दशक अघिसम्म बजार नपाएर गाउँमै गाईवस्तुलाई दानाको रूपमा प्रयोग हुँदै आएको स्याउ सडक सञ्जाल जोडिएसँगै देशका मुख्य सहरसम्म पुग्न थालेको छ।
What you should know
जुम्ला — जुम्लाको सिंजा गाउँपालिका-५ फुग्र गाउँका हिराबहादुर बुढाले यो वर्ष स्याउ बेचेर एक लाख ६८ हजार रुपैयाँ कमाए । उनले प्रतिकेजी ७० रुपैयाँमै बगैँचामै बेचे। व्यापारीहरू बगैँचामै पुगेर स्याउ लिए । उनको बगैँचामा रेड, रोयल र गोल्डेन जातको स्याउ रोपेका छन् ।
दशक अघिसम्म बजार नपाएर गाउँमै गाईवस्तुलाई दानाको रूपमा प्रयोग हुँदै आएको स्याउ सडक सञ्जाल जोडिएसँगै देशका मुख्य सहरसम्म पुग्ने गरेको छ । हिराबहादुरले भने, ‘अहिले स्याउले घरमै रोजगारी दिएको छ।'
सिंजा गाउँपालिका-६ जोडु गाउँका जगबहादुर बुढाले ढुवानी गर्न नपाउँदा बगैँचामै स्याउ कुहिने गरेको स्मरण गरे । पहिले स्याउको न मूल्य थियो, न त कुनै महत्त्व नै,' जगबहादुरले थपे, ‘अहिले स्याउ बेचेर गाउँमै मालामाल छ ।’ यसपालि जगबहादुरले स्याउ बेचेर ३ लाख ५२ हजार रुपैयाँ कमाए ।
१७ हजार वर्गमिटरमा फैलिएको उनको बगैँचामा ५ सय भन्दा धेरै फल दिने स्याउका बोट छन् । जोडुकै नरबहादुरले २ लाख १५ हजार रुपैयाँ, चन्द्रबहादुरले २ लाख ६० हजार ४ सय ८० रुपैयाँ र गोपाल बुढाले एक लाख ८५ हजार रुपैयाँ कमाए । दुर्गम गाउँमा यति धेरै स्याउ बेचेर आर्थिक भित्रिनु चानचुने कुरो भने होइन ।
सिंजा गाउँपालिका-६ का लालबहादुर बुढाले जोडु गाउँपालिकाका १ सय ११ घरले कम्तीमा ५० हजार रुपैयाँ बराबरको स्याउ बेचेको बताए । उनका अनुसार जोडु गाउँले मात्र यो वर्ष ५५ लाख ५० हजार रुपैयाँको स्याउ बेचेको तथ्याङ्क वडा कार्यालयको छ । जोडुका हरेक बारीमा स्याउ रोपिएका छन् । स्याउको बगैँचा भित्रै अन्य बाली लगाउने गरिएको छ ।
सिंजा गाउँपालिका-५ फुग्रगाउँका नर्मजङ रोकायाले ५७ क्विन्टल स्याउ बेचेको सुनाए । जसबाट ६ लाख रुपैयाँ आम्दानी भएको उनको भनाइ छ । फुग्रगाउँमा १ सय ६ घरधुरी छन् । न्यूनतम ८० हजार देखि एक लाख रुपैयाँसम्मको स्याउ बेच्ने किसानहरू गाउँमा धेरै छन् । सिंजा-५ को वडा कार्यालयको तथ्याङ्क अनुसार यो वर्ष मात्रै एक करोड ६० लाख रुपैयाँको स्याउ बाहिर जिल्ला निर्यात भएको छ । अहिले गाउँ सम्मै सडक जोडिएकोले स्याउ ढुवानीमा निकै सहज छ ।
कुनै बेला गाउँदेखि स्याउको भारी बोकेर एक दिनको पैदल हिँडेर खलंगा पुर्याउनुपर्ने बाध्यता थियो । तर अहिले बगैँचामै ट्रक पुग्ने गरेका छन् । यहाँको स्याउ सुर्खेत, नेपालगन्ज, कोहलपुर हुँदै पोखरा र काठमाडौँको बजारसम्म लैजाने गरिएको छ । स्याउ गाउँमै बिक्न थालेपछि बालबालिकाको पठन पाठनदेखि दुःखी बिरामी पर्दा अस्पतालसम्म जान सहज बनेको स्थानीयले बताए ।
अहिले सिंजाका फुंग्र र जोडु गाउँ स्याउले समृद्धि ल्याउने दिशामा अग्रसर छन् । जुम्लामा ४ हजार ४ सय हेक्टर क्षेत्रफलमा स्याउ खेती गरिएकोमा २० हजार ५ सय ११ मेट्रिक टन ४६ क्विन्टल स्याउ उत्पादन भएको कृषि कार्यालय जुम्लाले जनाएको छ । जसमा ९ हजार ३ सय ९१ मेट्रिक टन स्याउ जिल्ला बाहिर निर्यात भएको देखिएको छ । गत वर्ष ६१ करोड ४१ लाख ५ हजार रुपैयाँ मूल्य बराबरको स्याउ जुम्लाले बेचेको थियो ।
जुम्लामा रेड, रोयल, गोल्डेन जातको स्याउ फल्छ । जिल्लाको ८ स्थानीय तहका ६० वटै वडामा स्याउ फल्छ । किसानले ए र बी ग्रेडको स्याउ जिल्ला बाहिर पठाए पनि सानो आकारको स्याउको चाना, जाम, जेली र जुस बनाउने गरेका छन् । स्थानीय सरकारले पनि स्याउको परिकार बनाउने तालिम र उपकरण दिँदै आएको छ । पहिले स्याउ पाक्दा चिन्ता हुन्थ्यो, अहिले स्याउको बोटमा फुल नफुल्दै उत्साह हुने गरेको छ ।
