झापा — झापा, मेचीनगर-१५ को कालिका चिया कमानमा ३४ वसन्त बिते, ५८ वर्षीय परमान मुर्मुका । १५ वर्षदेखि कम्पनीले उनको काँधमा फरक जिम्मेवारी सुम्पिएको छ– श्रमिकको तिर्खा मेट्ने ।  

कुच्चिएका र मैला सिल्भरका ४ घैला र उस्तै ४ मग बोकेर उनी श्रमिकको तिर्खा मेट्छन् । कमान क्षेत्रमै रहेको ट्युबेल (कल) बाट पानी भर्ने र चिया श्रमिकलाई पिलाउने उनको मुख्य काम हो । करिब सय श्रमिकलाई उनी दैनिक सय लिटर हाराहारी पानी पिलाउँछन् । 

‘दिनमा ४-५ पटक पानी पिलाउनुपर्छ,’ मुर्मुले सुनाए, ‘गर्मी बढेका बेला त ९- १० पटक नै पुग्छ ।’

कम्पनीमा पानी पिलाउने अलग्गै दर्जा नै हुन्छ । विगतमा दुईजना ‘पानीवाला’ हुन्थे, जतिबेला श्रमिकको संख्या अत्यधिक हुन्थ्यो । अहिले मुर्मु एक्ला छन् । श्रमिकको कटौतीसँगै पानीवाला पनि दुईबाट एक बनाइयो । 

मुर्मु जागिरमा कालिका चिया कमानभन्दा एक वर्ष कान्छा हुन् । २०४८ मा कमान सुरु भयो । उनी भर्ती भए २०४९ मा । 

त्यसअघि उनी अलि मास्तिरको भिन्डी बस्ती आसपास बस्थे । हल्दिबारीको पाराखोपीमा जन्मिए । २०२७–२०२८ सालमा बुबासँग काम खोज्दै तत्कालीन ज्यामिरगढी गाविस आइपुगे । ‘पहिला यहाँ ठूलो जंगल थियो,’ उनी विगत सम्झिन्छन्, ‘जंगल फाँडेर धान खेत बनाइयो । अहिले धान मासेर चिया ।’ 

उनले पहिला धान खेतमा पनि पसिना बगाए । बगान सुरु भएपछि धान छाडेर चिया रोप्न लागे । 

कम्पनीले छाप्रो पनि बनाइदियो । त्यहीँ बिहे गरे । ३० वर्षभन्दा वढी समयदेखि उनी कम्पनीकै छाप्रोमा आश्रित छन् । उनको न घर छ, न जमिन नै । छोरा–छोरीको बिहे छाप्रैबाट गरे । उनकी श्रीमती पनि पत्ती टिप्छिन् । 

२०५५ सालमा उनी जागिरमा स्थायी भए । अव अवकाश हुन दुई वर्षजति छ । सातामा ३३ सयभन्दन बढी पारिश्रमिक उनी बुझ्छन् । दुई सय सञ्चयकोषमा काटिन्छ । श्रीमतीले पनि दुई हजार आसपास बुझ्छिन् ।

अवकाशपछि सञ्चयकोषबाट पाउने पैसा थापेर आनन्दले बाँच्ने उनको सपना छ । ‘यत्रो समय कम्पनीका लागि रगत–पसिना बगाइयो, अब आफ्नै लागि केही गर्ने’, उनी हस्यौली गर्छन्, ‘तर, यो उमेरमा के गर्ने थाहा छैन ।’

०००

मेचीनगर ७ मा छ, राज टि इस्टेट । ३५ वर्षदेखि शिवन कँवरको पसिना त्यही टि इस्टेटमा सिञ्चित हुँदै आएको छ । उनी टि इस्टेटका सुरुका श्रमिकमध्ये पर्छन् ।