँखा रसाएका थिए । भावनात्मक रूपमा हामी टुक्रिएका थियौं । बलियो टिमविरुद्ध जित नजिक पुग्यौं भनेर थोरै चित्त बुझाउने बाटो थियो । तर फेरि दुई वर्षको पर्खाइ सम्झिँदा सहज थिएन,’ स्कटल्यान्डसँगको हारपछिको क्षण इन्दुले स्मरण गरिन् ।

आशा–निराशा

छनोट प्रतियोगिताका क्रममा इन्दुले आईसीसीले पहिलो पटक ग्लोबल क्वालिफायर नेपालमा आयोजना गर्दा यो छनोट नेपाली क्रिकेटको टर्निङ प्वाइन्ट हुने विश्वास व्यक्त गरेकी थिइन् । ‘१८ वर्षपछि प्राप्त अवसर सदुपयोग गर्न टिम तयार छ, यसले आउने पुस्तालाई प्लेटफर्म सेट गर्न सहयोगी हुनेछ,’ उनले भनेकी थिइन् । विश्वकपमा पुग्न पहिलो स्टेप सुपर सिक्समा पुग्नैपर्ने थियो । ‘जिम्बावेसँगको जितले मात्रै पनि टिमको माहोल धेरै फरक थियो । जित्दा कस्तो हुने रहेछ भनेर जिम्बावेलाई हराएपछि मात्रै थाहा पायौँ,’ इन्दु भन्छिन्, ‘सुपर सिक्समा पुगेको भए कथा फरक हुनेवाला थियो ।’

चोटका कारण इन्दुले घरमै बसेर पुरुष ट्वान्टी–२० विश्वकप हेर्नेछिन् । महिला टिम एसिया कप राइजिङ स्टार्सका लागि थाइल्यान्ड जाँदै छ, त्यो खेल हेर्ने उनको जिम्मेवारी नै भयो । ‘भारत, पाकिस्तानजस्ता टिमविरुद्ध पूजा महतोले टिमको नेतृत्व गर्ने अवसर पाउँदा भविष्यलाई सहयोग हुन्छ,’ इन्दु भन्छिन्, ‘पूजा भारतमा क्रिकेट सिकेर खारिएकी खेलाडी हुन् । उनले त्यो अनुभव यहाँ प्रयोग गर्नेछिन् ।’

नयाँ खेलाडीको उत्साह

अहिले धेरै युवा खेलाडी आएका छन् । उमेर समूहमै एक्सपोजर पाएका खेलाडी उत्पादनसँगै प्रतिस्पर्धा बढेको छ । अहिले राष्ट्रिय टिममा आएका खेलाडीलाई आधारभूत कुरा सिकाउन नपर्दा कप्तान र प्रशिक्षकलाई केही सहज छ । 

युवा खेलाडी स्मार्ट छन् । उनीहरू ‘प्रिम्याच भिजुलाइजेसन’ का विज्ञ बनेर निस्किरहेका छन् । प्रशिक्षकले भनेका ‘ट्याक्टिस’ चाँडै सम्झिन्छन् । इन्दुले नयाँ खेलाडीबारे कुरा गरिरहँदा छेवैमा बसेकी पूजा मुस्कुराइरहेकी थिइन् । इन्दुको अनुपस्थितिमा पूजाले नेपाली टिमको कप्तानी जिम्मेवारी पाएकी छन् । उनकै नेतृत्वमा यू–१९ टिमले भने विश्वकप खेलिसकेको छ भने एसिया कपमा पाकिस्तानलाई नै हराएको छ । 

अब भारतको वानखेडे रंगशालामा पुरुष टिमले विश्वकप खेलिरहँदा पूजाको नेतृत्वमा नेपालले एसिया कप राइजिङ स्टार्समा भारत, पाकिस्तान, यूएईसँग खेलिरहेको हुनेछ । ‘विश्वकप खेल्ने सबैको सपना हुन्छ । त्यसमा पुरुष टिम सफल भएको छ । त्यो खेललाई हामीले समय दिएर हेर्नुपर्ने हो । हाम्रो आफ्नै खेल भए पनि पुरुष टिमलाई समर्थन गर्नेछौं,’ पूजाले विश्वकपबारे भनिन् ।

उनलाई लागेको छ, यदि पुरुष टिमले सक्छ भने महिलाले किन सक्दैन ? आखिर नेपाललाई टेस्ट राष्ट्र बनाउने सबैको लक्ष्य हो । दुवै टिमले विश्वकप खेल्ने हो भने नेपाल चाँडै माथिल्लो स्तरमा पुग्नेछ । ‘मुख्य कुरा हामीले जित निकाल्न सक्नुपर्छ । विकास भइरहेको छ अब त्यसलाई लगातार भइराख्ने बाटोमा लैजानुपर्नेछ । विश्वकप छनोटमा हामीले जिम्बावेलाई हराएका थियौं । प्रशिक्षक हर्सल पाठक आएपछि टिमले अब तीन महिनामा नतिजा दिन थाल्छ भन्ने लाग्छ,’ पूजाले अलिकति महत्त्वाकांक्षी र अलिकति यथार्थवादी बन्दै आफ्नो टिमको भविष्यबारे आँकलन गरेकी छन् । नतिजा मात्रै सबैथोक होइन । राम्रो खेल देखाउन पनि सक्नुपर्छ, खेलाडीको मानसिकता र मैदानमा खेलाडीको हाउभाउलाई प्रशिक्षक हर्सलले केन्द्रमा राखेका छन् ।