यसपालिको अमेरिकी राष्ट्रपति निर्वाचनमा मतदान गर्न योग्य व्यक्तिको संख्यामा सर्वाधिक हिस्सा थियो– सन् १९९७ देखि २०१२ सम्म जन्मिएकाहरूको । जेनेरेसन जेड अर्थात् जेनजी भनिने यो पुस्ता के उत्साहसाथ मतदानमा सहभागी होलान् ?

अमेरिकास्थित मोन्टक्लेयर स्टेट युनिभर्सिटीका प्राध्यापक गेब्रियल रुबिनले यसबारे गरेको खोजको नतिजा त्यति सन्तोषजनक थिएन । अर्थात्यो पुस्ताले राजनीतिमा उस्तो चासो राखेको पाइएन । किनभने राजनीति प्रणालीसँग उनीहरू उदासीन थिए र यसमा उनीहरूको मोहभंग भएको थियो । 

नेपालको सन्दर्भमा यो कुरा अझ चर्को हुन सक्छ । अनुजा कुमारी राम (१९) भन्छिन्, ‘राजनीति भन्नासाथ टाउको दुख्न थाल्छ । किनभने हामीकहाँ सबै कुरा तहसनहस बनाएकै राजनीतिले हो,’ अनुजा नेपाल ल क्याम्पसमा स्नातक तहमा पढ्दै छिन् । जेनजीको प्रतिनिधि उनी के पनि भन्छिन् भने, ‘खराब राजनीतिले राज्यको हरेक संयन्त्रलाई भ्रष्ट बनाइदिएको छ । त्यसैले त यहाँ युवाहरू बस्नै मान्दैनन् ।’

दिनहुँजसो ३५ सय हाराहारी युवा पढाइ र रोजगार खोज्दै विदेशिने गरेका छन् । यसरी घरसँग दूरी बढाउनुमा उनीहरू रहरभन्दा बढी बाध्यता भएको बताउने गर्छन् । यो बाध्यताको पछाडि खराब राजनीति नै मूल जड हो भन्ने उनीहरूको बुझाइ छ । अनुजा थप्छिन्, ‘नेपोटिज्म र फेवरेटिज्मले पार्टीको आन्तरिक संरचना नै ध्वस्त बनाएको छ । त्यस्ता पार्टीले कस्तो नेता जन्माउँछ ? त्यस्ता नेताले कसरी देश चलाउँछ ?’ वर्तमान राजनीतिप्रति वितृष्ण मात्र होइन, नेताहरूप्रति कत्ति पनि भरोसा नभएको उनी बताउँछिन् । 

चुनावताका मीठो भाषण गर्ने, घर–आँगन चाहर्दै अनेक आश्वासन बाँढ्ने नेताहरू नेतृत्वमा पुगेपछि सत्ताको भोगचलनमा लिप्त हुने गरेको बताउँछन् किङ्स कलेजमा पढिरहेका सुजल हुमागार्इं (१९) । नेताजस्तो नेता नहुनु 

नै आफ्नो मुलुकका लागि दुर्भाग्य भएको उनको बुझाइ छ । सुजल भन्छन्, ‘यस्तो कुनै नेता छैन जसको नाम लिनासाथ हामीमा श्रद्धाभाव पैदा होस् ।’ 

यो पुस्ता नेताको झूटो आश्वासनलाई आँखा चिम्लेर विश्वास गर्ने खालका छैनन् । त्यसैले कुनै राजनीतिक दल वा नेताप्रति उनीहरूको लगाव त्यस्तो छैन, जस्तो अघिल्लो पुस्ताको थियो । 

मिलेनियल्स भनिने यसअघिका पुस्ता चाहेर पनि राजनीतिबाट अलग रहन सकेनन् । राजतन्त्रदेखि गणतन्त्रसम्म झेलेका उनीहरूले यस अवधिमा अनेकौं राजनीतिक उथलपुथलको साक्षी बन्नुपर्‍यो । यसैले उनीहरूले धेरैजसो समय राजनीतिक चासो र चर्चामा गुजारे । 

जबकि जेनजी राजनीतिभन्दा बढी इन्टरनेटमा झुम्मिए । यसले उनीहरूलाई विश्वसँग एकाकार मात्र गराएन, कुनै पनि विषयमा तटस्थ र वैज्ञानिक दृष्टिकोण राख्न पनि सक्षम भए । देश कसरी बन्छ ? नेता कस्तो हुनुपर्छ ? शासन व्यवस्था कस्तो हुनुपर्छ ? जस्ता विषयहरूमा उनीहरू प्रस्ट छन् । त्यसैले अहिलेका राजनीतिक व्यवहार, नेताहरूको आचरणबाट उनीहरू त्यति सन्तुष्ट र ढुक्क छैनन् । 

जेनजी पुस्ताकै अनुप्राश पोखरेललाई राजनीतिमा रुचि त छ, तर न वर्तमान राजनीति मनपर्छ, न नेता । ‘एक त नेता साँच्चैका नेता भइदिएनन् । उनीहरू राज्यप्रति समर्पित र उत्तरदायी छैनन् ।’ २५ भन्दा बढी पार्टी मिलेर सरकार बनाउने, आलोपालो मन्त्री बन्ने, सत्ता परिवर्तन भइरहने परिपाटी छ । यसले राजनीति प्रणाली नै भ्रष्ट मात्र हुँदै गएको छैन राजनीतिप्रति नयाँ पुस्ताको मनोविज्ञान नै खराब बन्दै गएको उनको टिप्पणी छ ।

‘मेरो पारिवारिक पृष्ठभूमि राजनीति हो । त्यसैले विद्यालय तहबाटै राजनीतिमा रुचि राख्न थालें,’ १८ वर्षीय अनुप्राश भन्छन्, ‘तर, आजको दिनसम्म आइपुग्दा म राजनीतिमा कहिल्यै सन्तुष्ट भइनँ ।’ जब–जब राजनीतिको कुरा आउँछ, नेताहरूको चर्चा हुन्छ, युवाहरूको रक्तचाप बढ्ने उनको अनुभव छ । 

देश र जनताका हितमा निःस्वार्थ काम गर्ने नेता नहुनु, मुलुकका हरेक संयन्त्रमा पार्टी र कार्यकर्ता हाबी हुनु, सत्ताका लागि चौबिसै घण्टा चलखेल भइरहनु जस्ता कारणले राजनीतिप्रतिको भाष्य नै कुरुप बन्दै गएको उनीहरूको टिप्पणी छ । 

सुजल भन्छन्, ‘नेपालमा कुनै नेता गतिला छैनन् । सबै लोभी र भ्रष्ट जस्ता देखिन्छन् । उनीहरूलाई देश र जनताप्रति कत्ति पनि जिम्मेवारीबोध छैन । केवल आफन्त, पार्टी र कार्यकर्ताका लागि मात्र नेता भएका छन् ।’

केएमसी कलेजमा पढिरहेकी १९ वर्षीया सभ्यता पौडेल चाहिँ फरक मत राख्छिन् । उनका अनुसार, राजनीतिप्रति जेनजी पुस्ताको बुझाइ नै गलत छ । ‘हाम्रो पुस्ताले राजनीतिलाई केवल सत्ता र शक्तिको खेल मात्र ठानेका छौं, यो धारणा पूर्ण रूपमा गलत हो,’ उनी भन्छिन्, ‘राजनीति भनेको नीति निर्माण र देशको समृद्धिका लागि प्रभावकारी शासन व्यवस्थाको प्रक्रिया हो भन्ने कुरा बुझ्नुपर्‍यो ।’