जुम्ला — विश्वको उच्च स्थानमा फल्ने काली मार्सीधानको बीउ जुम्लाका किसानले बुधबार ब्याडमा छरेका छन् । चैत १२ गते भिजाएको धानको बीउ १६ गते निकालेर चार दिन सुकाइसकेपछि बुधबार किसानले छरेका हुन् ।

धानको बीउ राख्ने प्रचलन जुम्लाको भिन्नै छ । अन्यत्र ब्याडमा सिधै धान लगेर छर्ने गरिए पनि जुम्लामा भने घरमै उमारिसकेपछि मात्र ब्याडमा लगेर छरिन्छ । 

सदियौंदेखि जुम्लामा चैतको १२ गते नै धानको बीउ भिजाइन्छ । तामाका ताउलो, ठूला डेक्चीलगायतका भाँडामा भिजाइन्छ । पहिलेपहिले त नदीको दहमासमेत लगेर धानको बीउ भिजाइन्थ्यो । 

तर अहिले घरमै भिजाउँछन् त्यो पनि जिल्लाभरका किसानले एकैपटक । यसरी भाँडामा राखेर भिजाइएको धान चैत १६ गते निकालिन्छ । भान्साकोठाको छेउमा न्यानो हुनेगरी चारदिनसम्म भोजपत्र, न्यानो कपडालगायतले छोपेर बिहानबेलुका पानी छम्किने गरिन्छ । 

चार दिनसम्म यसरी राखिएको बीउ उम्रिसकेपछि २० गते तयार पारिएको ब्याडमा लगेर छरिन्छ । यसरी राखेको बीउ रोपाइका लागि जेठ पहिलो सातासम्म तयार हुन्छ । 

तर पछिल्लो समय मार्सीधानमा देखिएका विभिन्न रोगका कारण यसको खेती भने घट्दै आएको छ । चन्दननाथ नगरपालिका ४ मालाभिडका दिवानन्द चौलागाईले मार्सीधानमा रोगको संक्रमण देखिए पनि किसानहरुले रोपिरहेको बताए । उनले भने, ‘यो पहिलेदेखि गरि आएको चलन हो । त्यही अनुसार चैत २० गते बीउ ब्याडमा लिएर छर्‍यौं । यो समय तलमाथि गर्न मिल्दैन ।’

दिवानन्दले १० पाथी भिजाएको मार्सीधानको बीउ ब्याडमा लिएर छरेका छन् । ८ मुरी खेतमा रोप्ने उनको तयारी छ । उनले भने, ‘मार्सीधान उत्पादन त केही धेरै हुँदैन । अर्को करिब बीउ राख्नेदेखि धान पाक्दासम्म ८ महिना समय लाग्छ । तै पनि पराम्परादेखि गरिआएको खेती जोगाउन पनि रोपिरहेका छौं ।’

आठ मूरीमा फलेको धानले मुस्किलले तीन देखि चार महिनासम्ममा धान्छ । तर स्थानीयले बजारमा पाइने चामलसँग मिसाएर खाने गरेका छन् । जुम्लामा मार्सीधानको बीउ ब्याडमा छर्ने दिनलाई विशुव पर्वका रुपमा मनाउने चलन छ । 

विक्रम संवत ११९८ सालदेखि चन्दननाथ बाबा र लछालकृति पैकलाले मार्सीधानको उत्पादन गरेको दिनको रुपमा विशुव मनाउने गरिएको जानकारहरु बताउने गर्छन् । यहाँ धानखेतीको चक्र चैत महिनाको १२ गतेदेखि नै सरु हुन्छ । चैत २० गते ब्याडमा राखिएको बीउलाई जेठभित्र रोपिसक्छन् । कात्तिकमा धान काटेर भित्र्याएपछि मार्सीधानको ८ महिने चक्र सकिन्छ ।