काठमाडौँ — विभिन्न चेतनामूलक कार्यक्रमका साथ आज नोभेम्बर १४ मा विश्व मधुमेह दिवस मनाइँदैछ ।  मधुमेहको जोखिम, रोकथाम र यसको उपचार कसरी गरिन्छ भन्ने चेतना फैलाउनु यो दिवसको उद्देश्य रहेको छ । 

संयुक्त राष्ट्र संघको आह्वानमा सन् २००७ देखि दिवस मनाउन सुरु गरिएको हो । मधुमेहको रोकथाम कसरी गर्न सकिन्छ ? र यसको उपचारका लागि आफ्नो स्वास्थ्य प्रणालीअनुसार राष्ट्रिय नीति निर्माण गर्न सबै राष्ट्र संघले प्रोत्साहन गर्दै आइररहेको छ ।

विश्व स्वास्थ्य संगठनका अनुसार सन् २०१४ मा विश्वभर ४२ करोड २० लाख वयस्क मधुमेहबाट प्रभावित थिए, साथै १९८० मा १० यो समस्याबाट पीडित थिए । खानपान, जीवनशैली,मोटोपन र शारीरिक गतिविधि कमीका कारण मधुमेह बढ्दै गएको हो ।

उपयुक्त खानपान, दैनिक व्यायाम गर्ने साथै धूमपान र मद्यपान नगर्ने गर्दा यस रोगबाट बच्न सकिने उपाय हुन् । डब्लूएचओले बढ्दो मधुमेहलाई रोक्न प्रत्येक देशले दीर्घकालीन स्वास्थ्य नीति, जनचेतना र जीवनशैलैमैत्री वातावरणलाई प्राथमिकता दिनुपर्नेमा जोड दिएको छ । 

मधुमेहले मुटु रोग, मस्तिष्कघात, अन्धोपन, र मिर्गौलाले काम नगर्नेलगायत अन्य गम्भीर जटिलतालाई नित्याउनुको साथै ज्यान समेत लिन सक्ने हुनाले समय समयमा आफ्नो स्वास्थ्य परीक्षण गर्न आवश्यक रहेको बताएका छन् । 

मधुमेहका लक्षण

• बढी मात्रामा धेरैपटक पिसाब लाग्नु
• तिर्खा बढी लाग्नु
• जति खाए पनि भोको अनुभव भइरहनु
• आलस्य तथा कमजोरीको अनुभव हुनु
• जीउ चिलाउनु तथा छाला सुख्खा हुनु
• हातगोडा झमझमाउने र दुःखाइ चाल नपाउने
• घाउ खटिरा पाक्ने चाँडै निको नहुने
• खाएको कुरा जीउमा नलाग्नु तथा अकस्मात शरीरको वजन घट्दै जानु
• यौन शक्तिमा ह्रास आउनु
• पिसाब गरेको ठाउँमा कमिला तथा झिंगाहरू जम्मा हुनु
• चिनीको लेबल कम भई बेहोस हुने आदि

जटिलता

इन्सुलिनको मात्रा क्रमशः घट्दै जाँदा रगतमा चिनीको मात्र वृद्धि भएर जान्छ । यसले शरीरका विभिन्न अंगहरूलाई हानि पुर्‍याउँछ र रोगी झन् जटिल समस्याबाट पीडित हुन थाल्छ । यसरी रगतमा चिनीको मात्रा नियन्त्रण गर्न नसक्दा निम्न जोखिम हुन सक्छ ।

• आँखाभित्रको मसिनो नशा क्षतिग्रस्त भई धमिलो देख्नु र पछि दृष्टिसमेत गुम्ने हुन्छ ।
• मिर्गौलामा हुने ससाना रक्त नली बिग्रन गई मिर्गौलाको रोग हुने र यो रोगले फोहोर पिसाब थुप्रिँदै जाने र प्रोटिन बढीमा जाने क्रम वृद्धि भई मिर्गौला क्षतिग्रस्त हुन सक्छ ।
• खुट्टाको नशा क्षतिग्रस्त भई खुट्टामा घाउचोट लागे पाक्ने र लामो समयसम्म पनि निको नभई अन्त्यमा खुट्टा नै काट्नुपर्ने हुन्छ ।
• हृदयाघात र पक्षघात हुने बढी सम्भावना हुन्छ ।
• स्मरणशक्तिमा ह्रास आउँछ ।
• पखाला लाग्ने आदि ।

मधुमेहबाट बच्ने उपाय