लमजुङ — कात्तिक लाग्दै थरथर काप्ने चिसो सुरु हुन्छ । बिहान ढिलोगरी आउने घाम छिट्टै डुब्छ । हावाले चर्को सुस्केरा हाल्दै ढक्याउन थालेपछि बस्ती विस्तारै सुनसान बन्छ ।

मनाङको ४१ सय मिटर उचाइँको फू गाउँका घरहरुमा यतिबेला ताला झुन्डिएका छन् । होटलहरु बन्द छन् । बाटोमा मान्छेका पाइला भेटिँदैनन् । जौ र आलु मात्र फल्ने यो बस्तीमा हिउँदमा खेतीपाती पनि हुँदैन । 

हिमाली जिल्ला मनाङको विकट फू गाउँका बासिन्दा करिब ४ महिना थातथलो छाडेर सहर झर्छन् । जो हिँड्न सक्छन्, उनीहरु काठमाडौं–पोखरा पुग्छन् । जो सक्दैनन्, उनीहरु झरेर क्याङमा बस्छन् वा गाउँमै छुट्छन् ।

नार्पाभूमि गाउँपालिका–५ की ७२ वर्षीया छिरिङ कर्साङ लामा कात्तिक अन्तिमतिरै क्याङ झरिन् । अविवाहित उनी सानैमा गुम्बामा लडेकी थिइन् । ५० वर्षको उमेरमा शल्यक्रिया भयो, बायाँ खुट्टामा हालिएको फलाम अझै निकालिएको छैन । ‘हिँड्नै गाह्रो हुन्छ । गाउँमा निकै चिसो छ । त्यही भएर यहाँ (क्याङ) मा आएर बसेको छु ।’
उनकी दिदी मंसिर पहिलो साता नै चिसो छल्न काठमाडौं गइन् । उनी भने रोकिइन् । फूमा बस्न नसकेपछि ३८ सय ५० मिटर उचाइँको क्याङ गाउँको पाखो रोजिन् । ‘यहाँ घाम लाग्छ । खोला र हिमालको सिधा छाया पर्दैन। खाडलमा रहेको ठाउँ परेकाले अरु ठाउँ भन्दा न्याने हुन्छ,’ उनले भनिन् । 

फू गाउँकै ९४ वर्षीया साङ्गे छेन्जोप घलेको कथा अझै कठिन छ । दायाँ आँखाले अलिअलि देख्ने उनी बायाँले फिटिक्कै देख्दैनन् । ‘उपचारै ३ पटक गरियो ।  डाक्टरले अब हुँदैन भन्छन्,’ उनले भनिन्, ‘पहिले आँखा देख्थ्यौं र हिँडिन्थ्यो, अहिले हिँड्नै मिल्दैन ।’ उनलाई क्याङ आउन समेत आफन्तले बोकेर ल्याएका थिए । ‘हिँड्न सक्नेलाई कोतो पुग्नै २ दिन लाग्छ । हामीलाई त कति लाग्ने हो कति,’ उनले भनिन्, ‘अहिले न आँखा देख्छ, न खुट्टाले साथ दिन्छ ।’ उनी कान्छी छोरी छिरिङ ओङ्जिन घलेसँग बसेकी छन् ।

८१ वर्षीया पासाङ डण्डुल लामा ४ वर्षयता काठमाडौं जान सकेका छैनन् । माइला छोरा दावा डिन्डुल र छोरी कर्मा रिची क्याङमा होटल चलाउँछन् । कान्छा छोरा कर्मा धोर्जे चिसो छल्न काठमाडौं गएका छन् । ‘बुढो भइयो । अब त सक्दिन,’ हाँस्ने प्रयास गर्दै उनी भन्छन्, ‘हिँड्न सक्नेहरू सहर झर्छन्, हामीजस्ता नसक्नेहरु क्याङमा ।’

वडा ५ फू गाउँकी ९० वर्षीया कर्साङ झोम्बो लामा पहिले चिसो छल्न छोराछोरीसँगै काठमाडौं जान्थिन् । ‘काठमाडौं नगएको त कति वर्ष भयो कुन्नि । १२–१५ वर्ष भयो होला,’ उनले भनिन्, ‘अब खुट्टाले टेक्दैन । ओरालो झर्दा ज्यानै जान्छ कि जस्तो, फर्किँदा उकालो चढ्न सकिन्न । बाटो साँघुरो छ । ठोक्किएर लड्यो भने खोलामा पुगिन्छ ।’ 

नार्पाभूमि–५ का वडाअध्यक्ष सोनाम तेजे लामाका अनुसार प्रत्येक वर्ष फू गाउँबासी चिसो बढेसँगै सहर झर्न बाध्य छन् । सहर झर्न नसक्नेहरु क्याङमा बस्न बाध्य छन् । सहर झरेकाहरु सबै जना चैतमा फर्किन्छन् । ‘यसपटक त चुनाव लाग्यो । अब बाध्यताले विस्तारै फर्किन पर्‍यो,’ उनले भने, ‘हामी फर्किएपछि क्याङमा रहेका बाजेबज्यैलाई गाउँ लान्छौं ।’

हिमलुङ हिमाल (७,१२६ मि.) जाने बाटोमा पर्ने फू गाउँ चीन स्वशासित तिब्बत सीमाक्षेत्रबाट करिब २ दिनको दूरीमा पर्छ । २०७८ को जनगणना अनुसार यहाँ ३८ घरपरिवारका १ सय ३८ जना बस्छन् । यो बस्ती रहेको नार्पाभूमि गाउँपालिका नेपालकै कम जनसंख्या भएको गाउँपालिकामध्ये एक हो ।