सल्यान — बाग्चौर नगरपालिका–९ डाँगीगाउँका ६३ वर्षीय भरतनाथ योगीले गत वर्ष ३५ लाखको सुन्तला बिक्री गरे । यस वर्ष पनि त्यत्तिकै हाराहारीमा सुन्तला बिक्री गर्ने उनको लक्ष्य छ ।

२०४४ सालदेखि सुन्तला खेतीमा लागेका उनले घरनजिकैको ४५ रोपनी जमिनमा १ हजार बोट लगाएर सुन्तला खेती गरिरहेका छन् । २०४२ सालदेखि २८ रोपनी जग्गामा व्यावसायिक रूपमा सुन्तला खेती गरेका ५७ वर्षीय गिरदल डाँगीले गत वर्ष १८ लाखको सुन्तला बगैंचाबाटै बिक्री गरे । उनले यस वर्ष २२ लाखमा ठेकेदारलाई ठेक्का दिइसकेका छन् ।

सुन्तला बिक्री गरेर वार्षिक १८ देखि २० लाख कमाउँदै आएका उनले १२ जनाको मात्र परिवार पाल्दै आएका छैनन्, दाङको तुलसीपुरमा घरजग्गा जोडिसकेका छन् भने छोराछारीलाई उच्च शिक्षा दिलाएका छन् । सुन्तलाबाटै कमाएको पैसाले उनका छोराबुहारी जापानमा बस्दै आएका छन् । 

यी दुई मात्र नभई जिल्लामा बाग्चौर नगरपालिका–८/९ कोटमौला सुन्तला उत्पादनको पकेट क्षेत्र मानिन्छ । यहाँका किसानको मुख्य पेसा भनेकै सुन्तला हो । यहाँका ५ सय बढी स्थानीय घरघरमा बगैंचा बनाएर सुन्तला उत्पादन व्यवसायमा लागेका छन् ।

सुन्तला बिक्री गरेर एक परिवारले १५ देखि ३५ लाखसम्म कमाउँदै आएका छन् । त्यति मात्र नभई कोटमौलाबाट १२ करोडभन्दा बढीको सुन्तला निकासी गर्दै आएका छन् । मकै, गहुँ बाली लगाउने पाखो जग्गामा व्यावसायिक सुन्तला खेतीमा लागेपछि कोटमौलाबासी लखपति मात्र भएका छैनन्, पूरै बस्तीबासीको मुहारै फेरिएको छ । 

आर्थिक वर्ष २०४३/०४४ देखि फाटफुट र २०५० देखि व्यावसायिक रूपमा सुन्तला खेतीमा लागेका कोटमौलाका सबै किसान विगतमा खाद्यबालीबाट बाह्रै महिना खान नपुग्दा सधैं मजदुरीका लागि भारतको कालापहाड जान बाध्य हुँदै आएका थिए । वर्षभरि छाक टार्न समस्या हुँदा मजदुरी गर्न र साहुसँग ऋण सापटी लिएर घरखर्च चलाउने उनीहरूलाई अहिले घरमै रोजगारी मिलेको छ । 

वार्षिक रूपमा एकै घरले लाखौं रकम भित्र्याउन थालेपछि रोजगारी मात्र नभई घरजग्गा, गाडी जोड्दै आएका छन् भने छोराछोरीलाई उच्च शिक्षा दिलाएका छन् । गाउँमै भएको घरलाई आकर्षक बनाएका छन् । घरसम्मै पुग्ने सडक बनाएका छन् । विगतमा काम खोज्दै हिँड्ने किसानहरू अहिले उल्टै एक जनाले चार/पाँच जनालाई रोजगारी दिँदै आएका छन् भने अरुलाई ऋण लगानी गर्न सक्षम भएका छन् ।

वार्षिक २८ देखि ३५ लाखसम्म कमाउँदै आएका उनै किसान भरतनाथ योगीले सुन्तला खेतीबाट आफ्नो मात्र नभई बस्तीबासीकै मुहार फेरिएको बताए । २०४४ सालतिर कृषिमा विकास कार्यालय सल्यानमा आएका प्रमुख रामप्रसाद पुलामीले सुन्तला उत्पादनका लागि राम्रो ठाउँ भएको र उनैले सुन्तलाका बोट लगाउन उत्साहित गरेको उनले जानकारी गराए । 

‘कृषि कार्यालयका प्रमुख पुलामीले उत्साहित गरेपछि मैले स्वास्थ्य कार्यालयमा जागिर खाँदै घरको खेतीबाली लगाउने जग्गामा सिम्लाबाट ल्याएको सुन्तलाका बिरुवा लगाएको थिएँ । सुन्तलाका बिरुवा लगाएपछि भोकै बस्नु पर्छ भनी बुबाले उखेलेर फालिदिनु भएको थियो । मैले तिनै बिरुवा ल्याएर फेरि रोपें र थप्दै गएँ । अहिले त्यसैको फल मिलेको छ,’ उनले भने, ‘जागिरबाट आएको तलबले घर खर्च ठिक्क हुन्थ्यो । सुन्तला बिक्री गरेर आम्दानी गरेको रकमले सहज रूपमा छोराछोरी पढाएको छु । जग्गाजमिन जोडेको छु । घरलाई चिटिक्क पारेको छु । वार्षिक १० देखि १२ जनालाई रोजगारी दिएको छु । केही रकम व्यापार व्यवसायमा लगानी गरेको छु ।’

सुन्तला बिक्री गरेर वार्षिक २० लाख रुपैयाँसम्म कमाउँदै आएका नेकपा समाजवादीका नेता लोकबहादुर डाँगीले कमाएको पैसाबाट व्यापार व्यवसाय गर्दै आएको र गाउँमा भएको घर चिटिक्क पारेको बताए । सुन्तलाबाट कमाएको पैसाले विगतमा लागेको ऋण तिरेको उनले जानकारी गराए । ‘विगतमा बेरोजगारीको समस्याका कारण घरखर्च चलाउन गाह्रो भएपछि म पनि मजदुरीका लागि पटक–पटक भारतका विभिन्न स्थानमा गएको थिएँ,’ उनले भने, ‘त्यहाँबाट फर्केर राजनीतिमा लागें । अहिले पनि राजनीतिसँगै सुन्तला खेती गरिरहेको छु । प्रत्येक वर्ष कमाइ हुने पैसाले घरका सबै समस्या समाधान भएका छन् ।’